مادەنيەت • 31 شىلدە, 2023

«ارمان قۋعان التىناي»

443 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ءبىز دە «التىنايمەن» بىرگە ارمان قۋعانبىز. جەتە الدىق پا, جەتە المادىق پا, بىلمەدىم, بىراق وسى اۋەننىڭ ىرعاعىندا بالاۋسا كۇنىمىز بەن ءسابي سەزىمىمىزدىڭ سيلۋەتى بار. ءاننىڭ رياسىز دوستىقتى ناسيحاتتايتىنىن ول كەزدە باعامداي المادىق. بىراق قۇددى جاۋاپسىز ماحابباتتىڭ قۇپيالى ءسوزى سەكىلدى ەستىلەتىن. ءتىپتى وسى ولەڭ مەن جاقسى كورگەن سىنىپتاعى ەڭ سۇلۋ قىز التىنايعا ارنالعانداي كورىنەتىن-ءدى.

«ارمان قۋعان التىناي»

بۇل شىعارمادا ۇلكەن دوستىق­تىڭ­ جاڭعىرىعى بار, اسەرلى اۋەن وزگەشە كۇيگە بولەپ قانا قوي­ماي­دى, جادىڭىزدا ماڭگىلىك مەكەن­دەيدى. مىنە, قاراڭىزشى, شىققانىنا 30 جىلدان اسسا دا, بۇ­رىن­ ەستىمەگەن ادامشا قايتا-قايتا قوسىلا شىرقاپ وتىرمىن. جۇقا قارا شاشىن يىعىنا توگىپ تاستاپ, قارا-قوڭىر گيتاراسىن كەۋدەسىنە باسىپ توگىلتە شىرقاعان ۇلىقپان جولداسوۆ ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا تويدىڭ كوركىنە اينالدى. «التىنايسىز» كەش وتپەيتىن, «التىنايسىز» حالىق تويدان جىبەرمەيتىن, سونداي ءبىر ءتاتتى مۋزىكانىڭ ءسوزى مەن سازى جۇرتتىڭ جۇرەگىنە قونىستانىپ الدى.

بىلتىر شىمكەنت شاھارىنا قوناققا بارعانىمدا, تۋىندىنىڭ اۆتو­رى, اقىن ءحان­بيبى ەسەنقا­راە­ۆا­مەن ديدارلاسۋدىڭ جولى ءتۇستى. اڭگىمەنى وسى «التىنايدان» باس­­تا­­­دىق. اقىن اپامىز اقتارىلا سوي­لەدى.

«1991 جىل. وش قالاسىندا قىرعىز حالقىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى – قۇرمان­جان داتقانىڭ 180 جىلدىعىنا ارنالعان ۇلكەن ءىس-شارا ءوتتى. سول تويعا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ەكى ادام دەلەگات رەتىندە شاقىرىلدىق. ءبىرى – مەن. ەكىنشىسى, وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى. شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇعان دەيىن ەكاتەرينا, ەليزاۆەتا دەگەن ورىستىڭ قاتىن پاتشالارىن بىلەتىنبىز. ال شىعىس حالقىنان شىققان, ونىڭ ۇستىنە قىرعىز باۋىرلارىمىز ۇلىقتاعان حانشانىڭ تويى كوڭىلىمىزگە ەرەكشە ءبىر مەيرام ورناتقانداي بولدى. جان-جاقتان قوناقتار كەلگەندە بەلگىلى عوي, ولاردى ءارى-بەرى الىپ جۇرەتىن ءبىر ادامدى بەكىتىپ قوياتىنى. ماعان بەكىتىلگەنى قىرعىزستاننىڭ اراق-شاراپ زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى التىناي سۋلايمانوۆا دەگەن كەلىنشەك ەكەن. ءوزى باسشىلىق ەتەتىن زاۋىتتا 10 مىڭداي ادامدى باسقارادى. وسىدان-اق ونىڭ مىقتىلىعىن بايقاي بەرۋ كەرەك شىعار. التىناي تەك شەنەۋنىك قانا ەمەس, جۇرەگى جۇمساق, كوزىنەن ساعىنىشى توگىلگەن, مەيىرىمدى, با­ۋىرمال, سونداي ءبىر ادەمى جان بولىپ كورىندى ماعان. وشتا 3-4 كۇن بولدىق. ءبىر-بىرىمىزگە باۋىر باسىپ قالىپپىز, قايتاتىن كەز جەتىپ, قوشتاسىپ جاتقاندا التىنايدىڭ كوزىنە مولتىلدەپ جاس كەلىپ قالدى. جالپى, ءبىزدىڭ تابيعاتىمىزداعى جوعالتقان نارسە­مىز – بىرەۋدى جاقسى كورۋ, قوشتاساردا كوزگە جاس الۋ. قازىرگى زاماندا سيرەك كەزدەسەتىن ادامي قاسيەتتەر. سودان شىمكەنتكە دەيىن 12 ساعاتتاي جول جۇردىك ماشي­نامەن. جول بويى التىناي كوز الدىمنان كەتپەدى. قيماس تۋى­سى­م­مەن قوشتاسقانداي سەزىمدە كەلە جاتتىم. ىستىق تا ىزگى سەزىم­دەر­­گە تولى قيماستىق ولەڭ­ جولدارىنا اينالعان-دى سول جو­لى», دەدى قالامگەر تەبىرەنە ەسكە الىپ.

