فورۋم • 09 ماۋسىم, 2023

سىندارلى سىرتقى ساياسات

323 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

استانا حالىقارالىق فورۋمىندا ساراپشىلار سىرتقى ساياسات جا­نە حالىقارالىق قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسىن جان-جاقتى تالقىلاپ جاتىر. ولاردىڭ ايتۋىن­شا, جاھانداعى گەوسايا­سي تۇراقسىزدىققا سوڭ­عى 30 جىل ىشىندە الەمدە 170 اسكەري قاقتى­عىس سەبەپ بولىپتى. سوڭعى 10 جىلدا يراك, ليۆيا, سيريا, ۋكراينا, تاۋلى قاراباق, باسقا ايماق­تارداعى قاندى قاقتىعىستار – سونىڭ كۋاسى. ءتىپتى تەحنولوگيالىق الەۋەتى جوعارى كورەيا, جاپونيا سەكىلدى مادەنيەتتى ەلدەردىڭ دە قارسىلاسى بار. «ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ەل قازاقستان كوپقىرلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الەمدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ وتىر», دەدى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى بولات نۇرعاليەۆ.

سىندارلى سىرتقى ساياسات

بولات نۇرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ەڭ باس­تى جەتىستىگى – جاقىن كورشىسى بولسىن, شالعاي جاتقان باتىس نەمەسە شىعىس, ەۋروپا, ازيا نەمەسە تاياۋ شىعىس بولسىن, ەشبىر مەملەكەتپەن ارادا كۇردەلى پروبلەمالارى مەن قايشىلىعى جوق.

«قازىرگى گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ۇتىمدى ءارى پراگماتيكالىق كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتتى ۇستانعان دۇرىس ەكەنى تاعى دا دالەلدەندى. ءبىزدىڭ ەۋرازيا ور­تالىعىنداعى گەوساياسي جاعدايىمىزدا ماڭىزدى ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, كولىك-لوگيستيكالىق الەۋە­­تىمىزگە وراي شەكتەۋلى ايماقتىق پروبلەمالارعا عانا نازار اۋدارىپ وتىرا المايمىز. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ سىرت­قى ساياساتىنىڭ كوپۆەكتورلىلىعى الەمدىك جانە ايماق­تىق ىستەردە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن جانە ءبىزدىڭ مىندەتتەرىمىزدى ىسكە اسىرۋدا پراكتيكالىق قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن بارلىق مەملەكەتپەن كوپقىرلى, دوستىق, ءوزارا ءتيىمدى جانە بولجامدى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا باعىتتالۋىن بىلدىرەدى», دەدى سپيكەر.

بۇل ىرگەلى ماسەلەلەر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت تو­قاەۆتىڭ 2020 جىلى ناۋرىزدا بەكىتكەن «قازاقستاننىڭ 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات تۇجىرىم­داماسىندا» كورسەتىلگەن.

قازىرگى كەزدە حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىندەگى ترانسفورماتسيانىڭ جاھاندانۋ مەن ۇلتشىلدىق سەكىلدى ۇردىستەرى الەمدى الاڭداتىپ وتىر. بۇل, اسىرەسە, ورتا دەرجاۆالار ءۇشىن قاۋىپ تۋدىرادى.

«قازىرگى جۇرگىزىلىپ جاتقان قايتا قۇرۋدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق قىرلارى تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا بۇل بۇۇ جارعىسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن, وندا بەكىتىلگەن قاقتىعىستار مەن قايشىلىقتاردى تەك بەيبىت, ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋ قاعيداتىن ەلەمەي كەلەدى. سوندىقتان جاھاندانۋ جانە حالىقارالىق ساۋدا جۇيەسى, ەلدەر مەن ايماقتار اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق دامۋ الشاقتىعىنىڭ ارتۋى, جاھاندىق قارجى جۇيەسىنىڭ وسالدىعى, ساۋدا جانە ۆاليۋتالىق سوعىستاردىڭ كۇشەيۋى, سانكتسيالىق قاراما-قايشىلىقتار ورىن الىپ وتىر», دەدى ب.نۇرعاليەۆ قايتا قۇرۋ كەزەڭىنىڭ شەتىن تۇستارى تۋرالى.

