مۇنى بىزگە جەتىسۋ وڭىرىنەن سايلانعان سەنات دەپۋتاتى امانگەلدى تولاميسوۆ ايتتى. حالىق قالاۋلىسى بۇل ماسەلەنى سەنات وتىرىسىندا دا بايانداپ, سەناتور عالياسقار سارىباەۆپەن بىرلەسە بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى التاي كولگىنوۆكە ساۋال جولداعان. ايتسە دە ازىرگە «جابۋلى قازان» جابۋلى كۇيىندە.
ء«وڭىردىڭ وزىنە ءتان مۇمكىندىگىنىڭ ءبىرى تۋريزم سالاسى بولعاندىقتان, بالقاش كولىنىڭ جاعالاۋىندا «بالقاش» تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق دەمالىس ايماعىن سالۋ ءوڭىردىڭ تىڭ قارقىنمەن دامۋىنا ءوز سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. ەگەر ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن جاعدايدا بولمەلەر قورى 45 مىڭعا جۋىق توسەك-ورىندى قۇرايدى. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 40,4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ماسەلە 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى بەكىتۋ كەزىندە تالقىلانعان ەدى. ءبىز وسى ماسەلەگە قايتا ورالىپ وتىرمىز. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋدى قولداۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 26 قىركۇيەكتەگى №22-5080 قارارى دا بار. الايدا ورتالىق دەڭگەيدە بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىسى ءالى انىقتالعان جوق», دەيدى امانگەلدى عابدىكارىم ۇلى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە «ايماقتار قۋاتتى بولسا, بۇكىل مەملەكەت ءوسىپ-وركەندەيدى. بىلتىر جاڭادان اباي, ۇلىتاۋ جانە جەتىسۋ وبلىستارى قۇرىلعانىن بىلەسىزدەر. بۇل قادام وسى ايماقتاردى تىڭ قارقىنمەن دامىتۋعا جول اشتى. ءبىز ايماقتار اراسىنداعى ەكونوميكالىق تەڭسىزدىكتى ازايتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ءىس-شارالار قابىلداۋىمىز كەرەك. ءار ايماقتىڭ وزىنە ءتان مۇمكىندىگىن تولىق پايدالانۋ قاجەت», دەگەن ەدى. ال جەتىسۋدىڭ تابيعي-كليماتتىق جاعدايى ءتۋريزمنىڭ سان ءتۇرىن وركەندەتۋگە قولايلى. سونىڭ ىشىندە رەكرەاتسيالىق, مادەني-تاريحي, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ, سپورتتىق, ەكواگروتۋريزمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك بار.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر پرەزيدەنت جەتىسۋعا كەلگەن جۇمىس ساپارىندا ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسىپ, اكىمدىككە تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋ كەرەك ەكەنىن باسا ايتقان-دى. «الاكول مەن بالقاشتىڭ وراسان زور الەۋەتى بار. «التىنەمەل» جانە «جوڭعار الاتاۋى» ۇلتتىق پاركى – ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن تاپتىرمايتىن جەر. مىنە, وسىنىڭ ءبارى – تۇنىپ تۇرعان بايلىق. ارينە, تۋريستەر كوپتەپ كەلۋ ءۇشىن ءتيىستى ينفراقۇرىلىم سالىپ, قولايلى جاعداي جاساۋ كەرەك», دەگەن ەدى. وسىعان وراي قازىر وڭىردە تۋريزم سالاسىنا ەرەكشە جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. ايتسە دە وسىنداي كەدەرگىلەر قولبايلاۋ بولىپ تۇر.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋدىڭ ورنىنا مينيسترلىكتەر (قارجى مينيسترلىگى, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانە يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى) ءبىر-بىرىنە سىلتەمە جاساپ وتىر. وسى ماسەلە بويىنشا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمى مىنانداي: «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ر.سكلياردىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس مينيسترلىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قولدانىستاعى زاڭناماعا, ونىڭ ىشىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۋريستىك قىزمەت تۋرالى» زاڭعا جانە بيۋدجەت كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى جوبانى قارجىلاندىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتايدى».
