ەڭبەك اۋىلىنىڭ 10 گەكتارعا جۋىق الاڭىندا ەكى كۇن بويى وتكىزىلەتىن كورمەگە بيىل الەمنىڭ 19 ەلىنەن 150 اگرارلىق كاسىپقوي كومپانيا كەلىپ قاتىسقانىن بۇعان دەيىن حابارلاعانبىز. ونىڭ سىرتىندا الاڭنىڭ ءبىر بەتكەيىندە جارقىراعان كول جاتسا, قالعان ءۇش جاعىندا ءتۇرلى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى بىركەلكى تارتىپپەن گەكتارلاپ ەگىلگەن. ولاردىڭ جانىنان جاڭا تەحنيكا مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى سىناقتان وتكىزەتىن بوس جەر الاڭدارىنا دا ورىن بەرىلگەن.
كورمەدە مىڭ سان جاڭا تەحنيكالار مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى ءتۇرلى قۇرال-جابدىقتىڭ ءبارى بار. ءارامشوپ پەن زيانكەستەرگە ءدارى شاشاتىن وزىق ۇلگىدەگى ۇشقىش درونداردان باستاپ, قۇلاشى 50-60 مەتردى قامتيتىن ەگىستى سۋعارۋ تەحنيكالارى, ءداندى داقىلدار مەن باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن قۇرىلعىلار مەن ديىرمەن, سان الۋان اپپارات سامساپ تۇر. كول جاق بەتكەيدە شەتەلدەن اكەلىنگەن جانە ءوز فەرمەرلەرىمىزدىڭ اسىل تۇقىمدى مالدارى بايلانىپتى. ولار جەكە-جەكە قورالاردا تۇر.
مال باسىن ارالاپ كورگەن اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مارجىقپاەۆ, ء«بىزدىڭ وبلىستا دا اسىل تۇقىمدى مال فەرمالارىن كوبەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك» دەدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن قازاقتىڭ ايگىلى اق باس ءىرى قاراسى مەن قوستانايلىق اۋليەكول تۇقىمىنا تامسانا قاراماعان جان بالاسى بولمادى. ءالى مۇنداي اسىل تۇقىمدى ءىرى قاراعا قولى جەتە قويماعان مالساق قازاقتار سول ارادان اينالشىقتاپ شىعا الماي ءجۇردى.
«اقمولا جەرىندە ءوتىپ جاتقان «Jańa dala/Green day-2023» بەسىنشى مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ماڭىزى اسا زور. اقمولا وبلىسى – ەلدىڭ استىقتى, اگرارلى ايماقتارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن «جاڭا دالا» – ەرەكشە, سۇيىكتى مەرەكەلەردىڭ ءبىرى. ماڭىزدى شاراعا قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ قاتىسۋى قۋانتادى. اۋستريا مەن فرانتسيانىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى دوكتور ۆيللي كەمپەل ديدە كانەسس مىرزاعا العىسىمىز شەكسىز. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى», دەدى وبلىس اكىمى.
اقكول جەرىندە بەسىنشى رەت ءوتىپ جاتقان كورمە وبلىس شارۋالارىنا كوپتەگەن مۇمكىندىكتىڭ ەسىگىن اشىپتى. بۇعان دەيىنگى ءىس-شارالارعا قاتىسقان شەتەلدىك جەتەكشى كومپانيالاردىڭ بىرقاتارىمەن بايلانىس ورناتقان شارۋا قوجالىقتارى مەن فەرمەرلەر ءوز ىسىنە باسقا كوزبەن قاراي باستاعان.
«كورمەگە قاتىسۋشى كومپانيالاردىڭ كوپشىلىگىمەن تىعىز بايلانىس ورناتتىق. ماسەلەن, بيىل ءبىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىمىز فرانتسيامەن 61 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 47 ەسەدەن استام ءوستى. اۋستريامەن اراداعى ساۋدا اينالىمى 4 ەسەدەن استى. بۇل ايتىپ وتىرعاندارىم قاڭتار-مامىر ارالىعى عانا. وبلىسىمىز بۇل ەكى ەلمەن ساۋدا بايلانىسىن ودان ءارى نىعايتىپ, ساۋدا-ساتتىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى ە.مارجىقباەۆ.