ال قازاقستان ساياسي-ەكونوميكالىق ىقپال ەتۋ جانە حالىقارالىق نارىقتار مەن جوعارى ينۆەستيتسيالارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كۇشەيتىلگەن مەملەكەتارالىق باسەكەنىڭ قازىرگى جانە كەلەشەكتەگى سالدارىن مۇقيات تالداي وتىرىپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى جاۋاپتى قاتىسۋشى مارتەبەسىن نىعايتۋ ماقساتىندا پراگماتيكالىق جانە پرواكتيۆتى ساياساتتى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا نيەتتى. سوندىقتان ءوزىنىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن انىق جانە بۇلجىتپاي ورىندايدى. بۇل – مەملەكەتىمىزدىڭ بەدەلىن ايقىندايتىن كورسەتكىش.

ال ماسكەۋ ەكونوميكا جوعارى مەكتەبى الەمدىك ەكونوميكا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى الەكساندر زايتسەۆ كەلەسى جىلى ازيانىڭ جاھاندىق ەكونوميكاداعى ءرولى ارتا تۇسەدى دەگەن پىكىردە. ونىڭ ايتۋىنشا, لوگيستيكالىق ماسەلەلەردى ءار ايماقتىڭ ءوزى شەشىپ, دامۋشى جانە دامىعان ەلدەر اراسىنداعى تەحنولوگيالاردى دامىتۋدا باسەكەلەستىك كۇشەيە تۇسپەك. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا كوشباسشى ەكەنى بەلگىلى. الايدا بولات نۇرعاليەۆ: «قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق جاعدايى ماقتانۋعا نەگىز ەمەس, كەرىسىنشە ورتالىق ازيانى ايماقتاندىرۋدىڭ لوكوموتيۆى ءرولىن اتقارىپ وتىر, ورتالىق ازيانىڭ بەس رەسپۋبليكاسى ەنەتىن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ باستاماشىسى جانە دەمەۋشىسى رەتىندە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىككە يە. ءبىز ورتالىق ازياداعى كورشىلەرىمىزدىڭ گۇلدەنگەن, تۇراقتى جانە قارقىندى دامۋىنا تىكەلەي مۇددەلىمىز», دەيدى.

سونىمەن قاتار سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى­ باسقارما توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, قيىن كەزەڭدە كونس­ترۋكتيۆتى ءوزارا ءىس-قيمىل ۇلگىلەرى سۇرانىسقا يە. «ماسەلەن, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن الساق, ونىڭ شەڭبەرىندە جان-جاقتى جانە تەڭ قۇقىلى سەرىكتەستىك قۇرىلدى, ول وزىمشىلدىك, جەكە مۇددە جانە گەگەمونيزم كورىنىستەرى ورىن الىپ, كۇشتىنىڭ السىزدەن جوعارى ەكەندىگى ءجيى بايقالعان وزگە ايماقتىق ۇيىمداردان كوپ ەرەكشەلەنەدى. ءبىز قىتايدىڭ تاتۋ كورشىلەردىڭ ورتاق تاعدىرى قوعامداستىعىن قۇرۋ تۋرالى تۇجىرىمداماسىن قولداپ, ىنتىماقتاستىق قۇردىق. بۇل ورايدا قازاقستان بەلسەنە قاتىساتىن 10 جىلدىق ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» ستراتەگيالىق باستاماسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ول وتاندىق «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاماسىمەن تىعىز بايلانىستى», دەدى ول.

«حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ەڭ وتكىر سىن-قاتەرلەرى شەكتەلگەن ويدان جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جەكەلەگەن مۇشەلەرىنىڭ باسقا ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگى ەسەبىنەن ءوز قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ارەكەتتەرىنەن باس تارتۋ ارقىلى شەشىلۋى كەرەك. نەگىزگى جول – بۇۇ-نىڭ جەتەكشى رولىمەن كوپجاقتىلىق قاعيداتتارىن قاتاڭ ساقتاۋ نەگىزىندە قازىرگى زاماننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ جولدارىن بىرلەسىپ ىزدەۋ ەكەنى ءسوزسىز», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ب.نۇرعاليەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار