مەرەكە يدەياسىنىڭ اۆتورى جانە ۇيىمداستىرۋشىسى, ۇلتتىق اگروقوزعالىس توراعاسى الماسبەك سادىرباي: «مالشىلار كۇنى» مەرەكەسىنىڭ باستى ماقساتى – مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ازاماتتاردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, ولاردى ەڭبەكتەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن كوتەرمەلەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ», دەيدى.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ بۇگىنگى تاڭدا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان شارالار, سالاداعى كۇلبىلتەلى ماسەلەلەر, ونى شەشۋ جولدارى جونىندە كەڭىنەن بايانداپ بەردى.
حالقىمىزدىڭ اتا كاسىبى سانالاتىن مال شارۋاشىلىعى – ەلىمىزدە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءالى كۇنگە دەيىن جەتەكشى سالا. مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى سالماعى ازايعانىمەن, ونىڭ تۇرمىستىق-شارۋاشىلىق, تاريحي-مادەني ءمان-ماعىناسى ءبىر مىسقال دا كەمىگەن جوق. الەمدە جىلدان جىلعا حالىق سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى ساپالى ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ عالامدىق دەڭگەيدەگى وزەكتى ماسەلەگە اينالعان كەزەڭدە ونىڭ ءباسى قايتا ارتا ءتۇستى.
سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە مال شارۋاشىلىعى قارقىندى دامىپ كەلەدى. مال باسى جىلدان جىلعا كوبەيە تۇسۋدە. 2022 جىلدىڭ وزىندە ءىرى قارا مال سانى – 4,2%-عا, قوي – 4,8%-عا, جىلقى – 10,5%-عا, تۇيە – 6,5%-عا, قۇس سانى 4%-عا ارتتى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكانىڭ اوك جالپى ءونىمىنىڭ شامامەن 40%-ى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.
سالانى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى دا دۇرىس جولعا قويىلعان. مال شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مال باسىن جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بيىل 108 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر.
ەندىگى جەردە مال وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋا قوجالىقتارى زاماناۋي وزىق تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە باتىل ەنگىزىپ, ساپالى ءونىم ءوندىرۋ, سونداي-اق ەت ەكسپورتى الەۋەتىن ارتتىرۋ, ءجۇن مەن تەرىنى وڭدەۋ ماقساتىنداعى جۇمىستاردى جانداندىرا بەرۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ەربول شىراقپاي ۇلى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ارداق نازاروۆ مالشىلار مارتەبەسىن كوتەرۋ بويىنشا دايىندالىپ جاتقان جوبامەن تانىستىردى. اتالعان جوبا ەڭبەگى ەش, تۇزى سور مالشى قاۋىمى ءۇشىن وزەكتى – ولاردىڭ زەينەت دەمالىسىنا شىعۋىن, دەنساۋلىعىن كۇتۋىن, شيپاجايلاردا دەم الۋىن, بالالارىنىڭ وقۋعا تۇسۋدە جەڭىلدىك الۋىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى قاراستىرادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك «جايىلىم تۋرالى» زاڭعا, جەر كودەكسىنە ەنگىزۋگە ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر تۋرالى مالىمدەدى. جينالعاندار زاڭعا ەنگىزىلمەكشى «قوعامدىق جايىلىم» تۋرالى وزگەرىستى قۋانا قۋاتتادى.
مينيسترلىك وكىلدەرى, ماماندار, شارۋا جەتەكشىلەرى مال شارۋاشىلىعىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا قولعا الىپ, اتقارىلۋى ءتيىس وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە اشىق اڭگىمە قوزعادى. ءتورت ت ۇلىكتىڭ جاڭا زامانداعى الار ورنى تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى. اتاكاسىپتىڭ اۋقىمىن, ودان وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ كولەمىن كەڭەيتىپ, دامىتۋدىڭ ۇتقىر جولدارى تۋرالى پىكىر الماستى.
بىرقاتار شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىلەرى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ «ەڭبەك ارداگەرى», «اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىلەرىمەن ماراپاتتالدى.
ءبىر قۋانارلىعى, قازىردە الىس اۋدانداردىڭ بارلىعىندا دەرلىك, مىڭدى ايداعان بايلار بار. ولار مال باسىن ارتتىرۋدى عانا ماقسات ەتپەي, وسى سالانى زامانعا ساي دامىتۋ, وزدەرى تۇراتىن اۋىل-ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ ىسىنە دە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مالساق, ەڭبەكشى قاۋىمنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ, جەتىلدىرۋ جايى دا ۇدايى نازاردا. سايىپ كەلگەندە, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ – ۇلتىمىزدىڭ التىن تامىرى الىس اۋىلداردى دامىتۋ, اتامەكەن – دارقان دالانى تۇلەتۋ.
حالقىمىزدا «بالىقشى داۋىلدا, ەگىنشى جاۋىندا تىنىعادى» دەگەن قاناتتى قاعيدا بار. ال مالشىلار قاۋىمى جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە, قانداي اۋا رايى جاعدايىندا بولسىن ات ۇستىندە, ءبىرى بىتسە, ءبىرى باستالىپ جاتاتىن ناۋقاندىق جۇمىستاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرەدى. دەمەك, وسىناۋ بەينەتكەش جانداردىڭ ەڭبەگى قانداي سىي-قۇرمەت, ماقتاۋ-ماراپاتقا بولسىن لايىق.
