قازاقستان قولداۋىنا ريزاشىلىق
گەيدار اليەۆ جىلى اياسىندا جانە وسى ەلدىڭ ۇلتتىق ءباسپاسوزىنىڭ 148 جىلدىعىنا وراي وتكەن مەديا فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا پرەزيدەنت يلحام اليەۆ الەمدىك باق وكىلدەرىنىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ەلىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتاعى باسىم باعىتتارىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسقا جەكەلەي توقتالدى.
ازەربايجاننىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىعى بارلىق باعىتتا جولعا قويىلعانىن ايتقان ول ەكىنشى قاراباق سوعىسىنان كەيىن ەلىمىزدىڭ ۇلكەن قولداۋ بىلدىرگەنىن ايتىپ ءوتتى.
ء«بىز ورتالىق ازياداعى دوستارىمىز بەن باۋىرلارىمىزعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن ايرىقشا ريزامىز. «قازاقستان فيزۋلي اۋدانىندا جاستار شىعارماشىلىق ورتالىعىن, وزبەكستان مەكتەپ سالىپ جاتىر. مەكتەپ تامىزدا, ال ورتالىق جىل سوڭىنا دەيىن دايىن بولادى. بۇل – قولداۋدىڭ ءرامىزى. سوعىستان كەيىن شەت ەلدەر قانشاما قولداۋ ءبىلدىردى. اتاپ ايتايىن, بۇل وتە ماڭىزدى قيمىل ءارى ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلگىسى بولدى», دەدى ازەربايجان پرەزيدەنتى.
«جالپى, ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىققا كەلەتىن بولساق, ول وتە سەرپىندى. مەن بىلتىر دا, بيىل دا ورتالىق ازيانىڭ كوپتەگەن ەلىنە باردىم. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى دە ازەربايجانعا ساپارلاي كەلدى. جىل سوڭىنا دەيىن وسىنداي ساپارلار جالعاسىن تابادى دەپ كۇتەمىز. قازىر ەكىجاقتى ينۆەستيتسيالار جانە ساۋدا ماسەلەلەرى بويىنشا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز.
ءبىز, سونداي-اق تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ وتىرىستارىندا, سونداي-اق تمد ەلدەرىنىڭ سامميتتەرىندە ۇنەمى كەزدەسىپ ءجۇرمىز. قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بايلانىس قۇرالدارى مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىنا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بىرنەشە كۇن بۇرىن مەن وزبەكستاننىڭ, ءبىراز ۋاقىت بۇرىن قازاقستاننىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن قابىلدادىم. اڭگىمەمىزدىڭ وزەگى ازەربايجان, گرۋزيا, تۇركيادان ەۋروپاعا كاسپي ارقىلى وتەتىن كولىك باعىتتارى بولدى. بۇل ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزدى كولىك جولدارىنىڭ ءبىرى بولادى. سەبەبى ازەربايجاننىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ مۇمكىندىگى اۋقىمدى. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ بولاشاعى زور», دەدى يلحام اليەۆ.
ايتا كەتەيىك, وتكەن جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەشىمىمەن فيزۋلي قالاسىندا قۇرمانعازى اتىنداعى شىعارماشىلىقتى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ىرگەسى قالانعان ەدى.
مەملەكەت باسشىسى قازاق حالقىنىڭ اتىنان جاسالعان بۇل سىيلىق قوس ەل اراسىنداعى دوستىقتىڭ, باۋىرلاستىقتىڭ جانە ءوزارا قولداۋدىڭ تاعى ءبىر نىشانى بولاتىنىن اتاپ وتكەن.
مەديا فورۋم اياسىندا پرەزيدەنت جانىنداعى «ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى اسقار وماروۆتىڭ باستاماسىمەن فيزۋلي اۋدانىندا سالىنىپ جاتقان ونەر ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
نىسانعا جاۋاپتى مامان پاۆەل گراچەۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس كەستەگە ساي ءجۇرىپ جاتىر. ءساتىن سالسا, نىسان جەلتوقسان ايىنا تامان دايىن بولادى. قازاقستان عيماراتتى سالىپ قانا قويماي, ءىشىن دە تولىق جابدىقتاپ بەرمەكشى. جالپى اۋدانى 3 100 شارشى مەتر, 600 ادامعا ارنالعان ونەر ورتالىعىندا مۋزىكا, 3D مودەلدەۋ, ۆەب-ديزاين, فوتو جانە بەينە-كۋرستار باعىتىنداعى ۇيىرمەلەر, سونىمەن قاتار كىلەم توقۋعا, قولونەرگە, ءتۇرلى سپورت پەن حورەوگرافياعا باۋليتىن سىنىپتار اشىلادى.
بەيبىتشىلىكتى بەكەمدەۋ جولى
بۇگىنگى كۇنى ەل الدىنداعى باستى مىندەت كورشى مەملەكەتپەن ۇزاق جىلعى قاقتىعىس سالدارىنان ب ۇلىنگەن اۋىل-قالالاردى قالپىنا كەلتىرىپ, ول جەرلەردە حالىقتىڭ مامىراجاي تىرلىگىنە جاعداي جاساۋ ەكەنىن ايتادى ازەربايجان باسشىسى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن اراداعى شيەلەنىستى رەتتەپ, بەيبىتشىلىكتى بەكەمدەۋ قاجەت.
