بيىل ديقاندار ءۇشىن ءبىرشاما جايسىز بولدى. باستى سەبەپ – ىلعال تاپشىلىعى. «قازگيدرومەت» مەكەمەسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وڭىردە كوكتەمگى جانە جازعى ماۋسىم اراسىندا 76,6 مم ىلعال تۇسكەن. بۇل – قالىپتى مولشەردەن ەكى ەسە از. ءساۋىر ايىندا 21,8 مم ىلعال تۇسسە, مامىردا 10,6 مم جاۋىن جاۋدى. وسىعان وراي ەگىننىڭ شىعىمى دا ارقيلى. ماسەلەن, الاپات ەڭبەكپەن وسىرىلگەن ەگىننىڭ جايىن تارازى باسىنا تارتقان ساراپشىلاردىڭ باعامداۋىنشا, ىرىزدىق مولشەرى مىنانداي دەڭگەيدە: جالپى القاپتىڭ 2,2 ملن گەكتارى نەمەسە 45,4 پايىزى جاقسى, ال 2,5 ملن گەكتار نەمەسە 50,4 پايىزى قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە, 201,2 مىڭ گەكتارى نەمەسە 4,1 پايىزى ناشار. 5,1 مىڭ گەكتار نەمەسە 0,1 پايىز القاپ مۇلدە قۋراپ كەتتى. ماسەلەن, جاقسى اۋدانىنداعى «جاڭاجول» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ 3,7 مىڭ گەكتارى, «سەرپ» سەرىكتەستىگىنىڭ 500 گەكتارى, «مولدىباەۆتار» شارۋا قوجالىعىنىڭ 30 گەكتارى قۋرادى. مۇنداي جاي زەرەندى, تسەلينوگراد اۋداندارىنىڭ بىرقاتار شارۋاشىلىعىندا بار.
دەگەنمەن جەردە وسكەن ءداندى جەردە قالدىرماۋ – پارىز. وسى ورايدا بيىل ەگىن وراعىنا 8,9 مىڭ استىق كومباينى پايدالانىلماق. ءبىر جاقسىسى, ونىڭ 4,7 مىڭى – جوعارى ءونىمدى دالا كەمەلەرى. ءسوز اراسىندا ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جىل وتكەن سايىن جاڭارتىپ, جاۋاپتى كەزەڭدە قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەگىندى جيناپ الۋعا مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ وتىر. 2022 جىلى 4,4 مىڭ دانا تەحنيكا الىندى. ولاردىڭ ىشىندە استىق كومبايندارى مەن جۇك كولىكتەرى دە بار. ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ جىل سايىن جاڭارتىلۋى ديقاندار ءۇشىن كوپ كومەك. بۇل ورايدا اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ دە – پارىز. ماسەلەن, وسى جىلى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جالپى قۇنى 43,8 ملرد تەڭگە تۇراتىن 1 535 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ساتىپ الدى. بۇل, شىن مانىندە, زور قۋاتقا يە بولۋ ەمەس پە؟ جوعارىدا ايتىلعان تەحنيكانىڭ 237-ءسى ارقيلى تراكتور بولسا, 97-ءسى – استىق كومبايندارى. سونداي-اق جۇمىسى ءونىمدى 40 ەگىس كەشەنى دە الىندى.
مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋدى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جاقسى سەزىنىپ وتىر. شىنتۋايتىندا, وسىنداي قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە عانا جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعانىن وزدەرى دە ءجيى ايتادى. كوك ەگىن قىلتيىپ شىعىسىمەن جەر بەتىنە بار بەينەتتى بىرگە الا شىعاتىنى بەلگىلى. ايتپەسە كوك وسكىنگە زيانىن تيگىزەتىن جاۋ از با؟ ماسەلەن, ءارامشوپ. بيىل ەگىس القاپتارىن ارامشوپتەن ارىلتۋ ءۇشىن 4,4 ملن گەكتار القاپ حيميالىق وڭدەۋدەن وتكىزىلدى. بۇل كورسەتكىش مەجەلەنگەن جوسپاردان ارتىق. شارۋالار جەردى كۇتىپ ۇستاۋعا بەيىل, ايتسە دە تىڭايتقىشتىڭ باعاسى كوڭىلدەرىن كۇپتى ەتەدى. جومارت جەر توزباۋى ءۇشىن كۇتىمنىڭ كەرەكتىگى الميساقتان بەلگىلى. وسى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا 9,1 ملرد سۋبسيديا ءبولىندى. بۇل دەگەنىڭىز – القاپتاردى كۇتۋگە قاجەتتى تىڭايتقىشتار قۇنىنىڭ قاق جارتىسى.
