قازانعاپ ءبيدىڭ اتى سۇرانىپ تۇر
مەن بۇگىندە اللانىڭ قالاۋىمەن 91 جاسكا اياق باسقان قاريامىن. وسى جاسىمدا ءومىردىڭ قىزىعىن دا, شىجىعىن دا كوپ كوردىم. بىراق نەگىزگى ايتايىن دەگەنىم بۇل ەمەس. قازاقستان تاريحىنىڭ اجىراماس بولىگى سانالاتىن ءار ايماقتىڭ, قالا مەن ەلدى مەكەننىڭ تاريحىن زەرتتەپ-زەردەلەۋدىڭ, سونداي-اق ءار ولكەنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن ۇلىقتاپ, تانىپ ءبىلۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتا ءتۇسىپ كەلەدى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ ءاربىر جاس ازاماتى تۋعان توپىراعىنان ءنار الىپ قانا قويماي, وتانىنا ادال قىزمەت ەتكەن تۇلعالاردى تانىپ-ءبىلىپ, ولاردى ۇلگى تۇتۋعا مىندەتتى.
ال سونداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى – قازانعاپ بي ساتىبالدى ۇلى (1771-1856). ول ورتا ءجۇزدىڭ بەلگىلى بي, شەشەنى. قازىرگى پاۆلودار وبلىسىنىڭ باياناۋىل وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن. 1843-1848 جىلدار ارالىعىندا باياناۋىل سىرتقى وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولعان. قارقارالى سىرتقى وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى كۇنانباي وسكەنباي ۇلىمەن دوستىعى جاراسقان.
قازانعاپ بي ساتىبالدى ۇلى باياناۋىل سىرتقى وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولعانى كەزىندە قايىرىمدىلىق جۇمىستارىمەن كەڭىنەن اينالىسقان. ءوز وكرۋگىندە مەشىت-مەدرەسەلەر, مەكتەپ سالۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. ول دۋانباسى بولعان بەس جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە وكرۋگ كولەمىندە جەر استى كەڭ بايلىق كوزدەرى ەرەكشە مول اشىلادى. ەل ىشىندە بەيبىت ءومىر, تىنىشتىق ورناعان.
2014 جىلى ۇلى تۇلعانىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ءۇشىن پاۆلودار قالاسىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى لەنين كەنتىنە قازانعاپ ءبيدىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالدى. سول كەزدەگى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ قازانعاپ ءبيدىڭ كىم ەكەنىن سۇراعاندا, وعان ارحيۆ قۇجاتتارى كورسەتىلدى. تۇلعانى جۇرتشىلىققا جان-جاقتى تانىستىرۋ ماقساتىندا اۋداندىق, وبلىستىق باسىلىمداردا جانە رەسپۋبليكالىق «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە بىرنەشە تانىمدىق ماقالا دا جاريالاندى. اكىمنىڭ سول كەزدە بەرگەن نۇسقامالارى, لەنين كەنتى جۇرتشىلىعى قولداپ قول قويعان تىزىمدەمەلەر ءالى قولىمىزدا ساقتاۋلى. دەسەك تە, وكىنىشكە قاراي, بۇل ماسەلەدە ىلگەرىلەۋشىلىك بولمادى.
جۋىردا لەنين كەنتىنىڭ اتاۋىن اۋىستىرۋ جونىندە تاعى دا جينالىس بولدى. ماجىلىسكە وبلىستىڭ زيالى قاۋىمى, رەسپۋبليكاعا ەسىمدەرى بەلگىلى ادامدار كەلدى. اۋىلدىڭ جارتىسىنان كوبى جينالىسقا كەلگەن جوق. 59 ادامنان تۇراتىن ۇركەردەي عانا قوعامدىق بىرلەستىك مۇشەلەرى كەنتتى اتامەكەن دەپ اتاۋ كەرەك دەگەن شەشىم قابىلدادى. ال ءبىز ءوز تاراپىمىزدان كەنت اتاۋىنىڭ بۇعان دەيىن قابىلدانعان شەشىم بويىنشا وسى ءوڭىردىڭ بىرەگەي تۇلعاسى قازانعاپ ءبيدىڭ اتىمەن اتالعانىن قالايمىز.