اكىم اقمولا وبلىسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنە ارنايى توقتالدى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە, ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. رەسپۋبليكانىڭ ءىرى استىقتى ايماقتارىنىڭ ءبىرىمىز. وبلىس ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ 15%-ىن وندىرەدى. قازاقستاندا وسىرىلەتىن بيدايدىڭ تورتتەن بىرىنەن استامى الەمدىك نارىقتا جوعارى باعالانادى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ول.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى رۇستەم قۇرمانوۆ قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋ ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە تۇراقتى دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى فاكتورى ەكەنىن ايتتى.
«قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك سەكتورى – ەلدەگى تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءۇشىن نەگىزگى تابىس كوزى. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەپ ساقتاۋدان تۇرادى. بۇلارمەن بىرگە ءوندىرىس قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتەدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا. ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى وسىنداي سالالاردان تۇرادى.
كورمەنىڭ ماقساتى – جەتىستىكتەردى كورسەتۋ. كورمە فەرمەرلەرگە قىسقا مەرزىمدە تەحنيكا مەن ماتەريالداردىڭ كەڭ اۋقىمىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. ءار قايسىڭىز بيزنەسىڭىز ءۇشىن دۇرىس تەحنولوگيانى تاڭداڭىزدار. وسىندا كەلگەن مۇددەلەس بارلىق ىسكەر سەرىكتەستەرمەن تانىسىڭىزدار. اگرارلىق سەكتوردى ودان ءارى دامىتۋ كوبىنەسە ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ وزگەرمەلى جاعدايلارعا, قازىرگى شىندىققا قالاي بەيىمدەلۋىنە, جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن ترەندتەر بىزگە جاساپ جاتقان مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانا الاتىندىعىنا بايلانىستى بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى ر.قۇرمانوۆ.
فرانتسيا ەلشىسى د.كانەسس ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. ءسويتىپ, فرانتسۋز كومپانيالارى مەن قازاقستاندىق فەرمەرلەر ءۇشىن ءوزارا ەكونوميكالىق تيىمدىلىك قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«فرانتسيا ەۋروپالىق وداقتىڭ جەتەكشى اۋىل شارۋاشىلىعى دەرجاۆاسى جانە اۋىلشارۋاشىلىق جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ءبىرى. قازاقستاندا – اگرارلىق سەكتورداعى ءۇشىنشى ءىرى ينۆەستورمىز جانە بۇل ۇستانىمداردى ودان ءارى نىعايتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. تۇراقتى جانە ارتاراپتاندىرىلعان ءوندىرىستى قۇردىق. ءبىز – سيىر ەتىن وندىرۋشىلەر قاتارىندا ءبىرىنشىمىز. مايلى داقىلدار, ءداندى داقىلدار, اۋىلشارۋاشىلىق تۇقىمدارى مەن جۇمىرتقالاردىڭ ەڭ ءىرى ءوندىرۋشىسىمىز. فرانتسيا قانت قىزىلشاسىن ءوندىرۋ بويىنشا ەۋروپادا ەكىنشى ورىندا. 215-تەن استام AgriTek ستارتاپتارى مەن كومپانيالارىنا قاتىسامىز. قازاقستانمەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تابىستى ىنتىماقتاستىق بار. بۇگىندە ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءۇشىن نارىقتا بىرلەسىپ وندىرىلەتىن Danone جانە Laktonis كومپانيالارىنىڭ ءىسى سونىڭ دالەلى. AgriTek سالاسىندا قازاقستاننىڭ فرانتسۋزدىق تەحنولوگيالىق شەشىمدەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى وتكەن جىلى استانادا وتكەن حالىقارالىق فورۋمدا ەرەكشە ايتىلدى. ونىڭ الاڭى ەكى ەلدىڭ اگرارشىلارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ باستاماسى بولدى», دەدى ەلشى مىرزا.
كورمەنىڭ العاشقى كۇنىندە وبلىستىڭ بىرقاتار شارۋالارى مەن مال دارىگەرلەرى العىس حاتتارمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. دەلەگاتسيا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ سەلەكتسيالىق جەتىستىكتەرى بار ۋچاسكەلەردى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى مەن جابدىقتارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ كورمەلەرىن ارالادى.