ال سازگەر قۇرالاي ساتمۇ­حام­بەتوۆا ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە شىعار­مانىڭ ومىرگە كەلۋىن بىلايشا سۋرەتتەيدى. ء«بىر جولى ىسساپارمەن سوزاق اۋدانىنا باردىق. ارنايى بولىنگەن اۆتوبۋستان اقىن ءحانبيبى ەسەنقاراەۆا ەكەۋىمىزگە قاتار ورىن ءتيدى. جولاي ول التىناي دەگەن قۇربىسى بار ەكەنىن, ونى ساعىنىپ جۇرگەنىن ايتتى. وعان ارناپ جازعان ولەڭىن دە وقىپ بەردى. سودان سوزاقتا بولعان 1-2 كۇندە بەلگىسىز ءبىر اۋەن ىڭىلداپ كوكەيدەن كەتپەي قويدى. نەگىزى قىزدارعا ارنالعان ءماتىن بولعان سوڭ با, الدە تابيعاتىمىز ورتاق نازىك جاندار بولعان سوڭ با, ءان تەز جازىلدى. ءبىر اپتانىڭ ىشىندە وڭدەلىپ, ارلەنىپ, دا­يىن بولدى. بىراق, شىنىن ايتۋ كەرەك, ول كەزدە ءحانبيبىنىڭ سۋرەتتەۋىندە بولماسا, قىرعىزدىڭ التىنايىمەن تانىسقان جوق بولاتىنمىن. سوندىقتان دا ءوزىم ىشتەي ءانشى التىناي جوراباەۆا, يلليۋزيونيست التىناي بايتوقانوۆا سەكىلدى ۇلتتىق رۋحىمىزدى مىقتى ۇستاعان قازاقتىڭ التىنايلارىن كوز الدىما ەلەستەتە وتىرىپ, سولارعا ارناپ جازدىم. «التىناي» ءانىن العاشىندا جۇبانىش جەكسەن ۇلى, رامازان ستامعازيەۆا, گۇلمايدان سۇن­دە­توۆا ورىندادى. بىراق ءاننىڭ باعىن اشقان ۇلىقپان جولداسوۆ, ال ءانشىنىڭ باعىن اشقان «التىناي» ەكەنىن بۇگىندە ءبىز عانا ەمەس, كوپشىلىك ايتىپ ءجۇر. ىڭكارلىككە تولى جىر شۋماقتارى مەن سازدى اۋەن قازاق پەن قىرعىز ايالاعان ءھام قاستەرلەگەن قىزداردىڭ ءبىرى-بىرىنە دەگەن نازى, دوستىعى, قيماستىعى مەن ىڭكار سەزىمىنىڭ كورىنىسى ىسپەتتى. 1990 جىلداردىڭ باسىندا كوپشىلىك قوسىلا شىرقا­عان «التىناي» وسىلايشا رەترو اندەردىڭ بىرىنە اينالىپ كەتە باردى».

شىركىن, ءاننىڭ ماتىنىمەن قابىس­قان سۇلۋ سازدىڭ نوتاداعى ءبيى كوڭىل ماسايراتادى عوي. عاشىق جۇرەكتىڭ ءبىر بۋىرقانار ساتىندەي كوڭىل كونشىتەدى. تىڭداڭىزشى:

«الاتاۋدى اينالىپ,

وش اسپانى ويلانىپ.

الەم ءبىر ءسات قالعانداي,

كىرپىگىڭە بايلانىپ». ءيا, مەكتەپ قابىرعاسىنداعى بالا ماحابباتىم سول التىنايدىڭ كىرپىگىنە بايلانىپ قالعانداي ءبىر ساعىنىش سانانى تەربەيدى. ەستىگەن سايىن ءموپ-ءمولدىر ءھام اڭعال قيماستىقتى قايتا جىر ەتكىم كەلەتىندەي…

سوڭعى جاڭالىقتار