وسىمدىكتەردى ارقيلى جۇقپالى اۋرۋدان قورعاۋدىڭ دا ءمانى زور. 250,9 مىڭ گەكتار القاپتا زيانكەستەردەن تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بيىل شەگىرتكە قاۋپى دە تونگەن بولاتىن. وڭىردە 42,6 مىڭ گەكتار جەردە شەگىرتكەدەن كەلەر اپاتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇل ورايدا جالعىز ەگىن القاپتارى عانا ەمەس, مەملەكەتتىك قوردىڭ 37,1 مىڭ گەكتارى, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 5,5 مىڭ گەكتار القاپ تا وڭدەلگەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ءوڭىردىڭ باتىس جاق بەتىندە شەگىرتكە قاۋپى باسىمداۋ بولعان سوڭ, جارقايىڭ اۋدانىنىڭ القاپتارى كوبىرەك قورعالدى. سونداي-اق استراحان, ارشالى اۋداندارىنىڭ اۋماعىندا تىڭعىلىقتى جۇمىس جۇرگىزىلدى.
ەگىنگە تونەر قاۋىپتىڭ كوپ ەكەنىن ايتتىق. سونىڭ ءبىرى – اقبوكەندەردىڭ شامادان تىس كوبەيىپ كەتۋى. مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنە قاراعاندا, ءبىزدىڭ وڭىردەگى اقبوكەندەردىڭ سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوبەيگەن. بىلتىر 140 مىڭ باس بولاتىن بولسا, تولدەگەننەن كەيىن سانى كوبەيگەن سايىن دالانىڭ جەلمەن جارىسقان جانۋارلارى ءوڭىر ديقاندارىن كۇندىز كۇلكىسىنەن, تۇندە ۇيقىسىنان ايىرىپ تۇر.
بىتىك ەگىن تابيعاتتىڭ پەيىلى مەن ديقاننىڭ ماڭداي تەرىنە بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. ەل ىرىسى ەڭبەكپەن ەسەلەنەتىنىن بيىلعىداي قۋاڭشىلىق جىلى ءوڭىر ديقاندارى دالەلدەپ وتىر. كەيبىر القاپتاردا جايقالىپ وسكەن ءداندى داقىلداردىڭ شىعىمدىلىعى كوڭىل دەمدەيدى. ونىڭ ءوز سەبەبى دە بار. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى وسى ماۋسىمدا 100 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىشتى 1,5 مىڭ گەكتار القاپقا ءسىڭىردى. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ايعاقتاۋ ءۇشىن ءسال عانا ساراپتاما جاساي كەتەيىك. 2022 جىلى 90 مىڭ توننا تىڭايتقىش الىنىپ, 1,3 ملن گەكتار القاپقا سىڭىرىلگەن بولاتىن. ارينە, بيىلعى كولەم – كوپ-كورىم.
ەندىگى ءبىر ماسەلە, جاۋاپتى ناۋقان كەزىندە ىركىلىس بولماۋى ءۇشىن بار شارۋاشىلىق جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. بۇل ورايدا وڭىردە وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن 18 وپەراتوردىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. شارۋاشىلىق باسشىلارى بىلە ءجۇرۋى ءۇشىن GosAgro.kz. پورتالىنىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءاربىر شارۋاشىلىق باسشىسى وسى پورتال ارقىلى وپەراتوردى تاڭداۋ مۇمكىندىگى بار. بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس قاجەتتى كەپىلدەندىرىلگەن جانار-جاعارمايعا تاپسىرىس بەرە الادى. ديزەل وتىنىنىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان ءاربىر توننا ءۇشىن بوساتىلاتىن باعاسى 284 مىڭ تەڭگە بولسا, جەتكىزىلگەننەن كەيىنگى كەسىمدى باعاسى ءار ليترىنە 273-277 تەڭگەدەن اينالماق.