«جىل سايىن بۇل اۋقىمدى شاراعا قاتىسۋشى جەرگىلىكتى جانە حالىقارالىق ءونىم وندىرۋشىلەر سانى ارتىپ كەلەدى. بۇل جارمەڭكە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە ءوز جەتكىزۋشىلەرى مەن تەحنيكالارىن تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كليمات وزگەرۋدە, بىراق عىلىمداعى ىلگەرىلەۋشىلىك تە ءبىر ورىندا تۇرعان جوق», دەدى «قازاگروقارجى» اق باسقارما توراعاسى ايدار پراشەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق شارۋالار مەن ديقانداردان كەيىنگى جىلدارى ءوز ەلىمىزدىڭ تەحنيكالارىنا سۇرانىس كوبىرەك تۋىنداي باستاعان. وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن ەلدەگى فەرمەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ 15-20 پايىزى عانا وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكالارىنا مويىن بۇرسا, بۇگىندە ولاردىڭ 55 پايىزدان استامى وتاندىق تەحنيكا مەن تەحنولوگيالارعا دەن قويىپتى. ء«بىز تەحنيكالاردى 24 پايىزدىق نەسيەمەن بەرسەك, ديقاندار مەن شارۋالار ونى 6 پايىزدان عانا تولەيدى. قالعانىن ليزينگ جۇيەسى بويىنشا مەملەكەت وتەيدى», دەدى ول.
«نەگىزگى ەرەكشەلىك – بىزدە بيىل العاش رەت اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى بولىمشەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, ءبىزدىڭ ءىس-شارانىڭ ۇرانى – «ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالار وسىندا». ال بۇگىن بىزدە ەڭ جاقسى تەحنولوگيا بار. شىنىمدى ايتسام, بۇل كورمەنى ءبىر كۇندە اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى «EXPO TIME» جشس ديرەكتورى ءادىلحان ساعىمباەۆ.
كورمەنىڭ ىسكەرلىك باعدارلاماسى اياسىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن فەرمەرلەرگە ارنالعان شەبەرلىك ساباقتارى, سەمينارلار جانە «يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ جانە ءسۇت-تاۋارلى فەرمالاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. وعان قوسا مال باعۋ مەن قورا كۇزەتۋگە ارنايى دايىندالعان يتتەر كورمەسى دە جينالعان جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى.
كورمەنىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن ەكىنشى كۇنگە الماسار تۇندە جاقىن تۇستان ءورت شىعىپ, توتەنشە جاعداي ورىن الدى. ايتسەدە مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى مەن تاجىريبەلەرىنىڭ ارقاسىندا كورمە ورنىنا كولدەنەڭ كەلگەن قاتەر سەيىلدى. دەگەنمەن دالا ءورتى مەن داۋىلدى جەل اقمولا وبلىسىنداعى اۋقىمدى اۋىل شارۋاشىلىعى كورمەسىنىڭ جۇمىسىن توقتاتا جازدادى.
ەكى كۇن ارالىعىنداعى تۇندە «Jańa Dala/Green Day-2023» كورمە الاڭىنىڭ شاتىرلارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنا قاتتى جەل قاۋىپ ءتوندىردى. نايزاعايدان تۋىنداعان دالا ءورتى جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىرا ءتۇستى. جەلدىڭ قاتتى ەكپىنىمەن باستالعان ءورت مامانداندىرىلعان كورمەنىڭ قۇرىلىستارى مەن تەحنيكالارىنا قاراي بەت الدى. دالا كۇنىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, تجم وڭىرلىك قىزمەتتەرىنە جۇگىنگەننەن كەيىن, كومپانيا مەن ونىڭ كۇزەت بولىمشەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەكسپوزيتسيا كونسترۋكتسيالارىن بەكىتۋ, قويىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتارىن قاۋىپسىز قاشىقتىققا كوشىرۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلدادى. سونداي-اق ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋدى شەكتەگەن.
اقمولا وبلىسى تجد دەرەكتەرى بويىنشا وڭىردە سول كۇنى 5 تابيعي ءورت بولعانى بەلگىلى بولدى. دەپارتامەنت قىزمەتى ءورت سوندىرۋگە 40 رەت شىققان. قولدانعان ءتيىمدى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قاۋىپ جويىلدى جانە «Jańa Dala/Green Day-2023» كورمەسى ءوز جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىردى.