ماحمەت دەمەسىنوۆ,
پاۆلودار قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
دارا داۋىستى ديكتور ەدى
داۋىلپاز ديكتور, قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ءارتىسى انۋاربەك بايجانباەۆتىڭ تۋعانىنا بيىل 100 جىل تولدى. «شالقار» راديوسىنان تاياۋدا اناعاڭ تۋرالى كەزەكتى ءبىر حاباردى تىڭداپ وتىرىپ, ونى كورگەن بىرەر ساتتەر ەسكە ءتۇستى.
...ستۋدەنتتىك شاقتا بىزدەردى قازمۋ-داعى ۇستازدارىمىز پراكتيكالىق ساباقتا كورىپ, بىلە بەرسىن دەگەن نيەتپەن قازاق راديوسىنا اندا-ساندا اپارىپ تۇراتىن. سونداي كەزدەرى ستۋديادان انۋاربەك بايجانباەۆ اعامىزدى, ساۋىق جاقانوۆا اپايىمىزدى كورىپ, وزىمىزشە سىرتتاي ماقتانىش تۇتىپ ءجۇرۋشى ەدىك.
دارا داۋىستى انۋاربەك اعانى سوناۋ قيانداعى ءبىر اۋداندا كورەمىن دەپ كىم ويلاعان؟ ودان بەرى دە جارتى عاسىرداي ۋاقىت ءوتىپتى-اۋ. جۇردەك پويىزداي زىمىراعان ۋاقىت دەگەنىڭىز, مىنە, وسى.
70-جىلداردىڭ ورتا تۇسى ەدى. سوزاق اۋداندىق «مولشىلىق ءۇشىن» (سول كەزدەگى) گازەتىندە ىستەپ جۇرگەن كەزىم. ءتۇس الەتىندە ويلاماعان جەردەن رەداكتسياعا انۋاربەك اعانىڭ جارقىلداپ كىرىپ كەلمەسى بار ما! كوڭىلى بالاداي, پەيىلى دالاداي اعامىزبەن بىرگە الاتاۋدان بۇكىل قازاق راديوسى كوشىپ كەلگەندەي بولىپ, مارە-سارە بولدىق تا قالدىق. ءبارىمىزدى كابينەتىنە جيناعان رەداكتورىمىز تاۋەكەل بەكتاەۆ اناعاڭا قاسيەتتى تەرىسكەي ەلىنە قادام باسقانىنا قۇتتى بولسىن ايتىپ, يگى تىلەگىن جەتكىزدى. ءوز كەزەگىندە قۇرمەتتى مەيمان كەلگەن ساپارىنىڭ ءمان-جايىن تىلگە تيەك ەتتى.
«مەن ادەتتە بارعان جەرىمدە ەڭ الدىمەن, رەداكتسياداعى ارىپتەستەرىمە سوعىپ, سالەم بەرىپ شىعامىن. ەكىنشىدەن, وسى شولاققورعان اۋىلىندا مەنىڭ مايدانداس دوسىم بازار ارقاباەۆ دەگەن ازامات تۇرادى. كورىسپەگەنىمىزگە كوپ بولىپ ەدى, سونىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن كەلگەن بەتىم. جۇمىسباستى بولىپ, كوبىنە قولىمىز تيە بەرمەيدى. بۇل جولعى ساپاردىڭ سەبەبى وسى», دەدى اناعا. نەتكەن قاراپايىمدىلىق, كىشىپەيىلدىلىك دەسەڭىزشى! ەكىنىڭ بىرىندە كەزدەسە بەرمەيتىن اسىل قاسيەت قوي بۇل.
