«تۋا بىلگەن حالىق تاربيەلەي دە ءبىلۋ كەرەك»

بۇل تۋرالى «Amanat» پارتيا­سى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جاستاردى قولداۋ كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي ارالباي ۇلى مالىمدەدى. ءىس-شاراعا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, ساراپشىلار, قۇ­زىرلى ورگانداردىڭ جانە ۇكى­­مەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىل­دەرى قاتىستى. جيىندا جاس­وس­پىرىمدەر مەن جاستار اراسىن­داعى بۋللينگتىڭ تارالۋى جا­نە جاستاردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋ­لىعى مەن ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

– مەملەكەت باسشىسى وسكە­لەڭ ۇرپاقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتىپ, بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد پەن بۋللينگتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باقى­لاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايت­قان ەدى. مامانداردىڭ ايتۋىن­شا, قورلاۋ مەن بوپسالاۋ ەلە­مەنتتەرى بالالاردىڭ بويىن­دا سۋيتسيدتىك مىنەز-ق ۇلىق قالىپ­تاستىرادى. وكىنىشكە قاراي, ددۇ-نىڭ دەرەگىنە سايكەس, ەلىمىز جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد سانى بويىنشا الەمدە 10-ورىندا تۇر, – دەدى كەڭەس توراعاسى نارتاي ارالباي ۇلى.

وتىرىستا وقۋ-اعارتۋ مينيس­ترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نا­سىمجان وسپانوۆا دا بۋللينگ  جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى وتە وتكىر ماسەلە ەكەنىن ايتتى. وعان جول بەرمەۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆو بيىل ناۋرىزدا مەكتەپىشىلىك ەسەپكە الۋ ءتارتىبىن رەتتەۋدى كوزدەيتىن ادىستەمەلىك ۇسىنىمدى بەكىتىپتى.

– بۇل ۇسىنىمدار ەرەكشە نازار اۋدارۋدى جانە ۋاق­­تىلى الەۋمەتتىك, پسيحو­لو­گيا-
­­­لىق-پە­­دا­گوگيكالىق كومەك كورسە­­­تۋ­­دى قاجەت ەتەتىن وقۋشىلار­دى ەرتە انىقتاۋدى كوزدەي­دى. بالالار اراسىنداعى الىم­جەتتىكتىڭ الدىن الۋ جانە ونداي وقيعالاردى دەر كەزىندە انىقتاپ وتىرۋ ماقسا­تىندا جىل سايىن 11 مىڭنان اسا پەداگوگ وقىتىلادى. سون­داي-اق مينيسترلىك بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان, ءوز-وزى­نە قول جۇمساۋدان قورعاۋ جا­نە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ ماقسا­تىندا 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان «بالا قورعاۋ» كەشەندى جوسپارىنىڭ جوباسىن ازىرلەپ, قوعامدىق تالقىلاۋعا ۇسىندى, – دەدى كوميتەت توراعاسى.

ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىندا بىلتىر ەلىمىزدەگى 1 456 مەديتسينا قىزمەتكەرى ءسۋيتسيد­تىڭ الدىن الۋ بويىنشا ار­نايى وقىتىلعان.

– ەلىمىزدە پسيحياتر تاپ­شىلىعى 40%-دان 15%-عا دەيىن تومەندەدى. 2022 جىلى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ پسيحولوگتەرى 411 جاسوسپىرىمگە قولۇشىن سوزدى. جالپى, ەل اۋماعىندا تۇرعىندارعا 20 پسي­حيكالىق دەن­ساۋلىق ورتالى­عىندا, قالالىق ەمحانالار دەڭگەيىندە 76 باستاپ­قى پسيحيكالىق دەنساۋلىق ور­تا­لىعىندا, اۋىلدىق دەڭگەي­دە 203 پسيحيكالىق دەنساۋ­لىق كابي­نەتتەرىندە ماماندان­دى­رىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى, – دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ۆياچەسلاۆ دۋدنيك.

كەڭەستە پروكۋرورلار 2 جىلدا ۋاكىلەتتى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا 163 قاداعالاۋ اكتىسىن ەنگىزگەنىن, 508 لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپقا تارتىلعانىنا نازار سالدى. الايدا كورسەتكىش وزگەرمەي تۇر.

– بىلتىر بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد ءبىرشاما تومەندەگەنىمەن, وكىنىشكە قاراي, بيىل 5 ايدا بۇل جاعىمسىز ءۇردىس 33,3%-عا, ياعني 54-تەن 72-گە دەيىن ارتىپ وتىر. تالداۋ ناتيجەسى 13-17 جاس ارالىعىنداعى بالالار ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا مەيلىنشە بەيىم ەكەنىن كورسەتتى. بالالار كوپ جاعدايدا ءوز-وزىنە ۇيدە قول جۇمسايدى, – دەدى باس پروكۋراتۋرانىڭ قوعامدىق مۇددە­لەردى قورعاۋ قىزمەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ساكەن سامەت.

جيىن سوڭىندا كەڭەس تور­اعاسى نارتاي ارالباي ۇلى ەلى­مىزدە جاستار مەن جاسوس­پىرىم­دەر اراسىنداعى الىمجەتتىك­تىڭ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ءىس-شارا­لارى جۇيەلى تۇردە جۇرگى­زىلىپ جاتقانىمەن, وتانداستارىمىز وڭ ناتيجەنى سەزىنبەي وتىرعانىن جەتكىزدى.

– جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا وكتەمدىك, الىمجەتتىك بار ەكەنىن بىلسەك تە, ناقتى قان­شا بالا ونىڭ قۇربانى بولىپ جاتقانىنان بەيحابارمىز. ما­لىمەت جوق بولعان سوڭ, قۇزىر­لى ورگانداردىڭ جۇمىسىن دا ءتيىستى دەڭگەيدە باعالاي الماي وتىرمىز. بالا – ارقايسىمىزدىڭ, ءتىپتى تۇتاس مەملەكەتىمىزدىڭ بولا­شاعى. سوندىقتان ولاردى تول­عان­دىرعان ماسەلەگە ءاتۇستى قاراۋعا بولمايدى. بۇگىن وسى ولقى­لىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا قاتىس­تى بىرقاتار ناقتى ۇسىنىس ايتىلدى. ونىڭ بارلىعى ءتيىستى مەم­لەكەتتىك مەكەمەلەرگە جولدانادى. ءتىپتى قاجەت بولعان جاع­دايدا زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە اتسالىسامىز, – دەدى ول.

ايتا كەتەيىك, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تالداۋ جانە اقپارات ورتالىعى جۇرگىزگەن مونيتورينگ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, «قازنەتتە» بىلتىر ءسۋيتسيدتى ناسيحاتتايتىن اقپاراتتى تاراتۋدىڭ 88 فاكتىسى انىقتالعان. ال كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ جەكە باسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دەربەس نەمەسە بيومەتريالىق دەرەكتەردى, وزگە دە اقپاراتتى تاراتۋدىڭ – 21, ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن زاڭسىز تاراتۋدىڭ – 100, باسقا ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورلايتىن اقپاراتتى حالىققا جايۋدىڭ 147 فاكتىلەرى اشكەرەلەندى.

«تۋا بىلگەن حالىق تاربيەلەي دە ءبىلۋ كەرەك. ۇرپاعىڭدى ومىرگە اكەلگەن ەكەنسىڭ, ونى باۋلي دا ءبىل», دەيدى جازۋشى عابيدەن مۇستافين. ەندەشە, ۇرپاق تاربيەسى – ۇلتتىڭ موينىندا.