ينتەرنەتتەگى الاياقتىقتان قالاي ساقتانامىز؟

وسىناۋ جاعداي كوكەيكەستى سيپات الىپ تۇرعاندىقتان, ال­ماتى قالاسى ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وكىل­دەرى وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسلي­حاتىندا كوتەرىلگەن جايت­تار­دى بايانداي كەتسەك. ويت­كەنى ورتالىق ازيا جانە موڭ­عولياداعى «كاسپەرسكي زەرت­حاناسى» دا ونلاين الاياقتاردان قالاي ساقتانۋ كەرەكتىگى تۋرالى حابارلامالار, مالىمەتتەر تا­راتۋعا ءماجبۇر ەكەندىگىن بىلە­مىز.

ال جوعارىداعى ءبىز اتا­عان دەپارتامەنت وكىلدەرى كيبەر قىلمىس­كەرلەردىڭ قۇربانى بولعان تۇر­عىنداردىڭ شاعىمدارى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. جىل با­سىنان بەرى دەپارتامەنتكە ازاماتتاردان 3 500-دەن اس­تام ءوتىنىش كەلىپ تۇسسە, كاسىپ­كەرلەرگە قاتىستى جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ, ساي­كەسىنشە 120 اكىمشىلىك حات­تاما جاسالعان, سونداي-اق تۇ­تىنۋشىلارعا 90 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات قايتارىلعان.

«بۇگىنگى تاڭدا تۇتىنۋشى­لاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مە­كەمەلەرىنە تۇسەتىن شاعىم­دار كوپ. كوبىنەسە تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ قۇقىقتارى ەلەك­تروندىق ساۋدا سالاسىندا بۇ­زىلادى. ارسىز كاسىپكەرلەر تاراپىنان دا الاياقتىق فاكتىلەرى بار. سونىمەن قاتار ازامات­تار «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ نورمالارىمەن جەتكىلىكتى تۇردە تانىس ەمەس, بۇل ولاردىڭ كاسىپكەرلەر تاراپىنان زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەدى», ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلىبەك بيمۇرزاەۆ.

دەگەنمەن ازاماتتار­دى قور­عاۋ ماق­ساتىندا ساۋدا جا­نە ينتەگراتسيا مي­نيستر­لىگى مەن اۋماقتىق ساۋدا جا­­نە تۇ­تىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­­تارىن قورعاۋ دەپارتا­مەنت­تەرى تۇراقتى تۇردە كون­سۋل­تاتيۆتىك-اعارتۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزەتىن كورىنە­دى. وعان قوسا الماتى قالا­سى­نىڭ دەپارتامەنتى قوعام­د­ىق بىرلەستىكتەردىڭ قاتىسۋى­مەن اشىق ەسىك كۇندەرىن, ءوز قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇد­دەلەرىن قورعاۋ ماسەلەلەرىندە تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ازاماتتاردى قابىلداۋدى تۇراقتى نەگىزدە وتكىزەدى.

«كاسىپكەرلەر ءۇشىن ەلەك­ترون­د­ىق ساۋدانىڭ الەۋەتى زور, ويتكەنى ءبىز قار­قىندى دامىپ كەلە جاتقان تەحنولوگيالار زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندىقتان, قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىساتىن تۇتىنۋشىلار سانى كۇن سايىن ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ارتىقشىلىقتارى دا بار, ياعني شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبالاردى اشۋ, سونداي-اق بۇرىننان بار كومپانيالاردى جاڭعىرتۋ, كولەڭكەلى اقشا اينالىمىن قىسقارتۋ, حالىق پەن كاسىپكەرلىكتىڭ قۇقىق پەن تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن جاقسارتۋ دەسەك بولادى», دەدى ن.بيمۇرزاەۆ.

دەگەنمەن تۇتىنۋشىلار ارسىز كاسىپ­كەرلەرگە دە تاپ بولىپ جاتادى. پوشتا ارقىلى تۇتىنۋشى تاپسىرىس بەرگەن ءونىم مۇلدەم كەلمەيدى, نەمەسە ساپاسى جارنامادا, ينتەرنەت سايتتا كورسەتىلگەن ونىمگە سايكەس كەلمەيدى.

«ينتەرنەت ساۋداداعى الاياق­تىقتىڭ ەڭ كوپ تارالعان ءتۇرى – سايتتار مەن الەۋ­مەتتىك جەلىلەردەگى جارنامالار. اسىرەسە اۆتوكولىك اكسەسسۋارلارىن, سمارتفوندار مەن باسقا دا كەرەك-جاراقتى, كيىم-كەشەك, اياق كيىم, تاپسىرىسپەن جيھاز ساتىپ الۋشىلار ينتەرنەت الاياقتارعا ءجيى كەزدەسەدى. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جەلى مەن ينتەرنەت-دۇكەن بولسىن, الاياقتارعا تاپ بولۋ مۇمكىندىگى بىردەي», دەيدى دەپارتامەنت وكىلدەرى.