وكىنىشكە قاراي, قازىرگى شاقتا ديكتور دەگەن ءسوز لەكسيكونىمىزدان مۇلدە الىنىپ تاستالدى. ەسەسىنە ەكىنىڭ ءبىرى قولىنان كەلسىن, كەلمەسىن جۇرگىزۋشى بولىپ العان زامان. شىندىق سولاي, كۇلەسىز بە, جىلايسىز با, ءوزىڭىز ءبىلىڭىز. ال عاسىردا ءبىر دۇنيەگە كەلەتىن اناعاڭداي اسىلدارىمىزدى ارقاشان ارداق تۇتىپ جۇرەيىك.
كارىباي امزە ۇلى,
سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
تۇركىستان وبلىسى
رۋحى مىقتى ازامات
جاقىندا عانا جەتپىستى باعىندىرعان شىمىر دەنەلى, سپورت دەسە ەلەڭدەپ تۇراتىن, جارىستاردان قالمايتىن جىگىت اعاسىن بالا كەزىنەن تانيمىن. ەكەۋمىزدى جاقىنداستىرعان سپورت دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ونىڭ تۋعان باجاسى, مەنىڭ سىنىپتاس دوسىم ورالبەك ابسادىقوۆ كەزدەسە قالعان جەردە نەمەسە تەلەفون ارقىلى باجاسىنىڭ ۆولەيبول جارىستارىنا تورەشىلىك ەتكەنىن ماقتانا حابارلايتىن. جاقىندا سىنىپتاسىم تەلەفون شالىپ, باجاسى باقىتجان نۇرسولتانوۆتىڭ ماماي باتىر اۋىلىنداعى وقۋشىلاردىڭ ۆولەيبول تۋنيرىنە قاتىساتىنىن, ونى كورگىم كەلسە, كەلۋىمە بولاتىنىن ايتتى.
ماماي باتىر اۋىلىنداعى تۋرنير تارتىستى ءوتتى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى قۋات وقاسوۆ, اسقار موجانوۆ, قايرات جاڭاباەۆ, وسى جولداردىڭ اۆتورى بىرىگىپ, جەڭىمپاز جانە جۇلدەگەر كوماندالاردى قۇتتىقتادىق. باقىتجان كوپ وزگەرمەپتى. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن قاتتى سىرقاتتانىپ, ينسۋلتپەن الىسقانىن بىلەتىنمىن. ەرىك-جىگەرىنىڭ ءارى سپورتپەن شۇعىلدانعانىنىڭ ارقاسىندا سىرقاتىن جەڭگەن كورىنەدى. قازىرگى كۇنى ۇلان اۋدانىنىڭ سپورت سالاسىندا جۇرگەن نازيگۇل ۇيسەمباەۆا (شاكىرتى), اۋداندىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ماناربەك بودەنوۆ باقىتجان ءتۇرلى جارىستارعا شاقىرا قالسا ارنايى بارىپ, بالعىن ۆولەيبولشىلارعا اقىل-كەڭەستەرىن بەرەدى ەكەن.
«ارمانسىز ادام قاناتسىز قۇسپەن تەڭ دەگەن. بۇقارالىق سپورت اۋداندا جاقسى جولعا قويىلعان. قازىرگى كۇنى اۋدان تۇرعىندارىنىڭ 30 پايىزدان استامى بۇقارالىق سپورتپەن شۇعىلدانادى. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. وڭىردە جىل سايىن اۋىل سپورتشىلارىنىڭ سپارتاكياداسى (حالىق ويىندارى) وتەدى. ۇلاندىقتار العاشقى ۇشتىكتەن كورىنەدى. مەنىڭ ارمانىم – اۋدان سپورتشىلارىنىڭ وليمپ شىڭىن باعىندىرعاندارىن نەمەسە الەم چەمپيونى اتانعاندارىن كورۋ», دەيدى باقىتجان قابەك ۇلى.
دوسىمىزدىڭ ارمانى ورىندالسىن, دەيمىز ءبىز دە.
وڭداسىن ەلۋباي,
«قازاق سپورتى» گازەتىنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى
