كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
1992 جىلى 7 قىركۇيەكتە سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ بۇيرىعىمەن ەلىمىزدىڭ 35-جەكە گۆارديالىق اۋە-دەسانت بريگاداسىنىڭ 300 جاۋىنگەرى تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە اتتانعان ەدى. 2001 جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن, 10 مىڭنان استام قازاق ساربازى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋعا قاتىستى. بۇلار ەلىمىزدىڭ العاشقى بىتىمگەرلەرى رەتىندە تاريحتا قالدى.
2017-2018 جىلدارى ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندە قابىلدانىپ, بىتىمگەرلىك باعىتىندا كوپتەگەن اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. اسكەرىمىزدىڭ كوپ جىلدان بەرگى تاجىريبەسى نەگىزىندە اتقارىلعان شارالار, وسى سالاداعى بەلسەندى ۇستانىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن ونداعى جۇمىس ورگاندارى تاراپىنان جوعارى باعالاندى. دەگەنمەن مۇنىمەن توقتاپ قالماي, ەلىمىز بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا قاتىسۋ جاعراپياسىن ءالى دە كەڭەيتۋگە بەيىل. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلى شۆەيتسارياعا ساپارى بارىسىندا ايتقان بولاتىن. ال وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى پارلامەنتتە ءوز اسكەري قىزمەتكەرلەرىمىزدەن قۇرالعان شەكتەۋلى كونتينگەنتتى بۇۇ ميسسياسى اياسىندا بىرقاتار مەملەكەتكە جىبەرۋدى ۇسىندى. بۇل ەلدەر قاتارىندا وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى, كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى, مالي جانە ليۆان بار.
كوپ وتپەي پارلامەنت قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا قاتىسۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, بىلتىر جازدا ەكى اسكەري قىزمەتشىمىز ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا (وار) جىبەرىلدى. ولار ءبىر جىل بويى بۇۇ-نىڭ وار-داعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى كوپسالالى كەشەندى ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا شتاب وفيتسەرلەرى رەتىندە قىزمەت ەتتى. سول ەكى وفيتسەردىڭ ءبىرى – قورعانىس مينيسترلىگى بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار ورتالىعى بىتىمگەرلىك دايىندىق باسقارماسىنىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك رۇستەم سۇلەيمەنوۆ.
«بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار ورتالىعىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن وفيتسەرلەر مەن كەلىسىمشارت نەگىزىندەگى اسكەري قىزمەتشىلەردى جان-جاقتى جانە كەشەندى دايارلاۋ جۇمىستارى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وقۋ-جاتتىعۋلار, سەمينارلار, ترەنينگتەر, دارىستەر جانە تاجىريبەلىك ساباقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن دايىندىق ءىسى كەزىندە حالىقارالىق گۋمانيتارلىق قۇقىق, ادام قۇقىعىن قورعاۋ جانە كۇش قولدانۋ ەرەجەلەرىنە باستى نازار اۋدارىلادى», دەيدى ول.
وسى ورتالىقتا بىتىمگەرلىك داعدىلارىن جانە ءتىل ۇيرەنۋ دايىندىقتارىنان وتكەن ول ىرىكتەۋ ارقىلى 2015 جىلى كوت-د-يۆاۋار ەلىنە اسكەري باقىلاۋشى رەتىندە بىتىمگەرلىك ميسسياعا جىبەرىلگەن. ول جاقتا ءتيىستى ءبىلىم مەن تاجىريبە جيناقتاپ, ەلگە كەلگەن سوڭ بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار ورتالىعىندا «شتاب وفيتسەرلەرى» كۋرسىن ۇزدىك ءتامامدايدى. مىنە, سودان كەيىن ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا شتاب وفيتسەرى رەتىندە اتتانعان.
– بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىنا سايكەس بۇل ميسسيانىڭ باستى ماقساتى – قاراپايىم حالىقتى قورعاۋ. ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ەكى وفيتسەرى اتتاندىق. بىزگە شىعىس سەكتورىنىڭ باس شتابىندا اقپارات جيناۋ مەن تالداۋ تاپسىرماسى جۇكتەلدى, – دەيدى رۇستەم سۇلەيمەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە بۇل رەسپۋبليكادا جاعداي تۇراقتى كورىنگەنىمەن, كەيبىر وڭىرلەرىندە 15-تەن استام زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدار ارەكەت ەتەدى ەكەن. ولار ەل ىشىندەگى رەسۋرستار ءۇشىن ۇكىمەتتىك اسكەرمەن قاقتىعىسقا ءتۇسىپ كەلەدى. الدا ەل پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى وتەيىن دەپ جاتىر. سوعان بايلانىستى كەز كەلگەن ۋاقىتتا تارتىپسىزدىكتەر ورىن الىپ, جاعداي شيەلەنىسىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس.
– ءبىز قانداي اقپاراتتاردى جينادىق دەگەن سۇراققا كەلسەك, وزىمىزگە جۇكتەلگەن ايماقتارداعى زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمداردىڭ بەلسەندىلىگى مەن قىزمەتىن, سونداي-اق ولاردىڭ قوزعالىسىن باقىلاپ, مالىمەت جيناپ وتىردىق. ونىڭ ىشىندە ءبىز اۋەدەن باقىلاۋ شارالارىنا دا قاتىسىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ توپپەن جينالىپ جاتقان ورىندارىن انىقتادىق. ودان بولەك, باقىلاۋ ايماعىمىزدى شولىپ, توپوگرافيالىق كارتانى جەرگىلىكتى جەرمەن سالىستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. سول كەزدە ءبىز زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدار لاگەرلەرىنىڭ ورنالاسقان جەرلەرىن تاپتىق, – دەيدى پودپولكوۆنيك.
بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىنا سايكەس بىتىمگەرلىك ميسسيا ءارى قاراي جالعاسىپ جاتىر. بيىل قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تاعى ەكى وفيتسەرى ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا اتتاندى. ولار دا وزدەرىنە جۇكتەلگەن ناقتى مىندەتتەمەلەردى ورىنداپ قايتپاق.
الەم مەملەكەتتەرىنىڭ قورعانىس الەۋەتى جانە گەوساياسي ماسەلەلەردى زەرتتەۋشى امەريكالىق ساراپشى ۋيلدەر الەحاندرو سانچەس بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا بىتىمگەرلىك اسكەرى قۇرامىندا (UNIFIL) قازاق ساربازدارىنىڭ دا ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ۇلەس قوسقانىن جانە جوعارى ناتيجە كورسەتكەنىن ايتادى. «بۇۇ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ 128 اسكەري قىزمەتكەرى بىتىمگەرلىك ميسسيالارىمەن اينالىسادى. قازاقستان – ورتالىق ازياداعى باسقا ەلدەرگە قاراعاندا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا كوپ قىزمەتكەرى بار مەملەكەت. ماسەلەن, قىرعىزستان نەبارى 12 ادام عانا جىبەرگەن. سوعان قاراماستان قازاق ساربازدارى UNIFIL اياسىنداعى ميسسياسىن ءساتتى ورىندادى دەۋگە تولىق نەگىز بار», دەيدى ۆاشينگتوندىق ساراپشى «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
ايتا كەتسەك, تاياۋ كۇندەرى قورعانىس مينيسترلىگى «بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياعا دايىندىق قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2015 جىلعى 15 ماۋسىمداعى №345 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. بۇل نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت كورسەتىلگەن ەرەجەلەردى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى اكىمشىلىك رەفورما ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭدارعا سايكەس كەلتىرۋ, بۇدان بولەك, بىتىمگەرشىلىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. ۇكىمەت قاۋلىسى جوباسىنىڭ تولىق ماتىنىمەن «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالىنان 15 تامىزعا دەيىن تانىسۋعا بولادى.