«الاياقتار ءوز قۇرباندارىن قالاي اربايدى؟ ءبىرىنشى كەزەكتە – نەگىزسىز ارزان باعا. تاۋارلارعا تاپسىرىس بەرۋ كەزىن­دە كوبىنەسە جەدەل تولەم تەرمينالى ارقىلى بەلگىلى ءبىر ۆيرتۋالدى اميانعا اقشا سالىپ الدىن الا تولەم جاساۋ سۇرالادى. ءارى قاراي ال­گى «دۇكەننىڭ» بىرنەشە كۇن قاتارىنان سىلتاۋلارى پايدا بولىپ, بىراق تاۋاردى جەدەل جەتكىزۋگە ۋادە بەرۋدەن تانبايدى, سودان كەيىن ءىز-ءتۇز­سىز جوعالادى نەمەسە تۇك­كە تۇرعىسىز ساپاسىز تاۋار جىبەرەدى. الدىن الا اقشاسى تولەنگەن تا­ۋاردى ساتىپ الاتىن كەزدە قاپەردە ۇستاۋعا ءتيىستى جايت – سەنىمدى ينتەرنەت-دۇكەندەر سىزدەن بىردەن ۆيرتۋالدى اميانعا نەمەسە ۇيالى تەلەفون شوتىنا اقشا اۋدارۋدى سۇرامايدى. الدىمەن ينتەرنەتتەن دۇكەن تۋرالى اقپاراتتى ىزدەڭىز, ونىڭ نارىقتا قانشا ۋاقىت بولعانىن تەكسەرىڭىز. ەگەر ءسىز ءىرى دۇكەندەر جەلىسى نەمەسە ءوزىڭىز بىلەتىن كومپانيا سايتى ارقىلى تاپسىرىس بەرمەك بولساڭىز, براۋزەردىڭ مەكەنجاي جولاعىندا رەسۋرس­تىڭ مەكەنجايىن دۇرىس جاز­عانىڭىزعا كوز جەتكىزىڭىز», دەپ كەڭەس بەردى ن.بيمۇرزاەۆ.

سونداي-اق تاۋار ساتىپ ال­ماس بۇرىن دۇكەن اكىم­شى­لىگىنەن زاڭدى تۇلعا تۋرا­لى مالەمەتتەر سۇراتىپ, الىن­عان اقپاراتتى سالىق ورگان­دارىنىڭ جالپىعا قول­جە­تىمدى دەرەكقورلارى مەن زاڭ­دى تۇلعالاردىڭ ءتىزىمىن پايدالانىپ تەكسەرۋ قاجەت.

«وعان قوسا ونلاين ساۋدا جاساماس بۇرىن باسقا كليەنتتەردىڭ پىكىرلەرىن قاراپ شىعىڭىز. دەگەنمەن كەيدە كيبەر قىلمىسكەرلەر قوسىمشا ەسەپتىك جازبالاردى قولدانا وتىرىپ, وزدەرى تۋرالى وڭ جازبالار قالدىرا الاتىندىعىن ۇمىتپاعان ءجون. ىزدەۋ فورماسىنا ساتۋ­شىنىڭ تەلەفون ءنومىرىن نەمەسە جەلىلىك بۇركەنشىك اتىن ەنگىزۋ ارقىلى بۇل دەرەك­تەردىڭ قولما-قول اقشانى ۇرلاۋ جانە ساتىپ الۋشىلاردى الداۋ ماقسا­تىندا پايدالانىلعانىن انىقتاۋعا دا بولادى», دەيدى سپيكەر.

«ارزاننىڭ جىلىگى تاتىماس» دەگەن دە بار, سوندىقتان ءاردايىم تاۋاردىڭ قۇنىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. ەگەر باعا نارىقتىق باعادان الدەقايدا ارزان بولسا, وندا بۇل دا كۇدىك تۋدىرۋعا ءتيىس.

وسى ارادا زاڭنىڭ 24-بابىنا سايكەس ساتۋشىنىڭ سا­لىق زاڭناماسىندا كوزدەلگەن تارتىپپەن باقىلاۋ-كاسسا ما­­شي­­نالارىنىڭ بولۋى, سون­داي-اق باقىلاۋ-كاسسا ماشي­نالارىنىڭ ورنالاس­قان جە­رىندە قازاق جانە ورىس تىلدە­رىندە اقپارات ورنالاس­تىرۋ­عا مىندەتتى. فيسكالدىق چەك ۇسى­نىل­ماعان جاعدايدا تۇتىنۋشى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا جۇگىنۋگە قۇقىلى. ما­سەلەن, تۇتىنۋشى تاۋاردى ءوز ەركىمەن تاڭداپ, ساتىپ الاتىندىقتان, ساتۋشى تۋ­رالى مالىمەتتەر مەن بايلا­نىس دە­رەكتەرىن انىقتاۋ جاۋاپ­كەرشىلىگى تۇتىنۋشىنىڭ وزىنە جۇكتەلەتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ەلەكتروندىق ساۋداداعى ارسىزداردى ىزدەس­تى­رۋمەن اينالىسپايدى. الاياقتىق پەن تۇتىنۋشىلاردى الداۋ فاكتىلەرى بويىنشا ينتەرنەت الاياقتاردى ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىن ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇرگىزەدى.

وسى ماسەلەگە قاتىستى جۋر­­ناليستىك ساۋالىمىزعا وراي قازاقستان, ورتالىق ازيا جانە موڭعولياداعى «كاس­­پەرسكي زەرتحاناسىنىڭ» باس­­قارۋشى ديرەكتورى ۆال­ەري زۋبانوۆ بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى. «ينتەرنەت ساۋدادا ونلاين الاياقتىقتىڭ قان­داي تۇرلەرى ءجيى كەزدەسەدى؟ ماسەلەن, ريتەيلەرلەر بىرنەشە فاكتورعا بايلانىس­تى قارا­جاتىن جوعالتىپ وتىر. Welcome-بونۋستار ارقىلى جاڭا كليەنتتەردى تارتۋ كەزدە ماركەتينگتىك بيۋدجەتتەردى ءتيىم­سىز پايدالانادى. مۇنداي ۇسىنىستاردى كوبىنە بەرىلگەن ارتىقشىلىقتاردى پايدالانىپ, تاۋارلاردى كەيىننەن قايتا ساتۋ ماقساتىندا الاياق­تار پايدالانىپ كەتەدى. كليەنتتەردىڭ ەسەپتىك جازبالارىن بۇزۋ كومپانيالاردى جاناما قارجىلىق زيان شەكتىرىپ قانا قويماي, ابىروي-بەدەلىنە دە اسەر ەتەدى.

اۆتوماتتاندىرىلعان بوت-شا­بۋىل­دارى وزەكتىلىگىن جو­عالت­پايدى. ولار پاي­دا­لا­نۋ­شىلاردىڭ قۇپيا سوزدەرىن تاڭ­­­داۋ, جارنامالىق كودتار­دى ىرىكتەۋ/تاڭداۋ جانە كاردينگ (ۇرلانعان نەسيە كارتالا­رىنىڭ دەرەكتەرىن پايدالانۋ) ءۇشىن دە قولدانىلادى. سونداي-اق مۇنداي شابۋىلدار باسە­كەلەستەر تاۋارلارىنىڭ بەلگىلى ءبىر ساناتتارىنا باعالار پار­سينگى (باعدارلاما نەمەسە سەرۆيس كومەگىمەن ۆەب-سايتتارداعى اقپاراتتاردى اۆتوماتتى تۇردە جيناۋ مەن قۇرىلىمداۋ) ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلادى.

ادالدىق باعدارلامالارى ارقىلى الاياقتىق جاساۋ قىلمىسكەرلەر ءۇشىن جە­كە كاسىپ بولىپ تۇر. كوبىنە ولار جەلىگە شىعىپ كەتكەن ما­لىمەتتەر بازاسىنان اق­پا­رات­تى قولدانا وتىرىپ, كليەنت­تەردىڭ ەسەپتىك جازباسىنا كى­رۋگە, قۇپياسوزدەردى سارالاۋ تاسىلىمەن سايكەستەندىرۋگە تىرىسادى, قولدانۋشىلارعا تروياندىق – ستيلەرلەر مەن بوتتاردىڭ كومەگىمەن شابۋىل­دايدى.

ءبىر جاعىنان ساۋدا جەلىلەرى قىز­مەت­كەر­لەرىنىڭ وزدەرى دە ادالدىق باعدار­لامالارىندا كەتكەن اقاۋلاردى تەرىس پايدالانىپ, ياعني ول ۇسىنىستاردى ءوز پايدالارىنا جاراتىپ جىبەرەتىنى ءجيى كەزدەسەدى», دەيدى ۆالەري زۋبانوۆ.

قورىتا كەلگەندە, الما­تى قالاسى ساۋدا جانە تۇتى­نۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ دەپارتامەنتىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى «جەدەل جەلى» ار­قى­لى جانە ازاماتتاردى جەكە قابىلداۋ كەزىندە تۇتى­نۋشىلارعا ساتۋشىعا قاتىستى ءارى قاراي ارەكەت ەتۋ, ولاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن بۇزىلعان قۇقىقتارىن قورعاۋ جولدارى تۋرالى تومەندەگىدەي كەڭەس بەرەدى.

مەملەكەتتىك ورگانعا ءوتىنىشتى «e-Otinish» بىرىڭعاي اقپاراتتىق پلاتفور­ماسى, «Egov.kz» ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالى ارقىلى جىبەرۋگە بولادى نەمەسە 8 (727) 392-21-83 جەدەل جەلىسى بويىنشا قوڭىراۋ شالىپ, تۇتىنۋشىلار الماتى قالاسى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە كومەك پەن كەڭەس الۋعا قۇقىلى.

الماتى