سۋرەتتى تۇسىرگەن قايرات قونىسپاەۆ
ەرتەدە ۇيلەنۋ تويىنا دەيىن ومىردەن وتكەن قالىڭدىقتاردى «ۆيليستەر» دەپ اتاعان. اڭىزعا سۇيەنەر بولساق, تۇنگى ۋاقىتتا ومىردەن وتكەن قالىڭدىقتار قابىردەن تۇرىپ بيلەيدى ەكەن. قابىر ماڭىنان ءوتىپ بارا جاتقان جولاۋشى ادەمى كورىنىسكە كۋا بولىپ, ۆيليستەردىڭ بيىنە قوسىلىپ كەتەدى. ول السىرەپ, قول-اياعىنان جان كەتىپ, ءالى قۇرىعانشا بيلەيدى, ال ۆيليستەر ونى قامقور قورشاۋىنا الادى...
وقيعا تيۋرينگي دەپ اتالاتىن شاعىن ەلدى مەكەندە وتەدى. قاراپايىم شارۋا وتباسىنان شىققان جيزەل ەسىمدى ارۋ البەرت دەگەن جىگىتكە عاشىق بولادى. الايدا البەرت اقسۇيەك وتباسىنان شىققان, قالىڭدىعى بار جىگىت. مۇنى بىلگەن جيزەل ەسىنەن اداسىپ, قايتىس بولادى.
بالەت پرەمەراسى 1841 جىلى 28 ماۋسىمدا اتاقتى تەاترلاردىڭ ءبىرى پاريج قالاسىنداعى Grand Opera ساحناسىندا وتكەن. «جيزەل» بالەتى بىردەن كورەرمەندەردىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ, تۇساۋكەسەردەن كەيىن ءبىر ايدىڭ ىشىندە جەتى رەت كورسەتىلىپ, جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 26 رەت قويىلعان بولاتىن. سۇلۋلىق, ماحاببات, قۇداي زاڭى سەكىلدى ۇلى يدەيانى كوتەرىپ, تىرىلەر مەن ارۋاقتار الەمىن بايلانىستىرعان ميستيكالىق سارىنعا قۇرىلعان «جيزەل» بالەتىنىڭ مازمۇنى شىمىر بولماسا, ول ەكى عاسىرعا جۋىق عۇمىر ارقالاپ, ءار كەزەڭنىڭ كورەرمەنىنە تاڭداي قاقتىرا الماس ەدى. اڭىز جەلىسىمەن ساحنالاناتىن «جيزەل» بالەتى قويۋشى رەجيسسەرلەردىڭ قيالىن شارتاراپقا شارىقتاتىپ, جۇزدەگەن نۇسقانى دۇنيەگە اكەلىپ, ءالى كۇنگە دەيىن كورەرمەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى.
«جيزەل» بالەتى اباي اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترى ساحناسىندا العاش رەت 1943 جىلدىڭ 27 شىلدەسىندە كسرو حالىق ءارتىسى گالينا ۋلانوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاق ەلىنە تانىستىرىلعان ەدى. جيزەلدىڭ پارتياسىن دا ۇلى اكتريسا ءوزى ويناعان بولاتىن. كەيىنىرەك, 1978 جىلى قازاقستاننىڭ بالەت مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى الەكساندر سەلەزنەۆ, قازكسر حالىق ءارتىسى جانە كەڭەسشى – بالەتمەيستەر, كسرو حالىق ءارتىسى ناتاليا دۋدينسكايا, سۋرەتشى, قازكسر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى اناتولي نەناشەۆ تەاتردا قىزمەت ەتكەن جىلدارىندا بالەتتىڭ ەكىنشى رەداكتسياسىن قولعا الىپ, شەبەرلەر قويعان شىعارما 45 جىل بويى ۇزدىكسىز ۇلتتىق تەاتر رەپەرتۋارىنىڭ كوشىن باستاپ كەلدى.
ۇلتتىق تەاتردا 80 جىل بۇرىن ساحنالانعان «جيزەل» بالەتى بيىل ءۇشىنشى مارتە جاڭعىرتىلىپ, جاڭا كەزەڭدەگى ساحنا يدەيالارىنا ساي جاندانعان نۇسقادا كورەرمەنگە تارتۋ ەتىلىپ وتىر. الماتىلىقتار مەن قالا قوناقتارى بالەتتىڭ ءۇشىنشى قويىلىمىن الەمدىك كلاسسيكالىق ونەردە ەسىمى قۇرمەتپەن اتالاتىن رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى يۋري ۆاسيۋچەنكو جانە رەسەيدىڭ حالىق سۋرەتشىسى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆتىڭ قويىلىمىندا تاماشالايدى. «1940 جىلدارى ونەردەگى كوركەم وبرازدىڭ ءبارىن ستانيسلاۆسكي قالىپتاستىرعان ەرەجەمەن قابىلداۋ ءداستۇرى بولدى. ول كەزەڭدەگى حورەوگرافيانىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىگى دە قازىرگى تالاپپەن سالىستىرعاندا تومەن ەدى. الەمدىك بالەتتىڭ بەستسەللەرىنە اينالعان «جيزەلدى» ۋاقىتقا ساي بەزەندىرۋ جوسپارىن تەاتر اكىمشىلىگى ءبىرتالاي جىلدان بەرى كوزدەپ كەلەدى. مىنە, سول ماقساتقا قول جەتكىزىپ وتىرمىز», دەيدى تەاتردىڭ بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى گۇلجان تۇتكىباەۆا.
الماتى