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمى: «235-ءشى بيۋدجەتتىك باعدارلاماعا قولداۋ كورسەتىلمەيدى, سەبەبى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وبلىستىق بيۋدجەتتەرگە, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ بيۋدجەتتەرىنە سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەلەرىن دامىتۋعا بەرىلەتىن نىسانالى ترانسفەرتتەر تەك قانا الماتى وبلىسىنداعى الاكول كولىنىڭ اينالاسىندا ورنالاسقان تۋريستىك نىسانداردى سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن عانا قۇرىلعان ەدى. وسىعان بايلانىستى «بالقاش تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق ايماعىنىڭ ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىن سالۋ» جوباسىن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلامالارى اياسىندا ىسكە اسىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز».
قارجى مينيسترلىگىنىڭ ۇستانىمى: «جوبانى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مىنداي تەتىكتەر قاراستىرىلعان: 1) ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ارقىلى تاپسىرىس بەرۋشىنى كاسىپكەرلەرگە وزگەرتۋ جولىمەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى وزگەرتۋ, اۆتوجول قۇرىلىسىن الىپ تاستاۋ, ونى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ارقىلى ىسكە اسىرۋ; 2) مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارقىلى قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, قوسىمشا شتات بولە وتىرىپ قۇزىرەت بەرۋ (بۇل رەتتە باستاما اۆتوجولدار سالۋ, ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردىڭ قايتالانۋىنا اكەپ سوعادى). وسىلايشا, جوبانى ىسكە اسىرۋ مەحانيزمى تۇرعىسىنان قوسىمشا پىسىقتاۋدى تالاپ ەتەدى».
بۇل ۇستانىمدار – وسى ىسكە قاتىسى بار ءۇش مينيسترلىكتىڭ بەرگەن جاۋابى. ەگەر جوبا سوڭىنا دەيىن بارماسا, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارعا بولىنگەن قارجى جەلگە ۇشىپ كەتكەلى تۇر. ال تۋريزم سالاسى تاعى دا تىعىرىققا تىرەلمەك. وسى رەتتە سەناتورلار قوزعاعان ماسەلەگە تاعى ءبىر كوز جۇگىرتسەك.
«مەملەكەت باسشىسى VIII سايلانعان پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە «وتكەن جىلى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قىزمەتى مەن نورما شىعارۋ پروتسەسىن دەبيۋروكراتيزاتسيالاۋ بويىنشا ماڭىزدى جۇمىستار باستالدى. اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ساپالى زاڭداردى جەدەل قابىلداۋعا قاجەتتى جاعدايلار جاسالدى. دەگەنمەن, شىن مانىندە, دەبيۋروكراتيزاتسيا بولماعانىن مويىنداۋ كەرەك. مينيسترلەر شەشىم قابىلداۋدان قورقادى, جاۋاپكەرشىلىكتى ارىپتەستەرىنە نەمەسە قاراماعىنداعىلارعا اۋدارادى», دەپ ناقتى اتاپ وتكەنىنىڭ سەبەبى وسىنداي جاعدايلار ما دەپ تۇسىنەمىز. سوندىقتان وسى ماسەلەنى ءتيىمدى شەشۋ جولدارىن قاراستىرىپ, بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ اكىمشىسىن انىقتاپ, جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا قولداۋ كورسەتۋدى سۇرايمىز. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز, نىسانالى ترانسفەرتتەردى وتكىزۋ ءۇشىن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە قوسىمشا شتاتتىق بىرلىك بەرۋ جانە زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە اتالعان مينيسترلىك ۇسىنىس جولداپ, نىسانالى ترانسفەرتتەردى وتكىزەتىن باعدارلاما اشىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا قاراجاتتى تۇسىرسە بولعانى, ال قالعان جۇمىستاردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇرگىزەدى دەپ مالىمدەپ وتىر», دەلىنگەن ساۋالدا.
ايتا كەتەيىك, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە بيۋدجەتتىك وتىنىمدەرىن بىرنەشە مارتە جولداعان (24.08.2022ج. №03-34/291-ي, 06.01.2023ج. №03-34/22-ي). بۇل ماسەلەمەن جاڭا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى حاباردار ما ەكەن؟ الدە قىرۋار قارجى جەلگە ۇشىپ كەتە بەرمەك پە؟
جەتىسۋ وبلىسى
