القالى جيىنعا قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ تورالقا جانە ورتالىق كەڭەس مۇشەلەرى, قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنان كەلگەن دەلەگاتتار مەن ءتىل جاناشىرلارى, عالىمدار مەن قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى. اتالعان ۇيىمنىڭ بۇعان دەيىن اتقارعان جۇمىسىنا قورىتىندى جاسالىپ, الداعى جۇمىس جوسپارى مەن جاڭا مىندەتتەرى تالقىلاندى.
ايتا كەتەيىك, «حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگى 1989 جىلى 22 قىركۇيەكتە قۇرىلعان. ول – قازاق ءتىلىن دامىتۋعا ىنتالى ءتىل جاناشىرلارىن بىرىكتىرەتىن ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى قوعامدىق ۇيىم. قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, بەدەلىن ارتتىرۋ, قازاق مادەنيەتى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋ, ءتىلدى قولدانۋ مەن ونى ۇيرەتۋدە جاڭا تەحنولوگيالىق ادىستەردى پايدالانۋ باعىتتارىندا قىزمەت اتقارادى.
قۇرىلتايدا ۇيىم پرەزيدەنتى, قوعام قايراتكەرى, ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى «حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ وتكەن كەزەڭدەگى قىزمەتى تۋرالى ەسەپ بەردى. ول 2021 جىلدىڭ 26 قاراشاسىندا تۇركىستاندا وتكەن قوعامنىڭ VI قۇرىلتايىندا ۇيىمنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ەدى.
«بۇل ارالىقتا «قازاق ءتىلى» قوعامى استانا قالالىق فيليالىنىڭ باستاماسىمەن «قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتى» فورۋمىن وتكىزدى. 1986 جىلعى قاسىرەتتى وقيعالارعا بايلانىستى «جەلتوقسان» دەپ اتالاتىن كىتاپ باسىپ شىعاردى. «التىن قىران» كومپانياسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن مۋزىكاسۇيەر ورتادا تانىمال Spotify قىزمەتىنىڭ قولدانبا ءمازىرى مەن ينتەرفەيسى قازاق تىلىنە اۋدارىلدى. سونداي-اق قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ فيليالدار سانى 135-كە دەيىن كوبەيىپ, قوعامنىڭ باس كەڭسەسى استانا قالاسىنا كوشىرىلدى. قازاقتىلدى تۇتىنۋشىلاردىڭ قىزمەت الۋ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا «كورنەكى» جوباسى ىسكە قوسىلدى. جوبا كاسىپكەرلىك نىسانداردىڭ تىلگە قاتىستى زاڭنامانى قاتاڭ ساقتاۋىنا ىقپال ەتىپ جاتىر. ودان بولەك, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «نارودنىە ۆوسستانيا ۆ كازاحستانە ۆ 1920-1930-ە گودى. مونوگرافيا ۆ دوكۋمەنتاح» كىتابى باسپاعا دايىندالدى. ايماقتاردا دا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلدى», دەدى بىرلەستىك باسشىسى.
بەرىك ابدىعالي ۇلى ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە اۋىسۋىنا بايلانىستى قوعامدىق بىرلەستىك باسشىلىعىنا جۋرناليست, قوعام قايراتكەرى راۋان كەنجەحان ۇلىنىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى. قۇرىلتاي دەلەگاتتارىنىڭ اشىق داۋىس بەرۋىمەن راۋان كەنجەحان ۇلى «حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى.
ايتا كەتەيىك, راۋان كەنجەحان ۇلىنىڭ باستاماسىمەن ينتەرنەتتەگى قازاق تىلىندەگى مازمۇندى دامىتۋ جانە وعان قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جوبا جۇزەگە اسقان. 2011 جىلى ونىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان WikiBilim قوعامدىق قورى «قازاقشا Wikipedia» جوباسىن ىسكە اسىردى. ەكى جىلدىق جۇمىس ناتيجەسىندە ۋيكيپەدياداعى قازاقشا ماقالا سانى
7 مىڭنان 200 مىڭعا دەيىن ارتتى. قازىر قازاقشا ۋيكيپەديا ءبولىمى ايىنا 14-15 ميلليون رەت قارالادى. 2014 جىلى راۋان كەنجەحان ۇلىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاق ءتىلى Google Translate جۇيەسىنە قوسىلدى. سونداي-اق قازاق تىلىندەگى كىتاپ قورىن, سونىڭ ىشىندە كوركەم جانە عىلىمي ادەبيەتتى تسيفرلى فورماتقا وتكىزۋگە باعىتتالعان KITAP – قازاقستاننىڭ اشىق كىتاپحاناسى, ستۋدەنتتەرگە ارنالعان OPEN_U – «قازاقستاننىڭ اشىق ۋنيۆەرسيتەتى» سىندى اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. 2017-2021 جىلدارى ر.كەنجەحان ۇلى باسقارعان «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورى «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك 100 وقۋلىعىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ تاراتتى. سونىمەن قاتار قازىرگى قازاق ادەبيەتىنىڭ انتولوگياسىن بۇۇ-نىڭ 6 تىلىنە, ابايدىڭ شىعارمالار جيناعى الەمنىڭ 10 تىلىنە اۋدارىلىپ, الەمنىڭ 100-دەن اسا ەلىنە تارادى. 500 مىڭ ءسوز بەن ءسوز تىركەسىنەن تۇراتىن OXFORD QAZAQ Dictionary (وكسفورد قازاق) سوزدىگى جاسالدى.
جاڭادان سايلانعان قوعام پرەزيدەنتى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قازاق ءتىلىن وقىتۋ ساپاسى, وقۋ ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ, قازاق ءتىلىنىڭ كاسىپكەرلىكتەگى, اقپاراتتىق تەحنولوگيالارداعى قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, كوپشىلىككە, سونىڭ ىشىندە بالالارعا قاجەتتى قازاقتىلدى مازمۇندى ارتتىرۋ, ءتىلدى ۇيرەنۋگە جانە بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋگە نيەتتى ورتاعا ارنالعان كوپشىلىك جوبالار, قازاق تىلىندەگى مازمۇندى تسيفرلى فورماتقا كوشۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە دەن قويا وتىرىپ, قوعام مۇشەلەرىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتى. اتالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا قاجەتتى عىلىمي-ادىستەمەلىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە اقپاراتتىق شارالار مەن جوبالار كەشەنى دايىندالماق.
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى بىرلەستىكتىڭ جاڭا پرەزيدەنتىن قىزمەتىمەن قۇتتىقتاپ, «ماسس-مەديا» تۋرالى جاڭا زاڭنىڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك تىلگە قانداي باسىمدىقتار بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىرعانىن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, قازىرگىدەي اقپارات پەن جاڭا تەحنولوگيا قارقىندى دامىپ جاتقان كەزەڭدە قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتارالىق جانە حالىقارالىق تىلگە اينالۋىنا قىزمەت ەتۋ كەرەك ەكەنى بەلگىلى. بۇل ورايدا, راۋان سەكىلدى ۆيكيپەديانى قازاقشا سويلەتىپ, ادەبيەتىمىزدى الەم تىلدەرىنە اۋدارعان, ءتىلىمىزدىڭ مەرەيىن كوتەرۋ ءۇشىن قىرۋار جوبالار جاساعان بەلگىلى ازاماتتىڭ بۇل قىزمەتتى ابىرويمەن اتقاراتىنىنا سەنىم مول. بۇعان دەيىن ءباسپاسوز ءتىلى 50/50 قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەگەنىن بىلەسىزدەر. ءبىز ونى وزگەرتىپ, قازىر 70/30 بولسىن دەپ جاتىرمىز. «ماسس-مەديا» تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدانسا, بۇكىل اقپارات, جالپى ەلىمىزدىڭ بۇكىل ماسس-مەدياسىنىڭ ءتىلى 70 پايىزى قازاقشا بولادى. سونىمەن قاتار قازاق ءتىلى تۋرالى دوكترينا ازىرلەنىپ جاتىر. سول دوكتريناعا دا ەنگىزدىك. وسىندا ۆيتسە-مينيستر وتىر. ءتىل تۋرالى دوكترينانىڭ ىشىنە اقپارات سالاسىندا قازاق تىلىنە باسىمدىق بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزدىك», دەدى مينيستر.
«قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى ءار سالانىڭ باسىندا وتىرعان ىسكەر ازاماتتىڭ قولىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل ۇيىم حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتپەي تۇرىپ تا تالاي كەزەڭنەن ءوتتى. ءتىلىمىزدىڭ بۇگىنگى قوعامداعى جاعدايىنا بۇرىنعىعا قاراعاندا تاۋبە دەيمىز. حالىقتىڭ سانى ارتۋى, كەشە عانا مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 76 پايىزى مەملەكەتتىك تىلدە ۇبت تاپسىرۋى, ءتۇرلى سالالاردىڭ تىزگىنىن قازاقتىلدى ازاماتتاردىڭ ۇستاۋى – بۇل دا ءبىر كورسەتكىش. ارينە, بارلىق دۇنيە ءوزىمىزدىڭ ىسكەرلىگىمىزگە بايلانىستى. جاڭا سايلانعان راۋان كەنجەحان ۇلىنىڭ بۇعان دەيىن اتقارعان ىرگەلى جوبالارىن كوردىك. ياعني اركىم ءوز قىزمەتىندە قازاق ءتىلىنىڭ ابىروي-بەدەلىن بيىك ۇستاپ, جاڭا ساپاعا كوتەرىلۋىنە جۇمىس ىستەۋى كەرەك. سوندا عانا بۇل ماقساتقا بارشا حالىق بىرگە جۇمىلاتىن كەزەڭگە وتەمىز. ءبىز قازىر وسىنىڭ كوزىن تابا الماي وتىرمىز. ونىڭ تەتىگى تەك ءبىلىم سالاسىندا شىعىپ جاتقان قازاقتىلدى وقۋلىقتارمەن تابىلمايدى. ال ەندى بىرلەستىكتەگى ەندىگى قۇرام وسال ەمەس, ءار مۇشەسى ەلگە بەلگىلى ازامات. كەزىندە ءابدۋالي قايدار, ومىرزاق ايتباي ۇلى سەكىلدى تۇلعالارىمىز قازاق ءتىلىن پرەزيدەنتتەن ەمتيحان الاتىنداي دەڭگەيگە كوتەردى. كەز كەلگەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ وكىلى قازاق ءتىلىنىڭ الدىندا باسىن ءيىپ, قۇرمەيتتەيتىن دارەجەگە جەتكىزۋ – ءسىز بەن ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلەتىن ءىس», دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
قۇرىلتاي ۇسىنىسى بويىنشا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ورتالىق كەڭەسى مەن باسقارما قۇرامى جاڭارتىلىپ, تولىقتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ورتالىق كەڭەس جانە باسقارما قۇرامىنا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين, «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى, جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ, كاسىپكەر-مەتسەنات, TAS Group كومپانياسىنىڭ باسشىسى دۋلات تاستەكەەۆتەر كىردى.
