تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى

قازاق ەل بولىپ, مەملەكەت بولىپ قالىپتاسقالى بەرى تەك بىرلىك پەن بەرەكەنى, بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىقتى ۇران ەتىپ, توڭىرەگىندەگى جۇرتقا دا وسى ءبىر ادامي ىزگىلىكتى ناسيحاتتاپ كەلە جاتقانى شىندىق. ونىڭ جارقىن ۇلگىسىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى تاڭىنان باستاپ-اق كورسەتىپ كەلەدى. ەلباسىمىزدىڭ 20 جىلدان استام كوتەرىپ جۇرگەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ باستاماسى بيىلعى جىلى جۇزەگە استى. اعىمداعى جىلدىڭ 29 مامىرى كۇنى استانادا قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس باسشىلارى باس قوسىپ, ەكونوميكالىق وداقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويدى. جالپى, عالامشاردا تىرلىك ەتىپ جاتقان كەز كەلگەن مەملەكەت, مەيلى ول شاعىن, مەيلى ۇلكەن بولسىن, جان-جاعىنداعى كورشى­لەرىمەن الىس-بەرىس جاساماي وتىرا المايدى. ءتىپتى, مەملەكەتتەردى بىلاي قويعاندا, اۋىلداعى قوي-ەشكىسى, تاۋىق-قازى ارالاس-قۇرالاس جاتقان كورشىلەردىڭ ءبىر-بىرىمەن تاتۋ بولعانى, ىنتىماقتاسا تىرلىك كەشۋى كوپ ماسەلەنى وڭدى شەشپەي مە. قازەكەم: «ءۇي الما, كورشى ال», دەپ وتە ورىندى ايتقان. سون­دىقتان, ىرگەلەس جاتقان, عاسىرلار بويعى تاريحى مەن شەجىرەسى, ەكونوميكاسى مەن رۋحانياتى ءبىر قازاندا قايناپ كەلگەن ءۇش مەملەكەتتىڭ بەرەكە-بىرلىك شارتىنا قول قويۋى – زامانا تالابى. ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ ەل­با­سىمىزدىڭ كوپ جىلعى ماقساتى بولاتىن. ول بۇل يدەيانى, ياعني ءوزارا ىقپالداستىق يدەياسىن وسىدان جيىرما جىل بۇرىن م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان دارىسىندە جاريا ەتكەن ەدى. بۇل بولاشاعى زور يدەياعا العاشىندا جاتىرقاي, توسىرقاي قاراعاندار دا كوپ بولعانى, ينتەگراتسياعا جەتۋ جولى تىم ۇزاق ءارى اۋىر بولعانى دا راس. «تاۋەلسىزدىگىمىزگە نۇقسان كەلەدى, حالقىنىڭ سانى باسىم مەملەكەتتەر ۇستەمدىگى سالتانات قۇرادى دا, تازا شيكىزاتقا باي­لان­عان قازاقستان زارداپ شەگەدى. رۋحانيات سالالارىمىز توقى­رايدى. اق بولادى, كوك بولادى...», دەپ اقىرزامان تۋدىرعىسى كەلگەن «ساۋەگەيلەر مەن كورىپكەلدەر», وپپوزيتسيانىڭ تۋىن ۇستاعان پارتيا وكىلدەرى قاراپايىم حا­لىق­تى مۇراتى زور يدەياعا قارسى قويعىلارى دا كەلدى. اقىرى, تاريحي ادىلەتتىلىك ءوز دەگەنىنە جەتتى. ۇلان-اسىر يگىلىكتەر مەن جاقسىلىقتاردان ءۇمىتتى جۇرت ەدىك, بىرلىكتى تاڭىرىدەن كۇنىگە توعىز قايتارا سۇراپ وتىراتىن قايمانا قازاق ەدىك, مىنا ءوزارا ىقپالداستىق شارتى جاڭا عانا ىرگەتاسى بەكىپ كەلە جاتقان مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىن ودان ءارى بەكىتە تۇسەدى دەپ, سوعان قۋانىپ وتىرمىز. ەكونوميكالىق وداق تاقىر جەردەن پايدا بولا سالعان جوق. ەڭ الدىمەن, ونىڭ العىشارتى – كەدەن وداعى دۇنيەگە كەلدى. كاسىپورىندارىمىزدىڭ تىنىسى كەڭىدى, ونىمدەرىمىزدى وتكىزەتىن رىنوكتىڭ راديۋسى ەسەلەندى. الايدا, بۇل وداققا مۇشەلىك قازاقستان سىندى جاس ءارى ءونىم ءوندىرۋشى كاسىپورىندارى جاڭا عانا ءبىر ارناعا ءتۇسىپ, ەندى-ەندى وڭ-سولىن تاني باستاعان مەملەكەت ءۇشىن اسا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنى بەلگىلى. ول – باسەكەگە