فوتو: ۇكىمەتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى
قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ وقيعانىڭ حرونولوگياسىن جاريالادى, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قۇرىلعان اپاتتىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ جونىندەگى ارنايى كوميسسيانىڭ جۇمىسىنا توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, شاحتادا جوعالعان ەكى كەنشى ىزدەستىرىلۋدە جانە د-6 كومىر كونۆەيەرىنىڭ جانىنداعى ءورتتى ءسوندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جۇمىسقا تاۋ-كەن قۇتقارۋشىلارىنىڭ 4 بولىمشەسى جۇمىلدىرىلعان.
توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, تالداۋ جۇمىستارى كورسەتكەندەي, 2016 جىلدان بەرى «امت» اق كومىر شاحتالارىندا اپاتتار قاتارى ازايماعان. ماسەلەن, 2016-2022 جىلدارى 18 اپات ورىن الىپ, سونىڭ سالدارىنان 19 شاحتا جۇمىسشىسى قازا تاپقان, تاعى 45 جۇمىسشى ءارتۇرلى اۋىرلىقتاعى جاراقاتتار الدى. تەك 2021-2022 جىلدارى «امت» اق كاسىپورىندارىندا 4 اپات تىركەلىپ, 21 ادام زارداپ شەكتى, 12 ادام قازا تاپتى.
اپاتتاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ قاتارىنا تەحنولوگيالىق پروتسەستەردى ءوز دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرماۋ, قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن بىلە تۇرا ەسكەرمەۋ, وندىرىستىك باقىلاۋدىڭ تيىمسىزدىگى, سونىمەن قاتار نەگىزگى جانە قوسالقى جابدىقتاردىڭ توزۋى جاتادى.
بيىلعى 7 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «امت» اق كومىر كاسىپورىندارىندا 6 رەت تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وندا 957 ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋى انىقتالدى. مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنا 55 قاۋىپتى وندىرىستىك نىسان مەن قاۋىپتى تەحنيكالىق قۇرىلعىلاردىڭ جۇمىسىن توقتاتۋ تۋرالى 7 تالاپ ارىز جولداندى. قازىر سوت شەشىمىمەن 25 نىساننىڭ جۇمىسى توقتاتىلعان.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆ سوڭعى جىلدارى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىمەن ءوندىرىستى جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيالار مەن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى شارالار بويىنشا بىرقاتار ستراتەگيالىق قۇجاتتارعا قول قويىلعانىن حابارلادى. الايدا كاسىپورىن ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماي وتىر.
وسىلايشا, جىل سايىنعى پايدا تەك اعىمداعى قىزمەتتى قولداۋعا باعىتتالادى. ماسەلەن, كوكس پەشتەرىنىڭ بىرقاتار باتارەيالارى مەن حيميالىق وڭدەۋ تسەحى اپاتتى جاعدايدا. ەكى جاڭا پەشتىڭ قۇرىلىسىنا كەلىسىمشارتتار جاسالماي, پەش قورى بۇزىلۋدا. ناتيجەسىندە بۇل ءوندىرىستىڭ قىسقارۋىنا اكەلەدى.
پرەمەر-مينيستر بولعان قايعىلى وقيعا ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى زاڭ بۇزۋشىلىقتارمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل – ەڭ الدىمەن, كاسىپورىن يەسىنىڭ كىناسى. ولاردىڭ وزدەرىن كومپانيانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن تولىقتاي شەتتەتۋى بىرنەشە جىلدار بويى قايعىلى سالدارعا اكەپ سوعۋدا. كورىپ وتىرعانىمىزداي, جۇمىسشىلار ءۇشىن ءتيىستى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ساقتالماي, كاسىپورىن جۇمىسىنىڭ بارلىق كەزەڭىندە باستى نازار تەك پايدا تابۋعا اۋدارىلعان. سوندىقتان دا اپاتتار ءجيى قايتالانۋدا. ەڭ قايعىلىسى, ادامداردىڭ ولىمىنە الىپ كەلۋدە», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» باسشىلىعى قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن جاساۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار جانە ەلەۋلى ينۆەستيتسيالاردىڭ باعىتتالاتىنى جونىندە ءاردايىم مالىمدەپ كەلەدى. الايدا, ورىن الىپ جاتقان اپاتتار مەن قايعىلى وقيعالار كەرىسىنشە جاعدايدى كورسەتىپ وتىر.
«ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» نىساندارىندا سوڭعى 15 جىلدا 100-دەن استام ادام قازا تاپتى. بۇل سان جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. «ارسەلورميتتال» حالىقارالىق كومپانيالار توبىنداعى ءاربىر ەكىنشى قازا قازاقستاندىق ديۆيزيونعا تيەسىلى بولىپ وتىر», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاعى ەكولوگيالىق جاعداي دا ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. تەمىرتاۋداعى بارلىق زياندى شىعارىندىلاردىڭ 88%-ى وسى كاسىپورىنعا تيەسىلى. ناتيجەسىندە قالا تۇرعىندارىندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ, تىنىس الۋ جولدارى اۋرۋلارىنىڭ جانە باسقا دا سىرقاتتاردىڭ ءوسۋى بايقالادى.
«اتاپ وتكەنىمىزدەي, كاسىپورىن ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بويىنشا شارالار قابىلدامايدى. 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ءبىز كومبيناتتىڭ كۇيرەۋىن عانا كورىپ وتىرمىز. جەكەشەلەندىرۋ كەزىنەن بەرى ونىڭ وندىرىستىك كورسەتكىشتەرى جارتىسىنا دەيىن تومەندەدى. بولات شىعارۋ كولەمى وتكەن جىلى 6 ملن توننادان 3 ملن تونناعا دەيىن – ەكى ەسەگە قىسقاردى. كومىر ءوندىرۋ تورتتەن ءبىر بولىككە ازايدى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
ول سونداي-اق لونجەروندى جانە ەلەكتروتەحنيكالىق بولاتتى, باسقا دا جوعارى مارجينالدى نومەنكلاتۋرالاردى شىعارۋ بويىنشا قۇزىرەتتەرىنەن ايىرىلعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 72 مىڭنان قازىرگى 30 مىڭ ادامعا دەيىن قىسقاردى.
ءاليحان سمايىلوۆ ينۆەستيتسيالار بويىنشا مىندەتتەمەلەر دە ءماز ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى – ولار دەكلاراتسيالانىپ, بىراق ورىندالماي كەلەدى. 2018 جىلى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جانە «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اراسىندا كاسىپورىندى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىنا قول قويىلدى.
«ينۆەستيتسيالار 305 ملرد تەڭگە كولەمىندە مالىمدەلگەن ەدى. الايدا بۇل مىندەتتەمەلەر ورىندالمادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
2021 جىلى $3 ملرد-تان استام سوماعا جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيالار قۇيۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ جوسپارلانعان ەدى. الايدا كومپانيا تەك $1 ملرد-تىق جوبا ۇسىندى.
ء«ىس جۇزىندە بۇل قاراجات اعىمداعى جوندەۋگە باعىتتالىپ, جاڭعىرتۋعا ارنالعان ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيا ەمەس ەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر اپاتتى تەز ارادا جويۋ جونىندە جەدەل شارالار قابىلداۋ, ونىڭ سەبەپتەرىن جان-جاقتى زەرتتەۋ جانە وسى قايعىلى وقيعاعا كىنالىلەردى انىقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋمەن» بىرلەسىپ, قازا تاپقاندار مەن زارداپ شەككەندەرگە قاجەتتى كومەك كورسەتىپ, ونىڭ ىشىندە اسىراۋشىسىنان ايرىلۋ بويىنشا جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر تاعايىنداپ, جەرلەۋ شارالارىنا قاراجات بەرۋ, جۇمىس بەرۋشى ەسەبىنەن قازا تاپقانداردىڭ وتباسىنا ءۇي الىپ بەرۋ جانە مورالدىق زياندى وتەۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك», دەپ تۇيىندەدى ۇكىمەت باسشىسى.