زور ەڭبەكپەن جينالعان ءداندى شاشاۋ شىعارماي, جاۋىن-شاشىنعا ۇرىندىرماي ساقتاۋ دا – باستى نازاردا. وڭىردە 71 ليتسەنزيالانعان استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردا 4,7 ملن توننا استىق ساقتاۋعا مۇمكىندىگى بار. ءسال تاراتىپ ايتاتىن بولساق, ەلەۆاتورلاردىڭ سىيىمدىلىعى – 3,1 ملن توننا. استىق قويمالارىنا 1,6 ملن توننا ورىن قامدالعان. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ وزدەرىندە 2 ملن توننا استىق ساقتايتىن مۇمكىندىك بار. بار جايدى ساراپتاي كەلگەندە, وڭىردە استىق ساقتاۋ مۇمكىندىگى تولىق. بۇگىنگى تاڭدا ءوڭىر ەلەۆاتورلارىندا 1,2 ملن توننا استىق قورى بار ەكەنىن دە ايتا كەتۋىمىز كەرەك.
ەندىگى ءبىر جاي مال ازىعىن قامداۋعا بايلانىستى. ءتورت ت ۇلىك مالدى قاتال قىستىڭ تەزىنەن شىعىنسىز الىپ شىعۋ ءۇشىن وسى باستان قاپىسىز قامدانۋ قاجەت. مال ازىعىن دايىنداۋ ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا قاۋىرت جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. مال ازىقتىق داقىلدار 223,4 مىڭ گەكتار القاپقا سىڭىرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 13,5 مىڭ گەكتار القاپقا جۇگەرى داقىلى ەگىلدى. ءبىر جىلدىق ءشوپ 137,3 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىلسە, كوپجىلدىق ءشوپتىڭ كولەمى – 45 مىڭ گەكتار.
بۇگىندە 1,6 مىڭ بريگادا ءشوپ دايىنداپ جاتىر. ولار 12 مىڭ تراكتور, 2,5 مىڭ تىركەمەلى شالعى, 2,5 مىڭ ءشوپ تايلاعىش ءتارىزدى تەحنيكالاردى پايدالانادى. قۋاڭشىلىق جىلى بار مۇمكىندىكتى سارقا پايدالانعان ءلازىم. قازىرگى كۇنگە دەيىن 890 مىڭ توننا ءشوپ دايىندالدى. بۇل – مەجەلەنگەن جوسپاردىڭ 68 پايىزى. شوپپەن بىرگە سۇرلەم, سابان ءتارىزدى مال ازىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا قىرۋار جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. وسى ارادا مال ازىعىن دايىنداۋعا دا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋگە بولادى. ماسەلەن, وسى جىلى 105,7 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنسە, ونىڭ 46,6 ملرد-ى – قايتارىمسىز سۋبسيديا.
شارۋاشىلىقتاردى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن قامتاماسىز ەتۋ دە قولعا الىنعان. ماسەلەن, شارۋالارعا بۇل باعىتتا 59,1 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ وتىر. ءسوز اراسىندا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جانە كۇزگى ەگىن وراعىن ۋاقتىلى, ساپالى اتقارۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەنى «كەڭ دالا» ۇيىمداستىرىپ وتىرعانىن ايتا كەتسەك, ارتىقتىعى بولماس. سونداي-اق قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا جاڭالىق تا جوق ەمەس. ماسەلەن, تاۋارلىق نەسيە دە شارۋالارعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
كۇزگى ەگىن وراعى جاز بويعى بار شارۋانىڭ ناتيجەسى ىسپەتتى. سوندىقتان دا ۇتىمدى ءارى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەسەك, ەل ىرىزدىعى ەسەلەنە تۇسەر ەدى.
اقمولا وبلىسى
