كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
بۇگىندە ەۋروپا, اقش, ازيادا كۇن كۇيىپ تۇر. اپتاپ ىستىقتىڭ سالدارى اسىرەسە ەۋروپانىڭ وڭتۇستىگىندە قاتتى سەزىلدى. ماسەلەن, يسپانيادا ىستىقتىڭ ءۇشىنشى تولقىنى باستالدى. ال قازىر تۇركيانىڭ ەسكيشەحير پروۆينتسياسىندا اۋا رايى تسەلسي شكالاسى بويىنشا 49 گرادۋستى كورسەتىپ تۇر. مەتەورولوگتەر الداعى بىرنەشە تاۋلىكتە اپتاپتىڭ بەتى قايتپايتىنىن ايتادى. وسىلايشا, تۇركياداعى ورتاشا تەمپەراتۋرا ماۋسىمدىق شامادان 7 ەسە استى.
مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – قازىر انتاركتيدادا مۇزدىقتار ەرىپ جاتىر. وتكەن شىلدەدە مۇزدىقتاردىڭ ۇزىندىعى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا ازايعان. قازىر انتاركتيدادا قىس مەزگىلى. ادەتتە بۇل ۋاقىتتا سۋدا قالقىپ جۇرەتىن مۇزدىڭ اۋدانى تەز ۇلعايۋ قاجەت. الايدا بيىل كەرىسىنشە ازايعان. سالدارىنان اۋدانى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ارال گرەنلانديادان اسىپ كەتەتىندەي مۇز ەرىپ كەتكەن. عالىمداردىڭ دەرەگىنشە, انتاركتيدانىڭ شىعىسىنداعى مۇز قاباتىندا تەمپەراتۋرا مينۋس 50 گرادۋس بولۋى قاجەت. الايدا بىرنەشە كۇن بويى مينۋس 10 گرادۋس ساقتالىپ تۇر.
«انتاركتيدا كۇن ساۋلەسىن شاعىلدىرىپ, جەردى ىستىقتان قورعايدى. الايدا بەتىندەگى قار مەن مۇز ەرىپ كەتسە, ساۋلە جۇتىلادى دا, كۇن ىسي باستايدى. انتاركتيدا جەر بەتىندەگى اۋا تەمپەراتۋراسىن تومەندەتۋ كەرەك. بىراق قازىر كەرىسىنشە جاھاندىق جىلىنۋدى جىلدامداتىپ جىبەرۋى مۇمكىن», دەدى «The Guardian» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا عالىم مارتين زيگەرت.
«مۇنداي جاعدايدى ۋشىقتىرماي ءدال قازىر ماسەلەنى شەشۋدى قولعا الۋ كەرەك», دەيدى عالىمدار. ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, اۋاعا بولىنەتىن كومىر قىشقىل گازىنىڭ مولشەرىن ازايتۋ قاجەت. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بۇل ماسەلەگە بەيجاي قاراي الماي, مالىمدەمە جاسادى.
«كليمات وزگەرىپ بولدى. جاھاندىق جىلىنۋ ەمەس, جاھاننىڭ قىزۋ ءداۋىرى باستالدى. تۇرعىنداردىڭ تىنىس الۋى قيىنداپ بارادى. دالا وتە ىستىق, قاپىرىق. مۇنداي جاعدايدا كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ارەكەتسىزدىك تانىتۋ ورىنسىز دەپ سانايمىن», دەدى بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش.
ىستىقتان جاپا شەگىپ جاتقان ەلدىڭ ءبىرى – وڭتۇستىك كورەيا. قاپىرىقتا قالعان حالىق سايا ىزدەپ, سۋ جاعالاپ ءجۇر. ىستىق كۇنگە شىداماي اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. ماسەلەن, سولتۇستىك چوللا پروۆينتسياسىندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك سكاۋتتار 25-سلەتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا 108 ادام اۋىرىپ, اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن. وسىعان بايلانىستى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى مەديتسينالىق پەرسونال سانىن 30 دارىگەر مەن 60 مەدبيكەگە ارتتىردى. لاگەردەگى ناۋقاستارعا كۇتىم جاساۋ ءۇشىن توسەك سانى دا كوبەيتىلدى.
يراكتا اۋا رايىنىڭ سىناپ باعاناسى 50 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلگەن. اپتاپ ىستىققا ەلەكتر سىمدارى دا شىداس بەرمەي, جارىق ءجيى سونەتىن بولعان.
ال يراندا كۇننىڭ ىستىعىنان قورعانۋ ءۇشىن ەل بيلىگى ەكى كۇندىك دەمالىس جاريالاعان. جەرگىلىكتى باق وكىلدەرى تاراتقان مالىمەتكە قاراعاندا, اۋا تەمپەراتۋراسى 51 گرادۋستان اسقان. سوندىقتان قان قىسىمى جوعارى, جۇرەك, قان تامىرلارى اۋرۋلارىمەن اۋىراتىن ادامدارعا جانە دە قارتتارعا سىرتقا شىقپاۋعا كەڭەس بەرىلگەن. كانادادا كۇننىڭ قىزۋىنان ادام عانا ەمەس, جانۋارلار دا جاپا شەگىپ وتىر. ءورت قاۋپى كۇشەيگەن. كانادانىڭ بريتاندىق كولۋمبياسى پروۆينتسياسىندا 360 ءورت وشاعى تىركەلگەن. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى بيلىك جالىنعا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەن تۇرعىندارىن قاۋىپسىز جەرگە كوشىرگەن.