قابى­لەتتىلىك. ەلباسىمىزدىڭ ەكى ءسوزىنىڭ بىرىندە حالىقارالىق ساپا, باسەكەگە لايىق بولۋىمىز جايلى قوردالى اڭگىمە قوزعايتىنى سوندىقتان. الەمدەگى ەكونوميكا جەكە-دارا دامىمايدى. دامۋدىڭ باستى تەگەرشىگى – باسەكەلەستىكتە. شيكىزات تەحنولوگيالىق ءتۇس الۋعا ءتيىس, ال تەحنولوگيا جاڭا ساپاعا يە بولۋى قاجەت. بىزدە جوق دۇنيە, بىزدە جوق جاڭا تەحنولوگيا رەسەيدە نە بەلارۋستە بار, ولاردىڭ قاجەتتىلىگى بىزدەن تابىلادى دەگەندەي. مىنە, سوندا بارىپ قازاقستاندىق كاسىپورىندار مەن ونىمدەر الەمدىك سۇرانىسقا يە بولادى. وداق بىزگە سول ءۇشىن قىزمەت ەتەدى. ءۇش مەملەكەت باسشىسىنىڭ دا قاۋزاپ وتىرعانى, باستى مۇ­راتتارى دا وسىعان سايادى. رەسەي مەن بەلارۋس جۇرتى ءبىز­گە تاڭسىق ەمەس. ولارمەن الەۋ­­مەتتىك-ەكونوميكالىق, مادە­ني-رۋحاني قاتىناستارىمىز ءالمي­ساقتان بەرى ۇزىلگەن ەمەس. جاعى­را­پيالىق كورشىلىگىمىز ەۋروپا مەن ازيا اراسىن جالعايتىن كولىك-لوگيستيكالىق باعىتقا نەگىز بولادى. كەدەندىك بىرلىك ناتيجەسىندە وسى ءۇش مەملەكەت اراسىنداعى ەكونوميكالىق جيىنتىق قارجى 2 تريلليوننان استام دوللاردى قۇراپتى. ەندىگى كەزەڭدە بۇل سومانىڭ الدەنەشە ەسەگە وسەتىنى شىندىق. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق دەگەن قازاقستان ءۇشىن جاڭادان بوي كوتەرەتىن جۇزدەگەن جاڭا كاسىپورىندار, مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارى, ساياسي ءارى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, بيزنەسمەندەر ءۇشىن 170 ميلليوننان استام تۇتىنۋشىسى بار وراسان زور ساۋدا كەڭىستىگى, بۇرىننان كەلە جاتقان دوستىق شەجىرەسىنىڭ زاڭدى جالعاسى, قورعانىس قۋات­تىلىعىمىزدىڭ كەپىلدىگى. وداق شارتىندا قاۋزالماعانىمەن, ءۇش ەلدىڭ اراسىنداعى مادەني-ادەبي بايلانىستاردىڭ دا ودان ءارى قارقىندى داميتىنى بەلگىلى. نەگە دەسەڭىز, ەكونوميكانىڭ جەمىستى دامۋى مادەني ۇدەرىستەردىڭ جە­دەل­دەۋىنە, الەمدىك بيىكتەرگە كوتە­رىلۋىنە مەيلىنشە ىقپال ەتەدى. ەڭ باستىسى – قاراپايىم جۇر­تى­مىز جاقسى تىرلىكتىڭ ءدامىن تاتادى. ارينە, جۇماق ءومىر ءبىر كۇندە ورناي قالمايدى. بۇل – ۇزاققا سوزىلاتىن ۇدەرىس. دەسەك تە, وداقتىڭ تيىمدىلىگىن وسى تاياۋداعى جىلدار ىشىندە سەزىنە باستايتىنىمىز انىق. شىعىس قازاقستان وبلىسى ءۇشىن بۇل شارتتىڭ قۇنى تىم قىمبات. ءبىز – شەكارالىق ايماقپىز. رەسەيمەن بۇرىننان دا قارىم-قاتىناسىمىز ۇزىلگەن ەمەس. ەندى مىنا وداقتىق شارتتان كەيىن ول قاتىناستارىمىزدىڭ ارتا تۇسەتىنىنە ەشكىم شەك كەلتىرمەيدى. كورشىلەس جاتقان ءنوۆوسىبىر, التاي ولكەسى, تاۋلى التاي رەسپۋبليكاسى, تاعى دا ورىنبور وبلىسى, فەدەراتسيا قۇرامىنداعى تاتارستانمەن ەرتەرەكتەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ جاتقانبىز, كىرىس-شىعىسىمىز كوپ بولاتىن. قىسقاسى, ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداق XXI عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا الەم كارتاسىنا جاڭا ءارى قۋاتتى, كەز كەل­گەن سالادا الەمنىڭ كەز كەلگەن ايما­عىمەن باسەكەلەستىككە تۇسە الاتىن ەۋروپا مەن ازيا بىرلىگىنىڭ جاڭا ءپىشىنىن اكەلدى. سوعان تىلەۋلەس بولايىق, اعايىن! ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ, «نۇر وتان» پارتياسى شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. وسكەمەن.