جاستاردىڭ جولىن اشقان

جاستارعا جاسالعان مول مۇمكىندىك

وسى ويدى كەشە عانا استانانىڭ باۋىرلاس قالالارى فورۋمىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ العا تارتتى.

«قوعامنىڭ قۇندىلىقتار جۇيەسى جاڭعىرماي, بارلىق رەفورمامىزدىڭ ءمانى بولمايدى. قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن دۇنيەتانىم پاراديگمالارى تۇبەگەيلى وزگەرىپ, ادامداردىڭ مىنەز-ق ۇلىق مودەلى جاڭارۋى قاجەت. سوندىقتان مەن جاستارعا, قالالار مەن ەلوردانىڭ جاس تۇرعىندارىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتامىن. استانا – جاس ءارى ماقساتى اسقاق قالا. ۇلان-بايتاق ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان كەلگەن ازاماتتارىمىز قالادا تۇراقتاپ قالۋعا تىرىسادى. تالاي جاستىڭ ەلوردادا باعى اشىلدى, ولار ومىردەن ءوز ورنىن تاپتى. بۇگىندە استانا – مول مۇمكىندىكتەر قالاسى. مۇندا ءاربىر ازامات ءوز الەۋەتىن پايدالانىپ, مانساپ جولىندا جەتىستىككە جەتىپ, ءوزىنىڭ ارمان-ماقساتىن جۇزەگە اسىرا الادى. استانا – وزگەرىستەردىڭ قايناعان ورتاسى, تۇبەگەيلى جاڭعىرۋلاردىڭ اسىل دىڭگەگى. بۇل جەردە جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدىڭ جاڭا قىرلارى مەن ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسى قالىپتاسادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

راسىندا, استانادا جاستاردىڭ دامۋى ءۇشىن جان-جاقتى جاعداي جاسالعان. ەڭ الدىمەن ەڭبەكپەن قامتۋعا باسا ءمان بەرىلە­دى. بۇل باعىتتا قالالىق حالىقتى جۇمىس­پەن قامتۋ ورتالىعى بەلسەندى جۇمىس ىس­تەپ وتىر. ايتالىق, بۇگىنگى تاڭدا جۇ­مىس­پەن قام­تۋ ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەسىن­دە 2 787 جاس جۇمىسقا ورنالاستى. ونىڭ ىشىن­دە 1 492 جاس تۇراقتى جۇمىس­پەن قام­تىلسا, 275-ءى – «جاستار تاجىريبەسى», 752-ءسى – «قوعامدىق جۇمىستار», 134-ءى – «الەۋ­مەتتىك جۇمىس ورىندارى», 132-ءسى – ء«بى­رىن­­شى جۇمىس ورنى», ەكەۋى «ۇرپاق­تار كە­لىسىمشارتى» بويىنشا جۇمىسقا تارتىلدى.

بۇعان قوسا قازىرگى ۋاقىتتا ەلوردادا جاس­وسپىرىمدەر مەن جاستاردى ۋاقىتشا جۇ­مىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا «جاسىل ەل» باع­دارلاماسىنىڭ 19-ماۋسىمى ءوتىپ جا­تىر. جالپى, «جاسىل ەل» باعدارلاماسى 2005­ جىل­دان باستاپ جۇزەگە اسىرىلىپ كە­لەدى. باع­دارلاماعا 14-تەن 35 جاسقا دەيىن­گى وقۋ­شىلار مەن ستۋدەنتتەردەن باس­تاپ جۇ­مىس­سىز جاستارعا دەيىن قاتىسا الادى.

