وقۋشى كيىمى مەن قۇرالى قولجەتىمدى مە؟

وڭىردە از قامتىلعان وتباسى­لار­دىڭ بالالارىن كيىم-كەشەك­پەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قان­شا قاراجات ءبولىندى؟ قاراس­تى­رىلعان قارجى بالالارعا مەكتەپ فورماسىن الۋعا جەتكىلىكتى مە؟ مىڭ قۇبىلعان بازار باعاسى حا­لىقتى قالجىراتىپ جىبەرمەي مە؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.

– 2023 جىلى جالپىعا بىردەي مىندەتتى ءبىلىم قورى ەسەبىنەن از قامتىلعان وتباسىدان شىققان 49 137 وقۋشىنى الەۋمەتتىك كو­مەك­پەن قامتاماسىز ەتۋگە جەر­گى­لىكتى بيۋدجەتتەن 6,1 ملرد تەڭ­گە ءبو­لىن­دى. كيىم-كەشەك جانە كەڭسە تا­ۋار­لارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بيىل ءار بالاعا 40 567 تەڭ­گەدەن ءبولىنىپ, اتا-انالاردىڭ جەكە شوت­تارىنا اۋدارىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, «مەكتەپكە جول» اك­تسياسى شەڭبەرىندە 1-14 تامىز ارالىعىندا جەكەلەگەن سا­ناتتاعى 701 بالاعا 22 378,496 تەڭگەگە دە­مەۋ­شىلەر ەسە­بى­نەن كومەك كور­سە­تىلدى, – دەدى وبلىستىق ءبىلىم باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى مەيىرحان ومىربەك.

انشەيىندە شاھارداعى ەڭ ارزان بازار سانالاتىن «بەك», «اۋىل بەرەكە» ساۋدا ور­تا­لىق­تارىندا قىركۇيەك جا­­قىنداعاندا باعا دە­گەنىڭىز كۇن سايىن قۇبىلادى. اتالعان بازارعا باس سۇقساڭىز, بالاسىن ەرتكەن اتا-انادان اياق الىپ جۇرە المايسىز. الايدا قوڭىر كۇز تاياعاندا شارىقتاعان باعانى كورگەن ولاردىڭ دا قابا­عى­نان قار جاۋىپ تۇرادى. ءمان-جايدى بىلمەك بولىپ قاسىنا جا­قىنداساڭ, «سەن جارىلقاماي-اق قويشى» دەپ اساۋداي تۋلايتىندار دا از ەمەس. اۋليەاتادا ءبىر بالانى كيىندىرۋ ءۇشىن قانشا قاراجات كەرەك؟ ءبىلىم قورىنان بولىنگەن 40 567 تەڭگەگە راسىندا دا ءبىر وقۋشىنى تولىقتاي كيىندىرۋ مۇمكىن بە؟

– بازارعا كەلسەڭ, باعانى كو­رىپ جاعا ۇستايسىڭ. كۇن سا­يىن شا­رىق­تاپ بارادى. دايارلىق سىنىبىنا باراتىن جانە 2, 5, 8, 10-سىنىپتاردا وقيتىن بەس بالام بار. ارقايسىسىنا العان كيىم مەن مەكتەپكە كەرەك قۇرالدارىنىڭ باعاسىن قوسقاندا ءبىر بالاعا كەم دەگەندە 100 مىڭ تەڭگە قاراجات كەرەك. ايتەۋىر قالعانىن كەيىن كو­رەمىزگە سالىپ, ازىرگە 70 مىڭ جۇم­سادىم. بۇل دا از اقشا ەمەس. 40 567 تەڭگە دەيسىز بە؟ بۇل سوما كىمنىڭ جىرتىعىن جامايدى؟ كيىمدى اقشانى ۇنەمدەپ اپەرگەن كۇننىڭ وزىندە بەس بالاعا 300 مىڭداي قاراجات كەتتى. بەس با­­لانى تولىق كيىندىرۋ قال­تاعا سال­ماق سالاتىنى راس. كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىنا بار­لىق قاجەتتىسىن الىپ بەرگىسى كەلەدى. ۇل-قىزىڭنان بارىڭدى ايامايسىڭ عوي. الايدا ادام بالاسى قالتاسىنا قاراي كوسىلەدى. ءدال قازىر باعا ءبىر جاقتا, حا­لىق ءبىر جاقتا تۇر. قازىرگى با­لالار زەرەك. كيىمدى وزدەرى تاڭدايدى. بالا كەزىمىزدەگىدەي اكە-شەشەنىڭ ساتىپ بەرگەنىن قاناعات تۇتىپ, ءبىر-بىرىمەن اۋىستىرىپ كيەتىن بالا جوق قوي, – دەيدى كوپ بالالى انا عاليا دۇيسەنبەكوۆا.