2020 جىلى 27 قىركۇيەكتە باستالىپ, 44 كۇنگە سوزىلعان سوعىستا ازەربايجان تاۋلى قاراباقتىڭ ەداۋىر بولىگىن قايتارىپ العانى بەلگىلى. قازىر وسى اۋماقتى جارىلعىش زاتتاردان تازارتۋ, ەلدى مەكەندەردىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ەل قوندىرۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانىن بايقادىق.
«قاراباق پەن شىعىس زانگەزۋردى قالپىنا كەلتىرۋ ۇدەرىسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. « ۇلى ورالۋ» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, وعان قارجى رەسۋرستارى جۇمىلدىرىلدى. ينفراقۇرىلىم مەن قۇرىلىسقا ارنالعان شىعىندار جىل سوڭىنا دەيىن شامامەن 7 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل – تەك باستاماسى. « ۇلى ورالۋ» باعدارلاماسىنا كەلەتىن بولساق, ءبىز 30-دان استام قالا مەن اۋىلدىڭ باس جوسپارىن بەكىتتىك, كوپتەگەن ەلدى مەكەننىڭ ىرگەتاسى قالاندى. بۇل رەتتە قاراباق وڭىرىنە 2026 جىلعا دەيىن 140 مىڭ ادامدى قايتارۋ جوسپارلانىپ وتىر. كەلەسى جىلى شۋشا قالاسىنا تۇرعىنداردىڭ العاشقى لەگى كەلىپ, ورنالاسادى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەيدى ازەربايجان پرەزيدەنتى.
بۇگىنگى كۇندە ەڭ ۇلكەن كەدەرگى قايتارىلعان اۋماقتى جارىلعىش زاتتاردان تازارتۋ جۇمىسى ەكەن.
قازىردىڭ وزىندە 300-گە جۋىق بەيبىت تۇرعىن مەن اسكەري قىزمەتكەر جارىلعىشقا تاپ بولىپ, قازا تاپقان. ارمەنيا تارابى كەلىسسوز ناتيجەسىندە مينالانعان ورىندار كارتاسىن بەرۋگە كەلىسكەنىمەن, اقپاراتتىڭ جارىم-جارتىلاي بولعانىن, ونىڭ دالدىگى نەبارى 25 پايىز ەكەنىن ايتادى ازەربايجان وكىلدەرى.
ء«بىزدىڭ ەسەبىمىزشە 1 ميلليوننان استام مينا قويىلعان, ال ارمياندار ۇسىنعان كارتادا 400 مىڭعا جۋىعى عانا قامتىلادى. ياعني بۇل كارتانىڭ پايداسى شامالى», دەيدى يلحام اليەۆ.
ارينە, قيراعان اۋماقتى قالپىنا كەلتىرىپ, تامىرىنا قان جۇگىرتۋ ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا ۇلكەن سالماق تۇسىرەتىنى بەلگىلى. بىراق ەڭ ماڭىزدىسى – ۇزاق جىلعا سوزىلعان قاندى قاقتىعىستى ءبىرجولا توقتاتىپ, شەكارانى شەگەندەۋ. بۇل باعىتتا قانداي قادام جاسالىپ جاتىر؟
بۇگىندە اتالعان ايماقتاعى تەكەتىرەستى رەتتەۋدەگى اراعايىندىق ماسەلەسىندە اقش, رەسەي, ەۋروپالىق وداق ماڭىزدى ورىن الاتىنى انىق. بىتىمگە كەلۋ باعىتىندا سوعىستان كەيىن ارمەنيا بىرنەشە قادام جاساعانىن ايتادى ازەربايجان باسشىسى. ونىڭ ويىنشا, كورشى ەل ازەربايجانعا قاتىستى كەز كەلگەن اۋماقتىق تالاپتاردان باس تارتقان جاعدايدا كەلىسسوزدەردىڭ كەلەسى كەزەڭىن وتكىزىپ, بەيبىت كەلىسىمگە قول قويۋدان ءۇمىت بار.
جالعان اقپارات – جاھاندىق ماسەلە
ازەربايجاننىڭ مەديانى دامىتۋ اگەنتتىگى ۇيىمداستىرعان شۋشا جاھاندىق فورۋمى اياسىندا الەمنىڭ بىرقاتار ەلىنەن كەلگەن باق باسشىلارى مەن بەدەلدى ساراپشىلار ماسس-مەديانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلادى. القالى باسقوسۋعا جۋرناليستيكاداعى جاڭا تەحنولوگيالار, تسيفرلىق داۋىردەگى باق ءرولى, ينۆەستيتسيا مەن تۇتىنۋ ۇردىستەرى, جالعان اقپاراتپەن كۇرەس, كوممۋنيكاتسيا تاسىلدەرى, جۋناليستەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى وزەك بولدى. ەكى كۇنگە سوزىلعان تالقىلاۋ بارىسىندا قازىرگى كۇنى الەمدى الاڭداتقان ماسەلە جالعان اقپاراتپەن كۇرەس ەكەنى ايتىلدى.
قازىرگى كەزەڭدەگى تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالار, باسقاسىمەن قاتار, جاڭالىقتاردى دايىنداۋ ۇدەرىسىنە تەرىس اسەر ەتەدى. تەحنولوگيا سالاسىنداعى جەتىستىكتەر باق ءۇشىن جاڭا سىناقتى كولدەنەڭ تارتىپ وتىر.
بۇل تۋرالى جاھاندىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ توراعاسى پاولو فون شيراح «مەديا بولاشاعى: جۋرناليستيكا مەن كوممۋنيكاتسياداعى جاڭا قۇرالدار جانە تسيفرلىق داۋىردەگى باق ءرولى» سەسسياسىندا ايتىپ ءوتتى. جالعان حابارلامالار جۇرتشىلىقتىڭ جاڭالىققا سەنىمىن ازايتقانىنا توقتالعان ول: ء«ار ادام ءوزىنىڭ جاڭالىقتار اگەنتتىگىن قۇرۋعا تىرىسىپ جاتىر. جاڭالىقتار مەن ويىن-ساۋىق اراسىنداعى شەكارا جويىلىپ, ولاردىڭ ارالاسىپ كەتكەنى بايقالادى. كورگەنىمىز دەرەكتى فيلم بە, جوق شوۋ ما, وسىنى تۇسىنۋدەن قالدىق. مۇنىڭ ءبارى جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا الىپ جول اشىپ وتىر», دەيدى.
ال كانادالىق جۋرناليست, پروديۋسەر دانا ۆولف قالاي بولعاندا دا اقپارات سالاسىنداعى زاماناۋي وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋگە تۋرا كەلەتىنىن ايتادى.
«مەديا سالاسى جەدەل وزگەرىپ جاتىر. ءبىز وسىعان بەيىمدەلۋگە ءماجبۇرمىز, ايتپەسە بۇل ماماندىقتان كەتۋگە تۋرا كەلەدى», دەيدى ول.
«مەدياقۇرىلىمداردىڭ جابىلعانى, جۇمىسىن توقتاتقانى تۋرالى كۇن سايىن ەستيمىز. باق قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتتا جۇمىسىنان ايىرىلۋ قاۋپى بار. كاناداداعى كەيبىر مەدياقۇرىلىمدار باسقا ەلدەردەگى بيۋرولارىن جاپتى. جۇمىسىنان ايىرىلعاندار سانى ارتىپ كەلەدى, بۇل قوسىمشا پروبلەمالارعا الىپ كەلەدى», دەيدى ول.
اقپارات الاڭىندا قالىپتاسقان تاعى ءبىر ءۇردىس – جاڭالىقتى تۇزدىقتاپ, جاعا ۇستاتاتىن, وقىرماندى ەلىكتىرەتىن فورماتتا بەرۋگە تىرىسۋ. وسىنىڭ سالدارىنان اقپاراتتىڭ دالدىگى ازايدى. بۇل نەگىزىنەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە بايقالادى. Forward Thinking نەگىزىن قالاۋشى جانە ديرەكتورى وليۆەر ماك-تەرنان وسى ماسەلەنى ايتا كەلىپ: «الەۋمەتتىك مەديانىڭ پروبلەماسى – ءبىز جەڭىل ويلايتىن ادامداردىڭ قولىنا قارۋ بەردىك», دەيدى.
مەديا سالاسى وكىلدەرىنىڭ باسىن قوساتىن شۋشا جاھاندىق مەديا فورۋمى ەندى جىل سايىن وتكىزىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ سىرتقى ساياسات ماسەلەلەرى جونىندەگى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى حيكمەت گادجيەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق مەديا فورۋم شۋشادا شىعارماشىلىق اتموسفەرانى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى.
ايتا كەتەيىك, شۋشا 2021 جىلدان بەرى «ازەربايجاننىڭ مادەني استاناسى» دەپ اتالادى. ال تۇركسوي شەشىمىمەن بۇل شاھار 2023 جىلعى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولىپ جاريالاندى.
«تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى» جوباسىنىڭ نەگىزى 2010 جىلى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ىستانبۇلدا وتكەن 10-سامميتىندە قالاندى. شەشىمگە سايكەس, جىل سايىن تۇركى ەلدەرىنىڭ ءبىر قالاسى «مادەني استانا» بولىپ جاريالانادى. شۋشا – وسى قۇرمەتكە يە بولعان 11-ءشى قالا. وعان دەيىن «تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى» اتاعى استانا (2012, قازاقستان), ەسكيشەحير (2013, تۇركيا), قازان (2014, تاتارستان), مەرۆ (2015, تۇرىكمەنستان), شەكي (2016, ازەربايجان), تۇركىستان (2017, قازاقستان), كاستامونۋ (2018, تۇركيا), وش (2019, قىرعىزستان), حيۆا (2020, وزبەكستان), بۋرسا (2022, تۇركيا) قالالارىنا بەرىلگەن ەدى.
استانا – باكۋ – شۋشا – استانا