– جىل سايىن «جاسىل ەل» ساربازدارى قاتارىندا جۇمىس ىستەۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتقان جاستاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ولار قالامىزدىڭ قۇرىلىس نىسانىندا ءار­تۇرلى ساناتتاعى شەبەرلەردىڭ كومەك­شى­سى رەتىندە جانە قالا ماڭىنداعى «جاسىل بەلدەۋدە» اعاش وتىرعىزۋ, تالدار­ مەن­ كوشەتتەردى قوپسىتۋ جانە سۋارۋ, اعاش­تار مەن كوشەتتەرگە كۇتىم جاساۋ جۇ­مىس­تا­رى ارقىلى تابيعات پەن قالا كەلبەتى ۇندەستىك تاپقان بىرەگەي ەكوجۇيەنىڭ قا­لىپتاسۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتىر. جازعى ەڭبەك ماۋسىمىندا جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋعا «بازيس-ا» قۇرىلىس كومپانياسى, «استانا كوگالداندىرۋ قۇرىلىسى» اق, «استانا ورمانى» جشس, 100-دەن اسا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى, 20-عا جۋىق كول­لەدج جانە 10-نان اسا جوعارۋ وقۋ ورىن­دارى سەرىكتەس بولۋعا كەلىسىم بەرىپ وتىر. بىلتىر, ناقتى ايتقاندا, 4 208 جاس جۇ­مىسپەن قامتىلسا, بيىل دا 4 200 ءجاس­وس­پىرىم مەن جاستى قامتۋ كوزدەلگەن جانە ول كورسەتكىشكە باس­قارما جەتىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا كوپ بالالى وت­با­سىلاردىڭ, الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى, سونىمەن قاتار اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار دا بار», دەدى جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات قامباروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسسىز جاس­تار قۇرىلىس كومپانيالارىنا ورنالاس­سا, جۇمىس ورنىنان جالاقى الادى, سون­داي-اق «جاسىل ەل» جوباسى اياسىندا قو­سىمشا 65 مىڭ تەڭگە كولەمىندە سىياقى تاعايىندالادى. جۇمىس ۋاقىتى – 8 ساعات. ال 14-17 جاس ارالىعىنداعى جاستار كا­مە­لەتتىك جاسقا تولماعاندىقتان, ەڭبەك كودەكسىنە سايكەس, دەنساۋلىقتارىنا زيان تيگىزبەيتىن, اۋىر ەمەس, كۇنىنە 4 ساعاتتان ارتىق ەمەس جۇمىسقا جۇمىلدىرىلادى.

سونىمەن قاتار استانادا 21 جاستان 35 جاسقا دەيىنگى جاس كاسىپكەرلەردى قولداۋعا باعىتتالعان شاعىن نەسيە بەرۋ باستالدى. مۇنداعى باستى شارت – ءوتىنىش بەرگەن سات­تە جاس­تاردىڭ جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەل­گەن ۋاقىتى 5 جىلدان اسپاۋعا ءتيىس. جاس كاسىپكەرلەر 5 ملن تەڭگەگە دەيىن جىلدىق 2,5% نومينالدى سىياقى مولشەرلەمەسى بويىنشا 5 جىلعا دەيىن نەسيە الا الادى. نەگىزگى بورىش پەن سىياقىنى وتەۋ كەزىندە شاعىن نەسيە مەرزىمىنىڭ ۇشتەن بىرىنە دەيىن جەڭىلدىك كەزەڭى قاراستىرىلعان.

بۇل باعدارلامانىڭ تاعى دا ايتا كە­تەتىن تۇسى – شاعىن نەسيە كەپىل م ۇلىكپەن قام­تىلۋى مىندەتتى. كەپىل رەتىندە جىلجىمالى (ارنايى تەحنيكا) جانە جىلجىماي­تىن م ۇلىك قابىلدانادى. كەپىل م ۇلىك بول­ماعان جاعدايدا كەپىل بەرۋشىنى (اتا-انا­سىن, تۋىستارىن جانە ت.ب.) تارتۋعا قۇقى­عى بار. جاستارعا ميكروكرەديت بەرۋ تۋ­رالى شەشىمدى كونكۋرستىق كوميسسيا قابىلدايدى.

شاڭىراق كوتەرگەن جاستاردىڭ قاتارى كوپ

ارمان قالا استانادا جاستار ىزدەگەن جۇمىسىن تاۋىپ, مامان اتانىپ قانا قويماي, ومىرلىك جۇبىن كەزدەستىرىپ, وتبا­سىن قۇرىپ جاتىر. استانا ەلوردا بول­عالى, ياعني 25 جىلدىڭ ىشىندە قالادا 200 مىڭنان اسا جاستار نەكەسىن قيىپ, شاڭىراق كوتەرىپتى. وسىنداي بەرىك نەكەنىڭ ناتيجەسىندە جاس استانالىقتاردىڭ سانى كوبەيىپ, 420 مىڭ ءسابي دۇنيەگە كەلدى.

جاس وتباسىلاردىڭ قاتارى استانا كۇنى قارساڭىندا دا تولىعىپ جاتىر. جا­قىن­دا مۇنداي جاس جۇبايلاردىڭ ءبىرى نەكەگە تۇرۋ سالتاناتتى ءراسىمىن تەپلوحودتا ۇيىم­داس­تىردى. وسىناۋ قۋانىشپەن استانا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەسەت بايكەن قۇتتىقتاي كەلدى.

«ەلوردانىڭ 25 جىلدىعىنا وراي 10 ماۋ­سىمنان باستاپ الەۋمەتتىك, ما­دە­ني ويىن-ساۋىق, سپورتتىق جانە ىسكەر­لىك سيپاتتاعى 100-دەن اسا ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, 1 200 ورىن­دىق مەكتەپ, كونديتەرلىك فاب­ريكا سياقتى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ اشىلۋى دا بار. بۇگىن ءبىز بايقوڭىر اۋدانىندا تۇراتىن جاس جۇبايلارعا نەكە قيۋ كۋالىگىن سالتاناتتى تۇردە تاپسىردىق. بۇل ءىس-شارا جىل سايىن قالا كۇنى قارساڭىندا ءوتىپ, داستۇرگە اينالدى. ەلوردادا باس قۇراعان جاس وتباسىلاردىڭ قاتارى جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. وسىعان قاراپ-اق ەلوردانى جاس قالا, ارماندار ورىندالاتىن مەكەن دەپ اتاۋعا بولادى», دەدى اكىمنىڭ ورىنباسارى.

ال سالتاناتتى جاعدايدا نەكەسى قيىل­عان جاس جۇبايلار ۇسەن مەن گۇلنار مۇ­سايبەكتەر اسەرلەرىمەن ءبولىسىپ: «بىزگە حقو-دا بۇگىنگىدەي سالتاناتتى تىركەۋ ۇسىنىلعاندا قۋانا كەلىستىك. نەكەمىز سۋ ۇستىندە وسىنداي ءسان-سالتاناتپەن قيىل­عانىنا جانە اكىم ورىنباسارىنىڭ قو­لىنان كۋالىك العانىمىزعا قۋانىشتى­مىز» دەدى.

استانادا وسىنداي جاس وتباسىلاردىڭ باسپانالى بولۋىنا دا جول اشاتىن ءتيىمدى باعدارلامالار بارشىلىق. مىسالى, كەيىنگى جىلدارى جۇمىسشى جاستارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز 5 جىلعا دەيىن جال­عا بەرىلىپ جاتقان پاتەرلەر قانشاما وت­باسىنىڭ بولاشاق ۇيىنە قارجى جيناۋىنا كوپ كومەگىن تيگىزىپ جاتىر.

بۇل باعدارلاما ىسكە قوسىلعان 2019 جىلى جۇمىسشى جاستارعا ش. ءۋاليحانوۆ كوشەسىنىڭ بويىنان جاڭادان تۇرعىزىل­عان 5 تۇرعىن ۇيدەن 1 050 پاتەردىڭ كىلتى تابىستالدى. بۇدان كەيىن 2020 جىلى پاندەمياعا بايلانىستى جاس مامان­دار­عا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماق­سا­تىن­دا 350 پاتەر بەرىلدى. بۇل ۇيلەر ابىلاي حان, ب.مومىش ۇلى جانە ر.قوش­قار­باەۆ داڭعىلدارىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاس­قان. ال 2021 جىلى جۇمىس ىستەيتىن جاستار­عا 1 050 باسپانا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز بەرىلدى.

«بۇل جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ال­داعى 5 جىل ىشىندە جاستار ءوز قاراجا­تىن جيناقتاپ, جەكە ۇيلەرىن ساتىپ الۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك جوبا. نەگىزگى مىندەت – جۇمىسشى جاستاردى قولداۋ. مۇندا بەس نەگىزگى قاعيدات نەگىزگە الىنا وتىرىپ تاڭدالادى: جاسى 29-دان اسپاعان, جۇمىس ىستەيتىن, مەنشىگىندە تۇرعىن ءۇيى جوق, جيناق جاساۋ ءۇشىن دەپوزيتتىك شوتى بار, سونداي-اق كەيىنگى 6 ايدا كەمىندە 111 120 تەڭگە, ياعني 40 اەك تابىسى بار», دەدى ق.قامباروۆ.