سوڭعى جىلدارى قالاعا كەلەتىن كولىكتەردىڭ سانى كوبەيىپ, جولدارعا تۇسەتىن سالماقتىڭ دا ارتىپ وتىرعانى بەلگىلى. وسى ورايدا جول پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اكىمشىلىك يننوۆاتسيالىق ادىستەردى پايدالانۋ ارقىلى قالانىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋعا كۇش سالىپ كەلەدى.
قازىرگى كەزدە قالانىڭ تۇركىسىب اۋدانى ارقىلى وتەتىن ۇلكەن الماتى كانالى سەيفۋللين-رىسقۇلوۆ داڭعىلىنداعى كوپىردە, سونداي-اق سەيفۋللين كوشەسىنىڭ بويىندا جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. اۋدان اكىمى باقىتجان اقجاروۆتىڭ ايتۋىنشا, كولىك قوزعالىسىنىڭ كوپتىگىنە قاراماستان, سەيفۋللين كوشەسىندە سوڭعى جىلدارى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن.
«ۇلكەن الماتى كانالى ارقىلى وتەتىن كوپىر ماڭىنداعى جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان باسپالداقتاردىڭ, كوپىر قاپتامالارىنىڭ توزىعى جەتكەن. وسى ورايدا تۇرعىندار قاۋىپسىزدىگىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, جوندەۋ جۇمىستارى قاجەت ەكەنىنە بايلانىستى قالا اكىمشىلىگىنە ۇسىنىس جاسالدى», دەيدى اۋدان اكىمى.
سەيفۋللين داڭعىلىنداعى ۇلكەن الماتى كانالى مەن سەيفۋللين-رىسقۇلوۆ داڭعىلى قيىلىسىنداعى كوپىر وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىندا سالىنعان. ءار جىلدارى سىنعان, توزعان پليتالاردى ءىشىنارا, بولشەكتەپ قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جاسالعانمەن, كوپىر تولىعىمەن جوندەۋدەن وتپەگەن.
قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ بارىسى جايىندا ءتۇسىندىرىپ وتكەن الماتى قالاسى موبيلدىلىك باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساعىندىق تەلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى رەت سەيفۋللين داڭعىلىنداعى جوندەۋ جۇمىستارى 2010 جىلى جۇرگىزىلگەن.
«نورماتيۆتىك تالاپتارعا سايكەس ءاربىر بەس جىل سايىن ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ وتىرۋى ءتيىس. وسى ورايدا سەيفۋللين داڭعىلى بويىنشا 5,7 شاقىرىم جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ, اسفالتتى بەتون جابىندىنىڭ جوعارى قاباتى اۋىستىرىلۋدا. قالادا كولىكتەردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى جولدار جىلدام توزا باستادى. وسىنىڭ ەسكەرە وتىرىپ, ءارى جول ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساىندا پوليمەرلى اسفالتتى بەتون پايدالانىلىپ وتىر. «پوليمەر شما ماتەريالى وتكەن جىلى قالاداعى بەس ۋچاسكەدە سىناقتان ءوتىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى دا قاتار جۇرگىزىلگەن بولاتىن. قازىرگى كەزدە قالاداعى ماگيسترالدى جولداردا اتالعان ماتەريال قولدانىستا. ال كوپىردىڭ قاپتاماسىندا ماتەريالدىڭ ەكى ءتۇرىن پايدالانىپ وتىرمىز. وڭ جاعىندا – گرانيتتى تاستار, ال سول جاعىندا سەيفۋللين داڭعىلىنىڭ ءجۇرۋ بولىگىندە – قالىڭدىعى 20 مم كەسىلگەن گرانيت پليتالار قويىلۋدا. ءتۇسى كەتپەگەن, ءارى ساقتالعان ءبۇتىن گرانيتتى تاستار اۋىستىرىلمايدى. باسپالداق جيەكتەرى, پليتالارىنىڭ سىنۋى, ۇگىتىلۋى جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە قاۋىپ توندىرەتىندىتكەن, جوندەۋ جۇمىستارى اياسىندا ب ۇلىنگەن پليتالار تازارتىلىپ, باستاپقى قالپىنا كەلتىرىلىپ, 25 پايىزعا جۋىعى اۋىستىرىلادى. ورناتىلاتىن گرانيت پليتالارىندا مەملەكەتتىك تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىنىڭ دەرەكتەر تىزىلىمىندە تىركەلگەن سايكەستىك سەرتيفيكاتى بار», دەيدى س.تەلىباەۆ.
وسى ورايدا «قالاداعى جول جوندەۋ كەزىندەگى قولايسىزدىقتارعا تۇرعىندار تۇسىنىستىكتەن قاراسا» دەگەن ۇسىنىن جەتكىزگەن باسقارما باسشىسى بۇل ماڭداعى جول قۇرىلىسى جۇمىستارىنىڭ شىلدە ايىنىڭ اياعىنا دەيىن اياقتالاتىنىن جەتكىزدى.
جول عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باعدات تەلتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, پوليمەرلى اسفالت بەتوندار قالانىڭ قازىرگى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ پايدالانىپ جاتىر.
ء«ال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ حيميك عالىمدارىمەن بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر اياسىندا جولدار ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى جوبالار جۇزەگە اسۋدا. وسى ورايدا قالانىڭ جول قۇرىلىسىنداعى ماتەريالداردى سىنىقتان وتكىزە كەلىپ, تاڭداۋ شاعىل تاستى-ماستيكالىق 20 ماركالى تۇرىنە ءتۇستى. ەندى بۇرىنعىداي بيتۋم عانا ەمەس, پوليمەرلى بيتۋم پايدالانۋدىڭ مۇمكىندىگى زور. ويتكەنى بۇل ماتەريال ءوزارا بىرىگىپ, كاركاس تۇزۋگە بەيىم. اۋىر جۇك كولىكتەرىنەن تۇسەتىن سالماققا ءتوزىمدى. مىسالى, تيتان پوليمەرىن وتە از مولشەردە قوسقاننىڭ وزىندە كەڭىستىك تورىن تۇزەگە ىقپال ەتەدى. تور تاستاردىڭ ىعىسۋىنان ساقتايدى. زاماناۋي ماتەريال الماتىنىڭ تابيعي-مەحانيكالىق جاعدايىنا, قوعامدىق كولىكتەردىڭ سالماعىنا, تەمپەراتۋراعا لايىقتالعان. قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتى كەمىندە 5-8 جىلعا بارادى. قازىرگى كەزدە بۇل ماتەريال اباي, ءال-فارابي داڭعىلىنداعى جول جوندەۋ جۇمىستارىندا دا پايدالانۋدا», دەيدى باعدات تەلتاەۆ.
قالادا جالپى ۇزىندىعى 44 شاقىرىمبولاتىن ماگيسترالدىق كوشەلەر 2008 جىلدان 2015 جىلعا دەيىن جوندەۋدەن وتكەن. جالپى رەگلامەنتكە سايكەس الماتى قالاسىنىڭ جول-كليماتتىق ايماعىن ەسكەرە وتىرىپ, ورتاشا جوندەۋدىڭ جوندەۋ ارالىق قىزمەت مەرزىمى 5 جىلدى قۇرايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جاڭا پوليمەرلى قۇرامداعى جول قۇرىلىسى ماتەريالدارى 8-10 جىلعا دەيىن ءتوزىمدى كەلەدى. اتالعان ماتەريال كولىك كوپ جۇرەتىن ۋچاسكەلەردە جول ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەندىگى كەزەكتە جول-جوندەۋ جۇمىستارى العاباس, تەرەكتى, توميريس, قاراسۋ, اقبۇلاق, زەردەلى, شاپاعات, شۇعىلا, تاۋسامالى, قالقامان, راحات, جاس قانات جانە ت. ب. شاعىن اۋدانداردا جالعاساتىن بولادى.
الماتى قالاسى موبيلدىلىك باسقارماسىنىڭ ەسكەرتپەسىنە سۇيەنسەك, اباي داڭعىلى بويىمەن تىلەنديەۆ كوشەسىنەن روزىباكيەۆ كوشەسىنە دەيىنگى قوزعالىس اشىلىپ, ءال-فارابي جانە اباي داڭعىلدارىنداعى بىرقاتار ۋچاسكەلەردە قوزعالىس ۋاقىتشا شەكتەلەتىن بولادى. اباي داڭعىلىندا 7,3 شاقىرىم جول جوندەۋدەن وتەدى.
قازىرگى كەزدە ءال-فارابي داڭعىلى بويىمەن اسقاروۆ جانە دوستىق داڭعىلىنا دەيىنگى ارالىقتا 9,3 شاقىرىمدا ورتاشا جول جوندەۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. اسقاروۆ-جاروكوۆ كوشەسىنە دەيىنگى ارالىققا اسفالت توسەلگەن. جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان اۋماقتا پوليمەرلى اسفالت پايدالانىلىپ, جارامسىز بورديۋرلەر اۋىستىرىلۋدا. بورديۋرلەردىڭ جالپى ۇزىندىعى 25 مىڭ مەتردى قۇراسا, ونىڭ 3 پايىزى عانا جاڭاسىنا الماستىرىلادى. وسى ورايدا ەسەنتاي وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىردەگى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىنا تانىستىرىپ وتكەن ساعىندىق تەلىباەۆ كوپىردى زەرتتەۋ بارىسىندا اپاتتى جاعدايداعى تىرەكتەردى دە اۋىستىرۋ قاجەتتىگى ەسكەرىلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى.
«كوپىردىڭ ۇزىندىعى 12 مەتر بولسا, ەنى 33 مەتردى قۇرايدى. ەندىگى كەزەكتە گيدرويزولياتسياسى جاسالىپ, اسفالتتى بەتون سالىنادى. ءال-فارابي داڭعىلىنداعى ءجۇرۋ جىلدامعى ساعاتىنا 80 شاقىرىمدى قۇرايتىندىقتان, بۇل ماڭدا جاياۋ جۇرگىنشىلەر ءۇشىن دە قاۋىپ جوعارى. وسى ماقساتتا ەسەنتاي وزەنىنەن ءوتۋ ءۇشىن جاياۋ جانە ۆەلوسيپەدشىلەر ءۇشىن ارنايى كوپىر سالىناتىن بولادى. جاڭا وقۋ جىلى باستالعانعا دەيىن ماگيسترالدى جولدارداعى جانە كوپىر جوندەۋ جۇمىستارى اياقتاۋ كوزدەلگەن. ال كوپىر قۇرىلىسى اياقتالعانان كەيىن كولىكتەر ءتورت جولاقپەن قوزعالىپ, داڭعىل بويىنداعى كولىك تىعىزدىعى 20 پايىزعا دەيىن جەڭىلدەيدى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
الماتىدا بيىل 200 شاقىرىمنان اساتىن 230 كوشەگە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولادى. بۇگىندە قالادا 2746 كوشە تىركەلگەن بولسا, جالپى ۇزىندىعى 3097 شاقىرىمدى قۇرايدى. جول جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن جولداردىڭ ساپاسى 89, ال 2025 جىلعا قاراي 95 پايىزعا دەيىن جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر.
