كوشپەندىلەر وركەنيەتىنىڭ وزەگىنە اينالعان كونە مۇرالاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ونى كەلەر ۇرپاققا قاز-قالپىندا اماناتتاۋ جاۋاپتى جۇمىس. ءار جادىگەردىڭ تاساسىندا جاتقان تەرەڭ سىر مەن تاريحي تاعىلىمدى عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەۋ ءىسى دە مۋزەيشى عالىمدارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر.
كونە جادىگەرلەردىڭ كومبەسىن اشىپ قالساڭىز – تاريح سويلەيدى. كەشەگى ساق, عۇن داۋىرلەرىنەن بۇگىنگە جەتكەن قۇندى ماتەريالدار الەم نازارىن اۋدارارلىقتاي ايرىقشا مانگە يە. تەك وعان لايىقتى ءمان بەرىپ, كوشپەلى كورمەلەردىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ قاجەت. سەبەبى بۇل الەمدىك مادەنيەتتە الدەقاشان قالىپتاسقان يگى ءۇردىس.
ەۋروپاداعى ەڭ ەسكى مۋزەيلەردىڭ وندىعىنا كىرەتىن ۆەنگريا ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ل. شيمون لاسلو ءوزى باسقاراتىن مۋزەيدە 3 ميلليوننان استام ماڭىزدى جادىگەر ساقتالعانىن, 200 جىلدان استام تاريحى بار تاعىلىم ورداسىندا تۇرعان ءار ماتەريال وتكەن مەن بۇگىندى بايلانىستىراتىن رۋحاني كوپىر ەكەنىن جەتكىزدى.
«مۋزەيدەگى ءار جادىگەر ادامزات تاريحىنىڭ تارازىسى. ونى باعالاۋ, قادىرلەۋ ماڭىزدى ءىس. الماتىداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيدى اسا قىمبات تاريحي ماتەريالدار جيناقتالعان بىرەگەي ورىن دەپ بىلەمىز. مۇنداعى وتكەن زاماننان سىر شەرتەتىن التىن بۇيىمدار كوشپەلىلەر مادەنيەتىنىڭ باي مۇراسى عانا ەمەس, زەرگەرلىك ونەردىڭ سول زاماندارداعى بيىك ءورىسىن كورسەتەدى. ماجارستانداعى ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۋزەيدىڭ قابىرعاسىندا دا وسىعان ۇقساس دۇنيەلەر بار. مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ, رۋحاني دوستىق ورناتۋ ماقساتىندا مۋزەيلەر اراسىندا بىرلەسكەن كورمەلەر ۇيىمداستىرىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسۋ وڭ ناتيجەسىن بەرەدى», - دەپ ەسەپتەيمىن دەيدى ل. شيمون لاسلو.
مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي ديرەكتورى راشيدا حاريپوۆا اتالعان شارا ەۋروپاداعى تۇركى وركەنيەتىنىڭ ورتالىعى سانالاتىن ماجارستان ەتنوگرافيالىق مۋزەيلەرىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋم اياسىندا ءوتىپ وتىرعانىن ايتادى.
– مەموراندۋم اياسىندا تاقىرىپتىق كورمەلەر ۇيىمداستىرۋ, ورتاق عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ورتالىق مۋزەيدىڭ قور ساقتاۋشى جانە قالپىنا كەلتىرۋشى ماماندارىنىڭ ءىس-تاجىريبە الماسۋى تۋرالى كەلىسىلگەن بولاتىن. بۇگىنگى جاڭا مۇمكىندىكتەر داۋىرىندە الەم مۋزەيلەرىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل ۇلتىمىزدى, تەرەڭ تاريحىمىزدى جاھانعا تانىتۋدىڭ جارقىن جولى. وسىعان دەيىن مۋزەيلەر اراسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىستىڭ ارقاسىندا كەيكى باتىر, ءابىلحايىر حاننىڭ قازاقستاندىق مۋزەيلەر قورىنداعى ماتەريالدارىنا زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, رەكونسترۋكتسيالارى جاسالعان بولاتىن. اتالعان جۇمىستىڭ قورىتىندىسىن مۋزەيىمىزدىڭ ەكسپوزيتسيالىق زالدارىنان تاماشالاي الاسىزدار, – دەيدى راشيدا حاريپوۆا.
باسقوسۋدا مۋزەي ءىسىن زاماناۋي مۇمكىندىكتەرگە ساي جەتىلدىرۋ, مۋزەي ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, عىلىمي زەرتتەۋ ءورىسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ماجارستاندىق ارحەولوگ ۆەرا ۋحري مايەرەك, كونە جادىگەرلەردى زەرتتەۋ بارىسىندا ءتۇبى ءبىر تۇركى حالىقتارىن, ودان قالدى الەم ەلدەرىن ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىراتىن تاريحي مۇرالار اشىلا بەرەتىنىن ايتادى. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىقتار دوستىعىن نىعايتىپ, مادەني تۇتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە سەپ بولماق.
