قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە جاسالعان قىلمىستاردىڭ ناتيجەسىندە كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ جونىندەگى شارالاردىڭ تيىمدىلىگى تالقىعا سالىنعان ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ جۇمىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ وكىلدەرى, قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بەيىندى مينيسترلىكتەردىڭ باسشىلارى, اتاپ ايتقاندا, ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پوليتسيا گەنەرال-پولكوۆنيگى مارات احمەتجانوۆ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسحات جۇماعالي, قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى جانات ەليمانوۆ جانە باسقا دا مۇددەلى سالا وكىلدەرى قاتىستى.
جيىن بارىسىندا كوتەرىلگەن ءبىرىنشى ماسەلە – ەلدەگى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى ءۇش جىلدا قىلمىستاردىڭ جالپى سانى ازايىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, بيىل اۋىر قىلمىستار 23,5%-عا, اسا اۋىر قىلمىستار 29%-عا از تىركەلگەن. ادام ءولتىرۋ, توناۋ, قاراقشىلىق, بۇزاقىلىق سانى دا ازايعان.
دەگەنمەن باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر قىلمىس تۇرلەرىنىڭ سانى الاڭداۋشىلىق تۋدىرادى. ء«بىز ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اناعۇرلىم تەرىس اسەر ەتەتىن قىلمىستاردىڭ الدىن الۋدى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. بۇل مىندەتتى مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا قويىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى ول. سونىڭ ىشىندە ەسىرتكى زاتتارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس باعىتىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك.
بۇگىن ەلدەگى ەسىرتكى قىلمىستارىنىڭ احۋالىنا قاراساق, وسىمدىك تەكتەس ء«داستۇرلى» ەسىرتكىنىڭ ورنىن سينتەتيكالىق جولمەن الىنعان پسيحوبەلسەندى زاتتاردىڭ بەلسەندى تۇردە الماستىرىپ جاتقانىن كورۋگە بولادى. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا تاركىلەنگەن «سينتەتيكا» كولەمى 3 ەسەگە ارتقان. بۇل زاتتاردىڭ تەز كوبەيۋىنە «مەفەدرون», «تۇز» جانە باسقا پرەپاراتتاردىڭ ينتەرنەت پەن «جاسىرىپ كەتۋ» ءادىسى ارقىلى وڭاي قولجەتىمدىلىگى سەبەپ بولىپ وتىر.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى 3 جىلدا 122 ەسىرتكى زەرتحاناسى جويىلىپ, ەسىرتكى تاراتۋمەن اينالىساتىن 17 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قىزمەتىنىڭ جولى كەسىلگەن, سونداي-اق زاڭسىز اينالىمنان 37,5 توننا ەسىرتكى زاتتارى تاركىلەنگەن.
بۇدان بولەك, ۇيلەستىرۋ كەڭەسى بارىسىندا بالالار قىلمىسى, كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى جىنىستىق قول سۇعۋشىلىق, وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, الاياقتىق جانە باسقا دا قۇقىققا قايشى ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى قارالىپ, ۋاكىلەتتى ورگاندار ءۇشىن بىرقاتار ۇسىنىمدار ازىرلەندى. اتاپ ايتقاندا, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بەينەباقىلاۋمەن قامتىلماعان «سوقىر» ايماقتاردى انىقتاپ, ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەردە, كوڭىل كوتەرۋ ورىندارى مەن الكوگول ساتىلاتىن تۇنگى نۇكتەلەردىڭ جانىندا كامەرالار ورناتۋ ۇسىنىلدى. سونىمەن قاتار ءتارتىبى ناشار وتباسىلار مەن جانجالقورلاردى ەسەپكە الۋ, ولارمەن الدىن الۋ جۇمىسىن ۇنەمى جۇرگىزۋ اسا قاجەت.
وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرىنە وقۋ ورىندارىندا قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرۋ بويىنشا تاسىلدەردى قايتا قاراۋ ۇسىنىلدى. بۇل باعىتتا ءتارتىبى سىن كوتەرمەيتىن ادامداردى ەرتە باستان انىقتاپ, پسيحولوگيالىق جۇمىسقا, اسىرەسە ەسىرتكىگە بەيىم ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋگە نازار اۋدارۋ كەرەك. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ەسىرتكىگە تاۋەلدى بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ بويىنشا ۇسىنىس جاسالدى.
جالپى, كەڭەسكە قاتىسۋشىلار قىلمىسقا قارسى كۇرەستە ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ جانە قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا شارالاردى بەلسەندىرۋ جايلى ءسوز بايلاستى. قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالارعا ءار ايماقتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قىلمىس جاساۋدىڭ سەبەپتەرى مەن جاعدايلارىن جويۋ جونىندە بەلسەندى شارالار قابىلداۋ ۇسىنىلدى.
باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ وبلىستىق پروكۋرورلارعا ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرىندە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەتىن قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى شارالار قانشالىقتى ءتيىمدى بولىپ جاتقانىن قاراۋ بويىنشا تاپسىرما بەردى.
ەكىنشى ماسەلە اياسىندا قىلمىس سالدارىنان كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋدىڭ وزەكتى پروبلەمالارى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالىپ, ولاردى جويۋ بويىنشا پىكىرلەر تالقىعا سالىندى. تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ الدىنا ازاماتتار مەن مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ ءۇشىن قۇقىقتىق تەتىكتەردى بارىنشا پايدالانۋ, بۇل ءۇشىن قىلمىسكەرلەردىڭ مۇلكىنە بيلىك ەتۋىن شەكتەۋ جانە ولاردى قاماۋعا الۋ جونىندە شۇعىل شارالار قابىلداۋ مىندەتى قويىلدى.
وتىرىس سوڭىندا باس پروكۋرور كريمينوگەندىك جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندەگى مىندەتتەردى شەشۋدىڭ جانە قىلمىستىڭ بارىنشا قاۋىپتى تۇرلەرىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا پارمەندى شارالار قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
