ءمامس جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت
پارلامەنت ءماجىلىسى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە دارىگەرلەرمەن كەزدەسىپ, الدىمەن ءمامس جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن كوتەرۋ قاجەتتىگىن, ونىڭ ىشىندە ءمامس پەن تمككك سارالاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
«مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن «قازىر جانە وسىندا» قاعيداتى بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سوندىقتان بۇرىن جوسپارلانعان اي سايىنعى قارجىلاندىرۋدان باس تارتىپ, ناقتى كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ اقىسىن تولەۋگە كوشۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سونداي-اق دارىگەرلەر اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك پەن قارجى رەسۋرستارى شىعىنىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءمامس پەن تمككك پاكەتتەرى ەسەبىنەن كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرىن ناقتىلاۋ قاجەت», دەيدى دەپۋتات.
دەپۋتات ساراپتامالار مەن تالداۋلار قارجىلاندىرۋدى جوسپارلاۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن ايعاقتايتىنىن ايتىپ وتىر. ماسەلەن, كوكەيكەستى سيپاتقا يە باعىتتار بويىنشا (كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەتتەر) قارجىلاندىرۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالسا, كەرىسىنشە كاسىبي تەكسەرۋلەر, سكرينينگتەر جۇرگىزۋدە قاراجاتتىڭ يگەرىلمەۋى قاتار جۇرەدى, سوندىقتان قارجىلاندىرۋمەن بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ ءبىر بولىگىن ىشكى رەسۋرستار ەسەبىنەن, اتاپ ايتقاندا, ۇتىمدى جانە نەگىزدى جوسپارلاۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى.
ا.ايماعامبەتوۆ بيىل كۇزدە ماجىلىستە مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ماسەلەلەرى بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتەتىنىن ەسكە سالا وتىرىپ: «بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. الايدا ءمامس جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋىمىز قاجەت. ازاماتتار مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى ارتقانىن سەزىنۋى, ءتۇسىنۋى قاجەت, ويتكەنى ولار اقى تولەپ وتىر. دەمەك جۇيەگە قوسىمشا رەفورما قاجەت», دەدى.
تسيفرلاندىرۋ كوپ جۇمىستى جەڭىلدەتەدى
مەگاپوليس دارىگەرلەرى ءۇشىن ماڭىزدى باسقوسۋدا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ بولشەكتەنۋىن جويۋ ءسوز بولدى. بۇل رەتتە ا.ايماعامبەتوۆ دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن ىسكە قوسۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ دا اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بۇگىندە ە-دەنساۋلىق بىرىڭعاي اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق پلاتفورماسى شەڭبەرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تولىق تسيفرلاندىرۋ, ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق كومەكتى جوسپارلاۋ, ساتىپ الۋ, مونيتورينگىلەۋ جانە تولەم ۇدەرىستەرىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ وتىر, ناتيجەسىندە, ءمامس قارجىلاندىرۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلۋگە ءتيىس. بىرىڭعاي دەرەكتەر قويماسىن ىسكە قوسۋ جانە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن تولىق شوعىرلانا وتىرىپ, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ مەديتسينالىق كومەككە اقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ جاتقان جايى بار. وسىعان وراي تسيفرلاندىرۋ دەربەستەندىرىلگەن قارجىلىق ەسەپ پەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ ۆيرتۋالدى شوتتارىنداعى قاراجات قوزعالىسىن قاداعالاۋ قاعيداتى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلماق. بۇل تسيفرلىق ء(موبيلدى) قۇرالداردى (SMS, QR راستاۋلارى) پايدالانا وتىرىپ, دارىگەردىڭ قابىلداۋىن راستاۋ ءۇشىن جەكە تەكسەرۋ مەحانيزمىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى جيىندا تاريفتەردى بەلگىلەۋ ءادىسناماسىن جانە ساقتاندىرىلۋشىنىڭ مارتەبەسىن قايتا قاراۋ ماسەلەلەرى دە قوزعالدى. سونىمەن ءمامس باستالعان كۇننەن باستاپ 12 اي ىشىندە جارنا بولعان جاعدايدا ساقتانۋشىنىڭ مارتەبەسىن انىقتاۋ ۇسىنىلادى.
كەزەگىمەن ءسوز العان الماتىداعى №16 قالالىق ەمحانانىڭ باس دارىگەرى ۇلىقبەك مەدەۋبەكوۆ ءمامس ەرەجەلەرى مەن زاڭناماسىنداعى قايشىلىقتاردى, اتاپ ايتقاندا, كەيبىر سكرينينگ بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ءارتۇرلى مەديتسينالىق كومەك توبىنا جاتاتىنىن العا تارتتى.
«بىرقاتار مەديتسينالىق تەكسەرۋ قىزمەتى تمككك-عا ەنگىزىلگەنىمەن, كەيبىر تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر بۇل تىزىمگە كىرمەي قالعان. دەمەك بۇل سكرينينگتەن بىرەۋ وتە الادى, ەندى بىرەۋى ءمامس ساقتاندىرۋ بولماسا وتە المايدى. سونداي-اق زاڭنامادا شەتەلدىكتەردىڭ قازاقستان ازاماتتارىمەن قۇقىعى بىردەي جانە مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ بىردەي كولەمى قاراستىرىلعان, بىراق ولار ءمامس-تە ساقتاندىرىلۋى قاجەت دەلىنگەن. دەگەنمەن نورمالاردا شەتەلدىك ازاماتتاردى ساقتاندىرۋ الگوريتمى ءالى ازىرلەنبەگەن», دەدى ۇ.مەدەۋبەكوۆ.
كادر تاپشىلىعى قالاي شەشىلەدى؟
وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ بەتكە ۇستار ماماندارى جينالعان كەزدەسۋدە ا.ايماعامبەتوۆ اۋىلداعى مەديتسينا كادرلارىنىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋ ماسەلەسىن اينالىپ وتكەن جوق. «قازىر اۋىلعا جۇمىس ىستەۋگە كەلەتىن دارىگەرلەردىڭ كوتەرمە اقىسىن 10 ملن تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاراستىرىلىپ جاتىر», دەدى دەپۋتات.
سول سياقتى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرى دە ۇمىت قالعان جوق. اتاپ ايتقاندا, 2023 جىلدان باستاپ ساقتاندىرۋ جۇمىس بەرۋشىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى, ال 2025 جىلدان باستاپ ساقتاندىرۋ سىياقى سوماسى مەديتسينالىق ۇيىم مەن مەديتسينا قىزمەتكەرى اراسىندا ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتى جاساۋ ءۇشىن بولىنەدى. دەپۋتات ا.ايماعامبەتوۆ دارىگەرلەردى وسىناۋ اۋىرتپالىقتان بوساتۋ ءۇشىن ساقتاندىرۋ جارناسىن تەك مەديتسينالىق ۇيىمدارعا سالۋدى ۇسىندى.
قازۇمۋ رەكتورى مارات شورانوۆ دارىگەرلەردىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ ءمامس ەنگىزىلگەنگە دەيىن باستالعانىن, سونىمەن بىرگە حالىقارالىق تاجىريبەلەر ساراپتالىپ, تولىق كىنالىلىك پرەزۋمپتسياسى بار امەريكالىق جۇيە مەن سكانديناۆيالىق مەدياتسيا جۇيەسىنىڭ اراسىندا تاڭداۋ جاسالعانىنا ەرەكشە توقتالا كەتتى. «ناتيجەسىندە, بىزدە ترانسپلانتاتسياداعى سياقتى ء(مايىت دونورلىعى) ارالاس جۇيە پايدا بولدى. ەندى بىزدە كەلىسىم پرەزۋمپتسياسى دا, كەلىسپەۋشىلىك پرەزۋمپتسياسى دا بار. الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە مۇنداي ەكىۇشتى بولجام جوق. اينالىپ كەلگەندە, ەلىمىزدە ءمايىتتى ترانسپلانتاتسيالاۋدا ماسەلەلەر تۋىندادى. ترانسپلانتاتسياداعىداي بولماۋ ءۇشىن كەز كەلگەن ارالاس جۇيەدەن اۋلاق بولۋ قاجەت», دەدى م.شورانوۆ.
سونىمەن قاتار م.شورانوۆ گرانتتاردى ءبولۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. رەكتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا قازۇمۋ-دا جالپى مەديتسينا سالاسىنا 200-گە جۋىق گرانت جانە فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىس تەحنولوگياسى ماماندىعىنا 600-دەن اسا گرانت بولىنگەن, ياعني ارتىق ءوندىرىس داعدارىسى بايقالادى. ەلىمىزدە بار بولعانى 96 فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرۋشى بار, تالداۋ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, فارماتسيا ءوندىرىس تەحنولوگياسى بويىنشا ديپلوم العان وتكەن جىلعى تۇلەكتەردىڭ تەك 4%-ى عانا ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى, ال جالپى مەديتسينا ستۋدەنتتەرىنىڭ 75%-ى اقىلى نەگىزدە ءبىلىم الاتىندىقتان, ولارعا جولداما بەرىلمەيدى.
قازۇمۋ رەكتورىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, مەديتسينا ماماندارىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ىسكە قوسۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قارجىلىق شىعىنداردى مەديتسينالىق ۇيىمعا جۇكتەگەن ءجون. بىراق كەيىن دارىگەرلەردىڭ وزدەرى قارجىلىق جاۋاپكەرشىلىكتى بىرتىندەپ كوتەرۋى قاجەت. رەكتور بۇل جۇمىسقا بەيىندىك قاۋىمداستىقتار دا تارتىلۋعا ءتيىس دەگەن كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
تاعى ءبىر كوكەيكەستىلىگىن جويماي كەلە جاتقان ماسەلەگە وراي, قازۇمۋ رەكتورى: «جالپى, مەديتسينا بويىنشا ستۋدەنتتەردىڭ كوبى اقىلى بولىمدەردە وقيدى. بۇلار – ءبىز اۋىلعا جىبەرە المايتىن ماماندار. ولارعا 10 ملن-داپ اقشا بەرىپ قالاي قۇلشىندىرساق تا, اۋىلدىق جەرلەرگە بارمايدى, شالعاي وڭىرلەرگە جولداما بەرە المايمىز. مەنىڭشە, مامانداردى ءبولۋ تاكتيكاسىن وزگەرتۋ قاجەت», دەيدى.
الماتى
