قوعام • 11 تامىز, 2023

«ساۋلەسى بار ۇرپاق» ناسيحاتى

270 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ءبىز ءجيى قولداناتىن تەمىرقازىق جەردە دە, كوكتە دە بار. قازاق تەمىردى ۇشتاپ, جەرگە قاعىپ, ات ارقاندايدى. دۇنيەنى اتقا تاقىمىن ەرتە تيگىزگەندەر بيلەگەن ەرتەرەكتە... كوكتەگى تەمىرقازىق جۇلدىزى جارقىراپ تۇرماسا, تۇندە اداساسىز.

«ساۋلەسى بار ۇرپاق» ناسيحاتى

كوك پەن جەردىڭ اراسىندا ادامزات بالاسى اقىل-ويىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالعان ابايى بار دا ۇلتتىڭ اداساتىن نە ءجونى بار؟ تامىز تۋا قازاق دالاسى ابايدىڭ تۋعان كۇنىنە, اقىل-ويدى ۇلگى ەتۋگە كىرىسىپ كەتەدى. مەكەمە, ۇجىم بولىپ اباي رۋحىنا جاقىنداۋعا تىرىسادى. سونىڭ ءبىرى – استاناداعى جۋرناليستەر اللەياسىندا اباي قۇ­نانباي ۇلى اتىنداعى №87 مەكتەپ-گيمنازيا ۇيىمداستىرعان «الدىمدا اقىن اباي – تەمىرقازىق!» اتتى ادەبي كەش ەدى.

اباي داڭعىلى مەن «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتى» كوشەسىنىڭ قيىلىسىنداعى ال­لەيادا انشىلەر ورىنداۋىندا اباي اندەرى اسقاقتادى, اتالعان مەكتەپ وقۋ­شىلارى اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىن وقىدى. قايتالاپ قانشاما رەت وقى, وسىنداي ءىس-شارالاردان ءبىر ولەڭىن بىرنەشە رەت تىڭدارسىز, بىراق اباي شىعارمالارى ەستىگەن سايىن جاڭا قىرىنان تانىلادى. ءدال قازىرگى ءساتىڭنىڭ تۋرا جولى. بۇدان كەيىنگى زامانداردىڭ دا كوش-كەرۋەنىندەگى جاس ۇرپاقتىڭ ۇنى­مەن بولاشاققا جول تارتاتىن ازباس-توزباس داۋلەت ەمەي نە بۇل؟ حاكىم رۋ­حىنا جاقىنداعان ءار ۇرپاق ءومىر ءمانىن تەرەڭىرەك سەزىنىپ, جانىنا جارىق ساۋلە تابادى. اقىننىڭ ءوزى ايتپاقشى, «زامانعا كۇيلەمەي, ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەكتىڭ» قۋاتىمەن ءومىر سۇرەدى. وسى قاسيەتتەردىڭ يگىلىگىن ءوزى عانا كورىپ قويماي, اينالاسىن نۇرلاندىرادى. اباي اتىنداعى №87 مەكتەپ-گيمنازيا وتكىزىپ جاتقان دۇنيەدەن ءبىز سونى ۇقتىق.

قازاقستان جازۋشىلار وداعى­نىڭ مۇشەسى, اقىن الماحان مۇحامەت­قا­ليقىزى ابايتانۋدىڭ كەيبىر ماسە­لەلەرى توڭىرەگىندە وي توپتاستىردى. «1903 جىلى اباي ۇيىنە ءتىنتۋ جۇرگىزىلدى, بيىل سوعان 120 جىل تولىپ وتىر جانە ول ءتىنتۋدىڭ وسى اقمولا وڭىرىمەن بايلانىسى بار. بۇل دا تاريح. زەرتتەۋشىلەر بۇعان دا بەت بۇرسا, ۇلكەن جۇمىس بولار ەدى. ابايدى تانىتۋعا تەك ءتىل, ادەبيەت ماماندارىنىڭ عانا ەمەس, تاريحشى عالىمداردىڭ دا ەڭبەگى قاجەت. اقىن ءۇيى نەگە ءتىنتىلدى, شايمەردەن قوسشىعۇلوۆ دەگەن كىم, استانانىڭ ىرگەسىندەگى قوسشى قالاسى تۋرالى نە بىلەمىز؟ 1903 جىلى اباي «جالىن مەن وتتان جارالعان» دەگەن جالعىز-اق ولەڭ جازىپتى. وسى جالعىز-اق شىعارماسى ونىڭ عۇمىرلىق ازابى مەن مەحناتىنان حابار بەرەدى», دەدى اقىن الماحان مۇحامەتقاليقىزى.

ەكى وقۋشىنىڭ ديالوگ ارقىلى اقىننىڭ ءبىرىنشى قارا ءسوزىن وقىعانى سەنىمدى ءارى ۇعىمدى شىققانداي كورىندى. ويلاندىراتىن مۇنداي سوزگە ۇستا وقۋشىلاردىڭ اۋزىنان شىققان ناسيحات حاكىمنىڭ ءوزى ايتپاقشى, «بىرەۋدەن بىرەۋ الىپ ەلگە تاراپ, ساۋلەسى بار جىگىتتەر ءبىر ويلانارعا» سايادى.

ابايدى بويىنا سىڭىرگەن ۇرپاق ىسكە كىرىسەر كەز دە كەلگەن سياقتى...   

سوڭعى جاڭالىقتار