راسىندا دا, باعا باعىنباي تۇر. الايدا رەتىن تاپقان اتا-انالار دا بار سياقتى. بالاسىن ارزانعا كيىندىرۋدىڭ جولىن ىزدەگەندەردىڭ ءبىرى رەسپۋبليكا بويىنشا ءوز قال-قادەرىنشە مونيتورينگ جاساپ كورىپتى. «تاراز بەن شىمكەنتتىڭ قايسىسى الدا تۇر دەپ ويلايسىز؟ ميلليوننان استام حالقى بار شىمكەنت شاھارىندا باعا بىل­تىرعىعا قاراعاندا تومەن ەكەن. مەندە ءبىر ەمەس, جەتى بالا بار. ولاردى كيىندىرۋ وڭاي ەمەس. تارازدىڭ بازارىنان كيىن­­دىر­گەن­شە, وتباسىلىق كولى­­گىمىز­بەن بارىپ شىمكەنتتى جا­عا­لاۋدى ءجون دەپ تاپتىق. سون­دا­عى تۋىستارىمىز ول جاقتا اياق كيىم دە, داپتەر مەن قالامساپ تا ارزان­داعانىن ايتىپ وتىر. بالالارىمىزدى شىمكەنتتەن كيىندىرەمىز. ودان باسقا ىڭعايلى نۇسقانى كورىپ تۇرعان جوقپىن», دەيدى كۇيىنگەن كوپ بالالى انانىڭ ءبىرى.

قۋ جوقشىلىق كىمدى دە بولسىن قالجىراتادى عوي. بازار ارا­لاپ جۇرگەندە اتا-اناسىنىڭ اپەرگەن كيىمىن كيمەي ايقايعا باس­قان, بۇرتيىپ قاشقان بالالاردى دا كوردىك. سوعان قاراعاندا راسىندا دا قازىرگى بالالار كيىمدى ءوزى تاڭدايتىن بولىپ تۇر عوي. جۇرت بازار باعاسىنىڭ شارىقتاپ كەتكەنىن العا تارتادى. ال ساۋداگەرلەر مۇنداعى كيىمنىڭ دە, وقۋ قۇرالدارىنىڭ دا دۇكەنگە قاراعاندا الدەقايدا ارزان ەكەنىن ءسوز ەتىپ وتىر. ولار ايتقان ۋاجگە سەنسەك, قىركۇيەك ايى تاياعان سا­يىن باعانىڭ قىمباتتاي ءتۇسۋى – زاڭدىلىق. ويتكەنى كورشىلەس قىرعىز ەلىنەن بولسىن, الماتى­دان بولسىن اكەلىنەتىن تاۋار قىر­كۇيەك تاياعاندا كۇرت قىمبات­تاي­دى.

البەتتە, جالپىعا بىردەي مىن­دەتتى ءبىلىم قورى ەسەبىنەن قا­را­­­لاتىن قاراجات وتكەن جىلعا قاراعاندا شامالى وسكەن. ايت­كەن­مەن اتا-انالار 40 567 تەڭگە بالالارعا قاجەتتى قۇرال­دار­دان ارتىلمايتىنىن ايتىپ وتىر. ولار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, 40 567 تەڭگەگە ءبىر بالانى كيىن­­دىرۋ استە مۇمكىن ەمەس. شى­نىندا اتال­عان سوما قانداي ولشەم نە­گى­زىندە قاراستىرىلدى ەكەن؟ نەگە 40 567 تەڭگە بولىپ بەكىتىلدى؟ ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى م.ومىربەكتەن وسى ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن سۇرا­دىق.

– وتكەن جىلى بۇل سوما 37 389 تەڭگە بولىپ بەكىتىلسە, بيىل – 40 567 تەڭگە. اتالعان سومانى بە­كىتۋدىڭ ارنايى ولشەمى جوق. ايت­كەنمەن بيۋدجەتتە قانداي ءمۇم­­^­كىندىك بار, سوعان سايكەس قا­راس­­تىرىلادى. بۇل ساناتقا كىر­­مەيتىن اتا-انالار دا كومەك الۋ ماقساتىمەن ءوتىنىم بەرىپ جا­تىر. ولارعا قولدان كەلگەنشە دە­مەۋ­ش­ى­لەر ارقىلى كومەك­تە­سە­مىز, – دەيدى ول.

قالاي الىپ قاراساق تا, 40 567 تەڭگەگە ءبىر بالانىڭ مەكتەپكە قاجەتتى كيىم-كەشەگىن الۋ مۇمكىن ەمەس. ول از دەسەڭىز, كەڭسە تاۋارىنىڭ قۇنى دا ءبىر جىل ىشىندە 64 پايىزعا وسكەن كورىنەدى. قىسقاسى, شارىقتاعان باعانى ساباسىنا تۇسىرۋگە ەش­كىم­نىڭ شاماسى جەتەر ەمەس. ال قۇبىلعان باعادان ابدەن قال­جىراعان كەيبىر اتا-انا بالاسىن كيىندىرۋ ءۇشىن ءۇشىنشى مەگاپوليسكە ات باسىن بۇرۋعا بەكىنىپ وتىر. ايتۋلارىنشا, شىمكەنتتە جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەر وندىرگەن زاتتاردىڭ قۇنى ايتارلىقتاي تومەن.

جامبىل وبلىسى