ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنتتىڭ: ء«بىز بابالار اماناتىنا ءاردايىم ادال بولامىز. شەتەلدىكتەرگە قازاقتىڭ ءبىر قارىس جەرىن دە, ءبىر ۋىس توپىراعىن دا بەرمەيمىز. ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتايمىز», دەپ قاداپ ايتقانى سەنىم ۇيالاتتى.
«بوس جاتقان جەر جاۋ شاقىرادى» دەپ قازاق باياعىدا ايتىپ كەتكەن. بۇل – ومىرلىك تاجىريبەدەن تۋىنداعان وي قورىتپاسى. جەرىمىز كەڭ, كوڭىل-پەيىلىمىز دە كەڭ دەپ ارقانى كەڭگە سالىپ, بەيقام قاراۋعا, بەيمارال جۇرۋگە بولمايدى. شەكارامىزدى شەگەندەپ العانىمىز ۇلكەن شارۋا بولعانى راس, ال سول شەكارامەن ىرگەلەس اۋداندارىمىزدىڭ حال-احۋالىنا سالعىرت قاراۋىمىز قاتتى الاڭداتاتىن. وبلىستاردى تاراتىپ, ءبىرىن ەكىنشىسىنە قوسىپ جىبەردىك, كەزىندە ەڭ قاتتى زارداپ شەككەن دە وسى شەكارالاس اۋداندار. ات تۇياعى جەتپەيتىن, قيان شەتتەگى اۋىلدارعا كوڭىل بولىنبەدى. جۇرت جۇمىس ىزدەپ, قالاعا قاراي ۇدەرە كوشىپ جاتقاندا شەكاراداعى اۋداندارىمىز قاڭىراپ قالعانىن كورىپ جان اۋىراتىن. وسىنىڭ الدىندا اباي, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ وبلىستارىنىڭ قايتا اشىلۋىن قۋانا قۇپتاعان جۇرتشىلىق وڭ وزگەرىس بولاتىنىنا سەنىم ارتتى. ال بيىلعى ۇلتتىق قۇرىلتايدا شەكاراداعى ءۇش اۋداندى – ۇلكەن نارىن اۋدانىنا قوسىلىپ كەتكەن قاتونقاراعايدى, كۇرشىمگە قوسىلعان مارقاكولدى, ۇرجارعا قاراعان ماقانشىنى قايتا قۇرۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ قابىلداعان شەشىمىن تەك سول جەرگىلىكتى جەردىڭ تۇرعىندارى ەمەس, بۇكىل قازاق قاۋىمى ۇلكەن بەتبۇرىس دەپ قابىلداعانى انىق.
جاقىندا عانا سامار, كۇرشىم, زايسان, مارقاكولدىڭ جەرىن كولىكپەن ءجۇرىپ ءوتتىم. شىنىمدى ايتايىن, وسكەمەننەن زايسانعا تۋرا تارتۋدان تارتىندىق. ەرتىستەن پاروم ارقىلى ءوتىپ باراتىن اينالما جولدى ءجون كوردىك. تابيعاتى تامىلجىعان وڭىرلەر عوي. ال «قالباتاۋ – كوكپەكتى – زايسان» ارقىلى مارقاكولگە نەمەسە ء«ۇشارال – اياگوز – اقسۋات – اقجار» ارقىلى زايسانعا شىعاتىن جولمەن ءجۇرۋدىڭ ماشاقاتى تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر ازاپ. جىرى بىتپەيتىن جول, بولجامى تاۋسىلمايتىن اڭگىمە... بۇل جولى كۇرشىم مەن مارقاكولدىڭ اراسىندا قايشىلاسىپ جاتاتىن كولىكتەر دە كوزگە شالىنبادى. جول دا توزعان. بارىس-كەلىس ازايعان. سەبەبى مارقاكولدە قايناپ جاتقان جۇمىس جوق. كاسىپ ىزدەگەندەر كەتپەگەندە قايتەدى؟ وسىنىڭ ءبارى كوڭىلگە قاياۋ ءتۇسىرىپ قانا قويماي, ەلدىڭ ەرتەڭى قالاي بولار ەكەن دەگەن مازاسىز ويعا اكەلىپ تىرەگەن. سول ساپاردان قاتتى جابىرقاپ قايتقانىمدا, كوپ ۇزاماي ۇلتتىق قۇرىلتايدان جىلى لەپ ەستى, جاقسى جاڭالىق قازاق ەلىن تۇگەل شارلاپ كەتتى.
1963 جىلى حالىق جازۋشىسى عابيت مۇسىرەپوۆ سەمەيدىڭ ماقانشى وڭىرىنەن جوعارعى كەڭەسكە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. سول زاماندا دا دەپۋتاتتار حالىقتىڭ اماناتىن ارقالاعان. سايلاۋشىلارى ع.مۇسىرەپوۆكە «بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى ماقانشىداعى سەگىزجىلدىق مەكتەپ-ينتەرناتقا وقۋشىلار سىيمايدى, عيماراتى تار, توزىڭقى, شىڭجاڭنان كەلگەن قانداستار بالالارىن كورشى اۋداندارعا اپارىپ وقىتۋعا ءماجبۇر, سوندىقتان مەكتەپ-ينتەرناتتى 11 جىلدىققا كوشىرۋگە جاردەم جاساساڭىز» دەپ كومەك سۇرايدى. عابەڭ قازاق كسر مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءىلياس وماروۆقا ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ حات جازىپ, ناتيجەسىندە, ماقانشىدا 11 جىلدىق مەكتەپ-ينتەرنات اشىلعان ەكەن. مۇنى بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. ماقانشىنىڭ قايتا اۋدان ورتالىعى بولاتىنىن ەستىگەندە وسى ءبىر جايت ەرىكسىز ەسكە ءتۇستى. ماقانشىلىق باۋىرلاردىڭ كوزدەرىندە ءۇمىت شىراعى قايتا جانعانىن تاعى دا سەزىندىك.
2015 جىلى قاتونقاراعايدا (ول كەزدە دە اۋدان ورتالىعى ەمەس) قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا قاراتاي باتىر مەن كورنەكتى جازۋشى-دراماتۋرگ قاليحان ىسقاقتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويلارى اتالىپ ءوتتى. ءىس-شاراعا الماتىدان بەكسۇلتان نۇرجەكە, كادىربەك سەگىزباەۆ, قۋانىشباي قۇرمانعاليەۆ, الىبەك اسقاروۆ باستاعان ءبىر توپ قالامگەر قاتىسقان ەدى. قاتونقاراعايدا قاراتاي باتىردىڭ ەسكەرتكىشى مەن قاليحان جازۋشىنىڭ ءبيۋستى اشىلدى. جۇرتشىلىق بولىپ ارداقتى جازۋشىلار ورالحان بوكەي مەن ديداحمەت ءاشىمحاندى دا ەسكە الدىق. ءتور التايداعى تورقالى تويعا موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي ايماعىنان, رەسەيدىڭ التاي رەسپۋبليكاسى مەن قوساعاش اۋدانىنان, قىتايدىڭ التاي قالاسىنان, استانا مەن الماتىدان كەلگەن مەيماندار بولدى. ءبىر اتتەگەن-ايى قاتونقاراعاي اۋدان ورتالىعى بولماي قالعالى جۇدەۋ تارتا باستاپتى. حالىق سانى دا ازايعان. قاراتايلىق ازاماتتاردىڭ كوڭىلىندە «قاتونقاراعاي اۋدان ورتالىعى بولىپ قايتا قۇرىلاتىن كۇنگە جەتسەك» دەگەن ءبىر-اق تىلەك بولعان ەدى. سول اقجارىلقاپ كۇنگە دە جەتتىك. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تورىندە قابىلدانعان شەشىم قاتونقاراعايدىڭ قايتا ورلەۋىنىڭ, قايتا وركەندەۋىنىڭ باسى بولارى انىق.
ەل مەن جەردىڭ تاعدىرىنا قاتىستى شارۋانىڭ ۇساق-تۇيەگى جوق. ءبارى دە ەلەۋلى, ءبارى دە ماڭىزدى. كوز الدىمىزدا قايتا تۇلەي باستاعان نارىنقول, اقسۋات, تارباعاتاي سياقتى اۋدانداردىڭ قاتارىنا جاڭا ءۇش اۋدان قوسىلعانى دا داتكە قۋات. شەكارالىق اۋداندارىمىزدىڭ شەبى مىقتى, مارتەبەسى بيىك بولسا ەكەن دەپ تىلەيمىز.
ادىلعازى قايىربەكوۆ,
اقىن, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
