ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدە 7 687 جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. ونىڭ ىشىندە 52 مەكتەپ – اپاتتىق جاعدايدا, 300-دەن استام مەكتەپ زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلمەيدى. وتكەن وقۋ جىلىندا وقۋشىلاردىڭ سانى 3,7 ميلليوندى قۇرادى, ونىڭ 172 مىڭى مەكتەپتى ءتامامدادى. ال 2023-2024 وقۋ جىلىندا 3,5 ميلليوننان استام وقۋشى مەكتەپتە وقيدى, ولاردىڭ 380 مىڭى – بيىل 1-سىنىپقا باراتىن وقۋشىلار. ەل بويىنشا جاڭا وقۋ جىلىندا 270 مىڭنان استام وقۋشىعا ورىن جەتپەيدى. اسىرەسە تۇركىستان, الماتى وبلىستارى مەن استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. اتالعان وڭىرلەردە 160 مىڭنان استام (60 پايىز) وقۋشىعا ورىن جوق.
2021-2022 وقۋ جىلىندا ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى 169-عا جەتكەن. ال وتكەن وقۋ جىلىندا 143 مەكتەپ ءۇش اۋىسىمدا جۇمىس ىستەدى. مۇنداي مەكتەپتەر سانى ازايىپ كەلە جاتقانىمەن, جاڭا سالىنعان ءبىلىم وردالارىن پايدالانۋعا بەرۋ قارقىنى ەلدەگى, اسىرەسە ءىرى قالالارداعى دەموگرافيالىق جانە ميگراتسيالىق وسىمگە سايكەس كەلمەيدى.
ينفوگرافيكانى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ەلورداداعى جاعدايعا توقتالساق, جىل سايىن وقۋشىلاردىڭ 10 پايىزىنا ورىن جەتپەيدى, قالاداعى جىلداعى دەموگرافيالىق ءوسىم 5-6 پايىزدى (50-70 مىڭ ادام) قۇرايدى. 2019 جىلى تاپشىلىق 25 مىڭ بولسا, بيىلعى وقۋ جىلىندا 26 454 بالاعا ورىن ورىن تاپشى. وسىعان بايلانىستى استانا تۇرعىندارى مەملەكەتتىك مەكتەپتەر ورنالاسقان اۋداندارعا كوشىپ بارىپ جاتىر. اكىمدىك تاراپىنان جىلىنا ءبىرلى-جارىم مەكتەپ سالىناتىندىقتان, بيزنەستىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىن ساتتەر دە جوق ەمەس. البەتتە, بيزنەس وكىلدەرى سالعاندىقتان, ونداعى وقۋ دا اقىلى بولادى. كەيىنگى جىلدارى باس قالاداعى جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى وقۋ اقىسى 150 مىڭ تەڭگەدەن 1,25 ملن تەڭگەگە دەيىن وسكەن. ايتا كەتەيىك, 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جەكەمەنشىك مەكتەپتە وقۋ باعاسى 2 ەسە تومەندەيدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى بويىنشا شەكتى مولشەر 1 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن 600 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ازايادى. دەگەنمەن بالاسىن جەكەمەنشىك مەكتەپتە وقىتۋعا كوپ اتا-انانىڭ جاعدايى كەلە بەرمەسى انىق.
استانادا كەيىنگى 4 جىلدا ەكى اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيتىن 39 مەكتەپ سالىندى. سوندا دا ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسى شەشىلمەي تۇر. بۇگىنگى تاڭدا ەلوردادا 8 ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپ بار. ياعني 26 454 بالاعا ورىن جەتپەيدى. استانا قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, ءۇش اۋىسىمدىق جانە بالا سانى شامادان تىس كوپ مەكتەپتەردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا 2023-2024 وقۋ جىلىندا ەكى اۋىسىمدا 16 600 ورىندىق 11 مەكتەپ سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى.
وقۋ جىلى باستالماي تۇرىپ 4 800 ورىندىق 3 مەكتەپ ء(بىر مەكتەپ جانە ەكى مەكتەپتىڭ جانىنان سالىنعان جاڭا كورپۋس) ەكى اۋىسىمدا پايدالانۋعا بەرىلەدى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەكى اۋىسىمدا 11 800 ورىندىق 8 مەكتەپ ء(تورت مەكتەپ, ءتورت مەكتەپتىڭ جانىنان سالىنعان جاڭا كورپۋس) پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 90 مىڭداي وقۋشىعا ارنالعان (ەكى اۋىسىمدا) 24 مەكتەپتى جوبالاۋ باستالدى. جوسپار بويىنشا جاڭا فورماتتاعى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى بيىل باستالادى. استانا قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قاسىمحان سەنعازىەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەسىل, نۇرا اۋداندارىندا مەكتەپ جەتىسپەيدى. سوندىقتان «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا جوسپارلانعان 15 مەكتەپ اتالعان اۋدانداردا سالىنادى.
جالپى, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2024-2025 وقۋ جىلىندا «جايلى مەكتەپ» جوباسى بويىنشا 740 مىڭ وقۋشىعا 369 مەكتەپ بوي كوتەرەدى. جاڭا مەكتەپتەر 300, 600, 900, 1200, 1500, 2000, 2500 ورىندى بولادى. بۇل الداعى ءۇش جىلداعى بالا سانى وتە كوپ, اپاتتى, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار سالىناتىن مەكتەپتەر تولىعىمەن زاماناۋي تالاپتارعا ساي بولماق.
وڭىرلەردەگى جاعدايعا توقتالساق, 1 قىركۇيەككە دەيىن تۇركىستان وبلىسىندا 6 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. اقمولا وبلىسىندا 14 مەكتەپ سالىنىپ جاتىر, جامبىل وبلىسىندا جىل سوڭىنا دەيىن 9 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. ال اباي وبلىسىنا قاراستى اۋىلداردا ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن شاعىن مەكتەپتەر سالىنادى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرىندە جاعداي ءماز ەمەس. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ايداربەك ساپاروۆ اپاتتى جاعدايدا تۇرعان 4 مەكتەپتىڭ جوندەلۋ قارقىنىن سىنعا العانى ەسىمىزدە. ءدال وسىنداي ماسەلە الماتى وبلىسىندا دا بار. وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇندەر قالسا دا, 11 مەكتەپ ءالى دايىن ەمەس.
مەكتەپتىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ساپالى ءبىلىم بەرۋ. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا 3 550 مۇعالىم جەتىسپەيدى. دەگەنمەن ەلىمىز جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەرگە قاراماستان جاقسى ءبىلىم بەرەتىن 78 مەملەكەتتىڭ قاتارىندا (71-ورىندا) تۇر. بۇگىنگى تاڭدا ەلوردا وقۋشىلارى اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ كورسەتكىشى 59,7 پايىزدى قۇرايدى. ۇكىمەتتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, قىزىلوردا, تۇركىستان, الماتى وبلىستارىنداعى ءبىلىم ساپاسى باسقا وڭىرلەرگە قاراعاندا تومەن. سونىمەن قاتار قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم ساپاسىندا ءالى دە الشاقتىق بار. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل بولىنەتىن قارجىعا بايلانىستى. مەملەكەت جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن NIS, Binom, باسقا دا وزىق ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا قىرۋار قارجى بولەدى.
مەكتەپتەردىڭ جابدىقتالۋى دا ماڭىزدى ماسەلە. 2022 جىلى ءاربىر مەملەكەتتىك مەكتەپكە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن – 159 ملن تەڭگە, NIS-كە – 592,1 ملن تەڭگە بولىنگەن. بۇل قاراجاتقا ساپالى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ورتا ءبىلىم بەرۋدى جاڭارتۋ مەن مۇعالىمدەردى دايارلاۋ سىندى شىعىندار وتەلەدى. الايدا بارلىق مەكتەپ بىردەي جابدىقتالماعان. كەيبىرەۋىندە, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە جابدىقتار, سىنىپتار, سپورتتىق جابدىقتار جەتىسپەيدى. ءتىپتى حيميا, فيزيكا نەمەسە بيولوگيا سياقتى ساباقتاردى ايتپاعاندا, جاتتىعۋ زالى جوق مەكتەپتەر بار. PISA-عا زەرتتەۋىنشە, مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋ دەڭگەيى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم جەتىستىكتەرىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.
