باسشىسىنا تاق تۇراتىن ەل – باسىنا باق تۇراتىن ەل

ەلباسى مەن ەل باسىنىڭ ايىرماسى بار پارلامەنت ءوز ءسوزىن ايتتى. ءبىز سول كۇنى نومىرگە شۇعىل ماقالا جا­زىپ, پىكىر قوستىق. “كەشە پار­لا­مەنت قابىلداعان شەشىم, يۋريس­پرۋ­دەن­تسيا تىلىمەن ايتساق, دە-فاكتو جاع­دايدى دە-يۋرە جاعدايىنا اۋىس­تىرۋ عانا, ايدان انىق نارسەنى زاڭ جۇزىندە ايعاقتاۋ عانا. ول مارتەبە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە وزىنە كەرەك ەمەس, ول مارتەبە بىزگە كەرەك, ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا كەرەك. “سۇيەر ۇلىڭ بولسا سەن ءسۇي, سۇيىنەرگە جارار ول” دەگەن اباي اتامىز. اسىلدى تانۋ دا, ازاماتتى ارداقتاۋ دا قاي زاماندا بولسىن ەلدىڭ وزىنە قويىلاتىن سىن”, دەدىك (ەق, 2010, 14 مامىر). ارادا جيىرما كۇن ءوتتى. كەز كەلگەن زاڭنىڭ تاعدىرى ءبىر ايدىڭ ىشىندە شەشىلۋى كەرەك. ءبىر ايعا جەتكىزبەي, الدىڭعى كۇنى پرەزيدەنت ءوز ءسوزىن ايتتى. ەل ازاماتتارىنا, ەل پارلامەنتىنە, ەلدىڭ بيلىك با­سىن­داعى پارتياسى – “نۇر وتاننىڭ” ساياسي بيۋروسىنا ارناۋىندا: “مەن كۇردەلى كەزەڭدە ەلدىڭ كوشىن باستاۋ قۇرمەتىنە يە بولدىم. سوندا سىزدەر­دىڭ ناقتى قولداۋلارىڭىزدى, ىنتا-جىگەرلەرىڭىزدى, قاجىر-قايرات­تا­رى­ڭىزدى ءاردايىم ايقىن سەزىندىم. بۇل – وراسان باقىت. بۇدان وزگە ماعان ەشتەڭە قاجەت ەمەس. بويداعى قۋات, بىلىك پەن تاجىريبە مۇمكىندىك بەرسە, مەن حالقىم جۇكتەگەن قاستەرلى ءمىن­دەتتى ورىنداۋ ماقساتىندا ءالى دە قاجىماي ەڭبەك ەتە بەرەمىن”, دەدى, “مەن ارقاشان ءتۇرلى ماقتاۋ مەن ماداقتان بيىك تۇرۋعا تىرىسامىن جانە وسى ۇستانىمىمدا قالا بە­رەمىن”, دەي كەلىپ, ءسوزىن: “جوعارىدا اتالعان جاعدايلارعا بايلانىستى, قۇرمەتتى سەنات جانە ءماجىلىس دە­پۋتاتتارى, ماعان جىبەرىلگەن زاڭ­دارعا قول قويۋدان باس تارتۋ ءجو­نىن­دەگى ۇستانىمىمدى دۇرىس ءتۇسىنۋ­لەرىڭىزدى وتىنەمىن”, دەپ تۇيىندەدى. دۇرىس. ەندى ءبارى ورىن-ورنىنا كەلدى. راسىندا دا, ەلباسى مەن ەل باسىنىڭ اراسىندا ايىرما بار ەدى.  پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسى بۇل ۇستانىمعا بايلانىستى كەشە ءوز بايلامدارىن جاسادى. ءبىز كەشە كۇنى بويى ەل وڭىرلەرىنە ساۋال سالىپ, تا­نى­مال تۇلعالارعا حابارلاسىپ, پرە­زي­دەنت شەشىمىنە بايلانىستى پىكىر­لەردى شۇعىل جيناقتادىق. ولار وسى ءنو­مىردە جاريالانىپ تا وتىر. قا­زاقستان حالقى ءوز كوشباسشىسىنىڭ بۇل ۇستانىمىن ۇلىق بولعان سايىن كىشىك بولاتىن كىسىلىكتىڭ كەلىستى كورىنىسى رەتىندە عانا ەمەس, وركە­نيەت­تى دە دەموكراتيالىق مەملە­كەت­تىڭ, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا­لىق ەتۋشى ەلدىڭ باسشىسىنا لايىق­تى شەشىم دەپ باعالاپ وتىر. تەك ءبىر تىلەگىمىزدى جەتكىزگىمىز كەلەدى. ەلباسىمىز ءوزى جايىنداعى ەل ءسوزىنىڭ ءبارىن ء“تۇرلى ماقتاۋ مەن ماداق” دەپ قاراماسا ەكەن, ءوزى جايىندا جاقسى ايتقاننىڭ ءبارىن جاعىنعانداي كورمەسە ەكەن دەيمىز. ءتىپتى ەلباسىنى ماقتاعاندا دا ونىڭ ءوزى ەلىڭ ءۇشىن ماقتانۋ ەكەنىن ەسكەرسە ەكەن دەيمىز. ەلباسى – ەلدىك­تىڭ ءبىر سيمۆولى.  ونىڭ ۇستىنە “جاق­سىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن” دەيتىن حالىقپىز, ءبىرىن ءبىرى باتىر دەيتىن وسەر ەلدىڭ بالاسىمىز. ءبىز وسىنداي ويلارىمىزدى بۇل كۇندەردە باسپادان جارىق كورگەلى جاتقان ۇجىمدىق جيناعىمىزدىڭ العىسوزىندە ايتقان دا ەدىك. سونداعى “مۇمكىن” دەگەنىمىز ءدال كەلىپتى. ەلىمىزدەگى دەموكراتيانىڭ دامۋىندا ايتۋلى بەلەس بولعان وراسان ءماندى وسى وقيعانىڭ تۇسىندا سول العىسوزدى كىتاپقا باسىلعان كۇيىندە وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ارتىق كورمەدىك. العىسوز كىتاپتا “ەلباسى جانە “ەگەمەن قازاقستان” دەپ اتالادى. “سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ” تابالدىرىعىنان جاڭا اتتاعان, جاسىمىز جيىرما بەسكە دە جەت­پە­گەن كەزىمىز. قانشا جەردەن جان­تا­لاس دەگەنمەن رەداكتسيا جۇمىسىنىڭ دا ارا-اراسىندا ارالاسىپ-قۇرا­لاسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كەزدەرى بولادى. سوندايدا سەكرەتارياتتى جاعالايمىز. اعالاردىڭ اڭگىمەسىن تىڭدايمىز. قوزعالمايتىن تاقى­رىپ جوق. لاۋازىمدى ادامداردىڭ بارىنەن ماقالالاردىڭ ورىسشا كەلەتىنى, كابينەت اتاۋلىدان ەستي­تىنىڭ تەك ورىسشا ءسوز ەكەندىگى اي­تىلدى ءبىر كۇنى. قازاق گازەتىنە قى­رىن قارايتىن ءبىراز حاتشىنىڭ قۇ­لا­عى شۋىلداتىلدى. “ولار ءتىپتى قا­زاقشا امانداسۋدى قويىپ بارادى”, دەپ قالدى بىرەۋ. ء“بارى بىردەي ەمەس قوي, ادامىنا بايلانىستى عوي” دەگەن دە پىكىر قوسىلىپ جاتىر. – ونىڭ راس, انا جىلى قارا­عاندىداعى سەكرەتار جىگىتتىڭ قازاقشا جوسىلتقانىن ايتساڭشى, ايىزىمىزدى قاندىرىپ ەدى-اۋ, – دەدى ءبىر اعامىز. سول-اق ەكەن, باسقالار ءىلىپ الا جونەلدى. – قازاقى ءازىلى قانداي, ءشىر­كىن­نىڭ, – دەپ جاتىر ءبىر اعامىز. – ءازىلىن ايتاسىڭ, دومبىرامەن ءان سالعانىن ايتسايشى, – دەيدى ءبىر اعامىز. – ءان سالعانىن ايتاسىڭ, ءوزىنىڭ ءانىن ورىنداعانىن ايتساڭشى, – دەپ تاعى ءبىر اعامىز قوسىپ قويادى. ودان كەيىن جۋرناليستەر حاتشىنىڭ كەڭ تولعاپ, ارىدەن ويلايتىنى, قا­عازعا قاراماي سويلەيتىنى, قانشاما تسيفرلاردى جاتقا ايتىپ, كەز كەل­گەن سۇراققا قىسىلماي جاۋاپ بە­رە­تىنى جونىندە جارىسا جالعاستىرىپ جاتتى. اڭگىمە تەمىرتاۋ قالالىق پار­تيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى تۋرالى ەكەن. وتىزدان جاڭا اسقان جىگىت كورىنەدى. 1973 جىلى سول حات­شىنىڭ ۇسىنىسىمەن “سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ” وبلىستارداعى مەن­شىك­تى تىلشىلەرىنىڭ كوشپەلى جينا­لى­سى تەمىرتاۋدا ءوتىپتى, وعان رە­داكتسيادان دا ءبىراز ادام بارىپتى. سوندا كەشە عانا مەتاللۋرگتەر ور­تا­سىنان شىققان جاس حاتشى ويى­نىڭ نارىمەن دە, ءسوزىنىڭ ارىمەن دە جۋرناليستەردى ءتانتى ەتىپ, قايران قالدىرىپتى. ۋاحاپ قىدىرحانوۆ اعامىز حاتشىنىڭ ءوزى شىعارىپ, ءوزى ورىنداعان “شۇبارات” دەگەن ءانىنىڭ ءسوزىن دە جازىپ الىپتى. ۇمىت­پا­سام, ەسىندە قالعان ءبىر شۋماعىن سول ارادا ايتىپ تا جىبەردى-اۋ دەيمىن. جاس حاتشىنىڭ جارقىلداعان مىنە­زىنە سۇيسىنگەن ارقالى اقىن, گازەت­تىڭ كوكشەتاۋ وبلىسى بويىنشا ءتىلشىسى ەركەش ءيبراھيمنىڭ كوزى جاساۋراپ تۇرىپ: “الدا, قاراعىم-اي, سەنى دۇنيەگە اكەلگەن اتا-اناڭا راحمەت. مەن بىلسەم, ءتۇبى ۇلكەن ادام بولارسىڭ”, دەگەنى ەسكە الىن­دى. سول كەزدەگى باس رەداكتور ۇزاق باعاەۆ جامبىلدىق ءتىلشى, اقىن جاقسىلىق ساتىبەكوۆكە: “كورەسىڭ, مىنا جىگىت ءالى ەل باسقارادى, ءبىز نا­سيحاتتاۋىمىز كەرەك” دەپ قاداپ, تاپ­سىرىس بەرىپ تۇرىپ, باللادا جاز­دىرتقانى ايتىلدى. وسى العى­سوزدى قاعازعا تۇسىرەردە سول باللادا باسىلعان 1973 جىلعى 1 مامىردىڭ مەرەكەلىك ءنومىرىن تاۋىپ, قاراپ شىقتىق. وندا “جارالسا دا سالقىن لەپتەن, كەۋدەسىنە جالقىن بوككەن, تاعدىر بۇگىن سىرلاسادى, نۇرسۇل­تانمەن, التىنبەكپەن” دەپ كەلەتىن شۋماقتار بار ەكەن. التىنبەك ءدا­رى­باەۆتىڭ قازاقستان ماگنيتكاسى­نىڭ اتاقتى مەتاللۋرگى ەكەنىن ءبىراز ادام بىلۋگە ءتيىس. ەلباسىمىزدىڭ ەسىمىن العاش رەت سولاي ەستىپ ەدىك. ارتىنشا نۇرسۇل­تان نازارباەۆ قاراعاندى وبلىس­تىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حات­شىسى قىزمەتىنە كوتەرىلدى. اعالا­رىمىز شۋ ەتە قالدى. “ايتىپ ەدىك قوي” دەپ. كوپ وتپەي قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىلىعىنا جوعارىلادى. اعالا­رى­مىز دۋ ەتە قالدى. ء“بىلىپ ەدىك قوي” دەپ. ءبىراز جىلدان كەيىن رەس­پۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ تىزگىنىن ۇستادى. تاعى ءبىراز جىلدان كەيىن رەس­پۋبليكا كومپارتياسىنىڭ باس­شى­سى قىزمەتىنە كىرىستى. تاعى بىرەر جىلدان كەيىن قازاقستان پرەزي­دەنتى بولىپ سايلاندى. وسى وقيعا­لاردىڭ ءبار-ءبارىنىڭ تۇسىندا رەداك­تسيامىزدا “اۋزى دۋالى گازەتپىز عوي, الدىمەن باس باسىلىم باتا بەرگەن عوي” دەگەن اڭگىمە ماق­تانىشپەن ايتىلىپ ءجۇردى. سودان بەرگى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ گازەت­تىڭ تۇراقتى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى بولىپ, ەلباسىمىزدىڭ ونەگە ورنەكتەرى, تاعدىر تاعىلىمى, قاجىر-قايراتى, ءبىلىم-بىلىگى, پاراسات-پايىمى جۇيەلى تۇردە اڭگىمە ارقاۋىنا اينالىپ كەلەدى. باسىلىم باسشىلارىنىڭ قاي-قايسىسى دا ەلباسىمەن ءبىر­نەشە رەت سۇحبات جاسادى. پرەزيدەنت قىزمەتىنىڭ سان ءتۇرلى قىرلارىنا ارنالعان قىرۋار ماقالالار, پور­ترەتتىك دۇنيەلەر جازىلدى. ازاما­تىمىزدىڭ التىن باسىن ارداقتاپ, جىرعا قوسقان اقىندارىمىزدىڭ ولەڭدەرى, پوەمالار دا جاريا­لان­دى. “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ بەتىندەگى وسىنداي سۇحباتتار مەن ماقالالاردىڭ ەلىمىزدەگى پرە­زيدەنتتىك بيلىك جۇيەسىنىڭ وزىندىك سيپاتىن تانۋعا, ەلباسىمىزدىڭ ەلىم دەپ, جەرىم دەپ جانىن جەپ, اتتان تۇسپەي جۇرگەن اسا اۋىر, اسا جاۋاپتى ەڭبەگىنىڭ باعاسىن ءبىل­گىزۋگە, مەملەكەتىمىزدىڭ وسى جىلدار ىشىندە ءجۇرىپ وتكەن قادىر-قاسيەتىن كورسەتۋگە, ءسويتىپ ەلدىگىمىزدى ەڭسە­لەنتۋگە, ءبىزدىڭ ءوز كۇشىمىزگە, ءوز بو­لاشاعىمىزعا سەنىمىمىزدى ارتتىرۋعا, قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە, جارقىن جەتىستىكتەرگە جەتۋىمىزگە سەپتەسكەنى ءسوزسىز. “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” قاشاندا الدىمەن جاقسىنى كورە­تىن, ءاربىر يگى نىشانعا قۋاناتىن دارحان كوڭىلى, بارىنەن بۇرىن ەل­دىكتىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن مەم­لە­كەتشىل مىنەزى, سىناعاندا دا سى­پايى سويلەۋگە تىرىساتىن ساراب­دالدىعى پرەزيدەنتكە دە كومەك­تەسكەنى كۇمانسىز دەپ بىلەمىز. ەلباسىمىزدىڭ ءبىزدىڭ باسىلىمدى قاندايلىق قادىرلەيتىنىن گازەتتىڭ 85 جىلدىعىنا وراي جولداعان قۇت­تىقتاۋىندا “ەگەمەن قازاقستاندى” “وتانىمىزدىڭ باس گازەتى” دەپ اتاعانىنان دا كورۋگە بولادى. وسى جىلدار ىشىندە پرەزيدەنت “ەگەمەن قازاقستاندى” ەرەكشە نازاردا ۇستادى, ەكى رەت ۇجىمدى ءوز كابينەتىندە قابىلدادى, كەزىندە باسىلىم باسشىسىن مينيستر قىزمەتىنە دە جوعارىلاتتى, گازەتتىڭ 90 جىلدىعىندا رەداكتسياعا ارنايى كەلىپ, ارداگەرلەردى, شىعارماشى­لىق ۇجىمدى مەرەيلى مەرەكەمەن قۇتتىقتادى, جاڭا عيماراتىمىزدىڭ سالتاناتتى جاعدايدا اشىلۋىنا وراي ءبىر توپ بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارى باسشىلارىمەن سۇحباتتاس­تى. ال ەلباسىمىزدىڭ رەداكتسيانى ەلورداعا كوشكەلى بەرى سوناۋ 1954 جىلى, تىڭ يگەرۋ جانتالاسىندا سا­لىنعان ەكى قاباتتى ەسكى ۇيدە ون جىلداي تۇرعان جەرىنەن تىكەلەي ءوزى­نىڭ تاپسىرۋىمەن قوماقتى قارجى ءبولدىرتىپ, اينالاسى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە سەگىز قاباتتى ساۋلەتتى عي­ما­راتقا شىعارىپ بەرگەن جاقسىلى­عىنا رازىلىعىمىز ءتىپتى بولەكشە. ەلباسىتانۋ – ەلتانىمنىڭ ەنشى بولىنبەس بولىگى. پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ تاريحى – تاۋەلسىز­دىك شەجىرەسىنىڭ ەڭ جارقىن بەتى. سولاي بولعاندىقتان دا ءبىز ەلبا­سىمىز ومىرىندەگى بيىك بەلەستىڭ الدىندا پرەزيدەنت جايىنداعى گازەت جاريالانىمدارىنان ارناۋلى جيناق قۇراستىرۋدى ورىندى كور­دىك. وسىنشاما مول كولەمىنە قارا­ماس­تان, مۇنداعى دۇنيەلەر ەلباسى­مىز تۋرالى “ەگەمەندە” شىققان ماقالالاردىڭ جارىم-جارتىسىن عانا قامتيتىنىن ەسكەرتىپ, وسى تا­قىرىپتاعى ماقالالارى كىتاپقا ەن­بەي قالعان اۆتورلارىمىزدىڭ تا­لايى­نان الدىن-الا عافۋ وتىنۋگە ءماجبۇرمىز. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حا­لىق­تىڭ باعىنا تۋعان پەرزەنت ەكەندىگى ەندىگى جەردە ەشقانداي تالاس تۋدىرمايدى. نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ, شىن مانىندە, مۇمكىن ەمەس دەرلىكتەي ىستەردى جۇزەگە اسىرا العان, تاريحتا تالاي ەسەسى كەتكەن تۋعان ەلىنىڭ, ارعى عاسىرلارداعى بوداندىقتى قوزعاپ, بوزداماعاننىڭ وزىندە, وسىدان نەبارى شيرەك عاسىر عانا ۋاقىت بۇرىن باسقارۋعا ماسكەۋ كولدەنەڭ كوك اتتىنى جىبەرە سالا­تىن ەلىنىڭ ەتەكتەگى باسىن تورگە شى­عارىپ بەرگەن ادام. تاعى دا ايتامىز: نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ادامزات تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تۇلعالار توبىنان تا­بىلاتىنى قازىردىڭ وزىندە ايداي الەمگە ايقىن – جيىرما جىلعا دا جەت­پەيتىن ۋاقىت ىشىندە قيراندى­دان, قۇلاندىدان مەملەكەت قۇرۋ, قوعامدى ءبىر فورماتسيادان ەكىنشى فورماتسياعا اۋىستىرۋ, وتپەلى كە­زەڭ­دەگى قيىنشىلىقتاردان ەسەڭ­گىرەي جازداعان حالىقتى تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, اياعىنان تىك تۇرعىزۋ, كوپ ءتىلدى, كوپ ءدىندى ەلدىڭ جۇرتىن ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ۇيىتىپ ۇستاۋ, الىس تا, جاقىن دا, باتىس تا, شىعىس تا مويىندايتىن, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اي­نال­دىرۋ, سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە باي­لانىستى بىرنەشە عاسىر بويىندا دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتتەن شەتتەتى­لىپ قالعان ەلدى جەر-جاھانعا تانى­تۋ, ءتىپتى ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تمد مەملەكەتى, تۇڭعىش رەت حال­قىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تۇركى تىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىر­عان مەملەكەت ەۋروپاعا توبە بي بولاتىنداي جاعدايعا جەتكىزۋ, الەمدى جايلاعان داعدارىستان قاي­تا-قايتا الىپ شىعۋ تەك شىنايى رەفورماتوردىڭ, ۇلتتىڭ ۇلى پەرزەنتىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. سوندىقتان دا حالقىمىز ەلى سۇيگەن, ەلىن سۇيگەن پەرزەنتىن, تۇڭعىش پرەزيدەنتىن ەلباسى دەپ ارداقتاپ وتىر. ەلباسى مەن ەل باسىنىڭ ارا­سىندا ايىرما بار. ءتىپتى پارلامەنت ءبىراۋىزدان شەشىپ بەرىپ تۇرعاندا دا ەل باسى اتانۋدان پرەزيدەنتتىڭ ءوزى باس تارتۋى مۇمكىن. ول اراسىن ءبىز بىلە المايمىز. ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز – “ەلباسى” ءسوزىن “پرەزيدەنت” ءسوزىنىڭ قازاقى بالاماسىنداي عانا قاراۋ ۇعىمنىڭ ماعىناسىن تارىلتاتىنى. ەل باسشىسىنىڭ ءبارىن ەلباسى دەۋگە بولمايدى. ەلباسى – ەلدىڭ باسى. ەلدىكتىڭ باسى. ەلدىڭ, ەلدىكتىڭ باسىندا, باستاۋىندا تۇرعان ادام. ەل بولۋدى باستاپ بەرگەن, ەلدى ورناتىپ بەرگەن ادام. ەلباسى – مەملەكەتقۇرۋشى. ءبىزدىڭ كىتابىمىز دا “ەلباسى” دەپ اتالادى. بۇل جيناق مەرەيتويعا تارتۋ ازىرلەۋ ماقساتىمەن دايىندال­ما­عان. بۇل جيناق باسىمىزداعى باعىمىزدى باعالاۋعا شاقىرۋ ءۇشىن, قولداعى قازىنامىزدىڭ قادىرىنە جە­تۋگە ۇندەۋ ءۇشىن دايىندالعان. پرەزيدەنت تۋرالى ءسوز ەلباسىنىڭ وزىنەن بۇرىن ەلدىڭ وزىنە كوبىرەك كەرەك. كەلەشەگىمىز ءۇشىن كەرەك. قادىم زاماننان قاعانىن قادىرلەپ, حانىن قاسيەت تۇتقان ەلدىڭ بولا­شاقتا دا بيلىكتىڭ باعاسىن ءبىلۋ, حالىقتىڭ ءوزى سايلاپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولعا بەرگەن ادامىن قالتقىسىز قۇرمەتتەۋ, ەل باسشى­سىنا تاق تۇرۋ ءداستۇرى ورنىعا ءتۇسۋى ءۇشىن كەرەك. باسشىسىنا تاق تۇراتىن ەل – باسىنا باق تۇراتىن ەل. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.