«جەر اماناتىنا» ادالمىز با؟

ۇلتاراقتاي جەرگە ءزارۋ قاراپايىم حالىقتىڭ مۇڭ-زارىنا قۇلاق اسقان «Amanat» پارتياسىنىڭ حاتشىسى, «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ توراعاسى داۋلەت كارىبەك كوميسسيا­نىڭ وزگە دە مۇشەلەرىمەن بىرگە الماتى وبلىسىنىڭ اۋىل تۇرعىن­دارىمەن كەزدەسىپ, جايىلىم تاپشى­لىعى ماسەلەسىن تالقىلادى. كەزدەسۋ بارىسىندا اۋىل تۇرعىندارى مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى جەردىڭ توزۋى, ديزەل وتىنىنىڭ قىمباتشىلىعى, مەملەكەتتىك سۋب­سي­ديالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, باسقا دا سىزداۋىقتاي سولقىلداپ تۇرعان ماسەلەلەردى كوتەردى.

كۇنكورىس كوزىنە اينالعان قاراڭ-قۇراڭ مالىن ۇيدەن ۇزاتىپ جايا الماۋدىڭ قيىندىعىن قالا ما­ڭىنداعى اۋىل تۇرعىندارى تۇگىلى, ءبىر كەزدەرى جايلاۋ ءتوسى مىڭعىرعان مالعا تولعان رايىمبەك, كەگەن اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى دا كورىپ كەلەدى. قازىر ارالاپ وتەر بولساڭىز, اتاقتى شالكودە, قارقارا جايلاۋلارى گەكتارلاپ قورشالىپ, قالا بەردى ور بولىپ قازىلىپ, كولىك تۇگىلى اتتى ادام وتە المايتىنداي جاساپ تاستاعان. الپاۋىت كاسىپكەرلەردىڭ بۇل قىلىعى بايىرعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اشۋى­نا ءتيىپ, «قان قىسىمىن» كوتەرەدى.

جايىلىمنىڭ جوقتىعىنان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مالى قورا ما­ڭىنان قارىس قادام ۇزاي المايتىن­دىعى جايىندا رايىمبەك اۋدانى نارىنقول اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ىسقاق ومىراليەۆ اشىنا جەتكىزدى. جاقىن ماڭداعى جەر يەلەرى جەرگىلىك­تى تۇرعىنداردىڭ مالىن ءوز اۋماعىنا وتكىزبەيتىندىگى, سوعان قا­راي جايى­لىمداردى وزدەرى دە پاي­­دا­لان­بايتىن­دىعى اۋىل ازامات­تارىنىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرىپ وتىر.

– اۋدان اۋماعىنداعى بىر­نەشە مىڭ گەكتار جەر جەكە مەن­شىك يەلىگىندە. الايدا جەردى يگە­رىپ جاتقان ەشكىم جوق. نە مال جايىلمايدى, نە جەر جىرتىلمايدى. قاراپايىم حالىق سوندا نە ىستەۋى كەرەك؟ سونىمەن قاتار سۋارۋ ماۋسىمىندا سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى پايدا بولادى. سونىڭ كەسىرىنەن, شارۋا­شىلىقتى دامىتۋ قيىنعا سوعىپ وتىر, – دەدى ول.

كوميسسيا مۇشەلەرى جىل باسىنان بەرى رايىمبەك اۋدانىندا 17 مىڭ گەكتاردان استام جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعا­نىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, تاعى دا 18 مىڭ گەكتاردى قايتارۋ بو­يىنشا بەلسەندى جۇمىس ءجۇرىپ جاتقاندىعىن جاريا ەتتى.

«جەر اماناتى» كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك رايىمبەك اۋدانى­نىڭ تۇرعىندارىن تولعاندىرعان تا­عى ءبىر ءتۇيىندى ماسەلە – شەكارا ما­ڭىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن راسىمدەۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– كوپ ادام قحر-مەن مەم­لە­كەتتىك شەكارا بەلگىلەنبەي تۇرىپ جەر الىپ, وعان ءومىر بويى مۇراگەرلىك قۇ­قى­عى­نا يە بولدى. قازىر ونى زاڭ­­داس­تىرۋ مۇمكىن بولماي تۇر. جەر كودەكسىنىڭ 24-بابىنا ساي­كەس, شەكارا ماڭىندا ورنا­لاس­قان اۋىل شارۋاشىلىعى ماق­سا­تىنداعى جەر جەكە مەنشىككە جانە پايدالانۋعا بەرىلمەيدى. ءتىپتى اكىمدىك قاۋلىسىنىڭ نەگى­زىن­دە ۋاقىتشا جەر پايدا­لانۋ­­عا تولىق قۇقىعى راسىمدەلگەن تۇل­عالارعا دا شەكارا ماڭى ايما­عىنداعى جەرگە مەملەكەتتىك اكت بەرىلمەيدى. سوعان بايلا­نىس­­تى, شارۋالار اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىنداعى سۋب­سي­­ديا­لار مەن وزگە دە مەملە­كەت­­تىك كومەككە ءوتىنىم بەرۋ مۇم­كىندىگىنەن ايىرىلدى. بۇل ما­سە­لەنى «جەر اماناتى» كوميس­سياسى قاراستىرادى, – دەدى باقىتجان بازاربەك.

بۇدان سوڭ, پارتيالىقتار كەگەن اۋدانىنداعى كەگەن اۋى­لىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. مۇنداعى جەرگىلىك­تى شارۋالار دا اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەر تاپشىلىعى ماسە­لەسىنە الاڭداپ وتىر.

– بىلتىر اۋدان اۋماعىندا ءبىراز مال قىرىلدى. جايىلىم دا, شابىندىق تا جوق. مالعا ازىق, جەم-ءشوپ دايىنداي المايمىز. ەڭ قۇنارلى جەر كا­سىپكەرلەرگە تيەسىلى «قازمياسو» كومپانياسى 17 مىڭ گەكتارعا يەلىك ەتىپ وتىر. ال اۋداندا مال باعاتىن جەرى جوق قانشاما وتباسى بار. قانداستارىمىزدىڭ 40 وتباسىنا وسى ۋاقىتقا دەيىن جەر بەرىلمەي كەلەدى. ءتىپتى, اۋىل اينالاسىنداعى جەر دە جەكە مەنشىك يەلىكتە, – دەيدى اۋىل اقساقالى بۇرشاقباي بەلەكوۆ.

ءوز كەزەگىندە داۋلەت كارىبەك مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, پايدالانىل­ماي جاتقان جانە زاڭسىز بولىن­گەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەر­لەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تارۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە, «Amanat» پارتياسىنىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قايتارىل­عان جەردىڭ حالىق اراسىندا ءادىل بولىنۋىنە قاتاڭ باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ.

– ءار ۋچاسكە ماقساتىنا ساي پايدالانىلۋعا ءتيىس. «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ باستى ماقساتى – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جايىلىمعا تەڭ قولجەتىمدى­لى­گىن قامتاماسىز ەتۋ. بيىل 1 قاڭتاردان بەرى الماتى وبلىسىندا 44,6 مىڭ گەكتار جەر قايتارىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 220 مىڭ گەكتاردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋعا ۋادە بەرەمىز. ءبىز مۇنىمەن شەكتەلىپ قالمايمىز. لاتيفۋنديستەرمەن كۇرەس جالعاسا بەرەدى, – دەدى پارتيا حاتشىسى.

كوميسسيا مۇشەسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان ۇسىن­عان مالىمەتكە سۇيەنسەك, بىل­­تىر الماتى وبلىسىندا ­مەم­­لەكەت مەنشىگىنە 113 مىڭ گەك­تاردان استام جايىلىم­ قاي­­تارىلعان ەكەن. ونىڭ 57,8 مىڭ گەكتارىن مەنشىك يە­لەرىنىڭ ءوز ەر­كىمەن, 13,3 مىڭ گەكتار جەر سوت­ شەشىمىمەن قاي­­تا­رىل­عان. بۇعان دەيىن «جەر اما­­نا­تى» كوميسسياسىنىڭ باس­­تا­­­ما­­سىمەن jerkarta.qharysh.kz گەو­سەرۆيسى ازىرلەگەن ەدى. ول ەل­دى مەكەندەردەگى جايىلىم تاپ­شى­لىعىن جانە مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ تىزبەسىن كورسەتەدى.

جالپى, ەل اۋماعىندا بىلتىر «جەر اماناتى» كوميسسيا­سىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن پاي­دالانىلماي جاتقان 5 ملن گەكتاردان استام جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.

«Amanat» پارتياسى وكىل­دە­رىنىڭ الماتى وبلىسىنا ءىس­ساپارى قوناەۆ قالاسىندا تۇ­­يىن­دەلدى. وندا حالىقپەن كەز­­دە­­سۋدە «جەر اماناتى» كوميسسيا­­­­سى­­نىڭ توراعاسى داۋلەت كارىبەك ­پەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كو­ميتەتىنىڭ توراعاسى مۇرات تەمىرجانوۆ جايىلىمدىق جانە سۋارمالى جەرلەرگە بايلانىس­تى ماسەلەلەردى تىڭداپ, ونى شەشۋ جولدارىن تالقىلادى. جوعارى شەندىلەرگە جەر داۋىن ارقالاپ ۇيعىر, ەڭبەكشىقازاق, تالعار, قاراساي اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى كەلدى. ولاردىڭ پروبلەمالارىن مۇقيات تىڭ­داعان پارتيا مۇشەلەرى ماسەلە­نىڭ شەشىم تابۋىن اياقسىز قال­دىرماۋعا ۋادە ەتتى.

«Amanat» پارتياسى مەن «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدىڭ ءساتى تۇسپەگەن ساتى اۋىلىنىڭ تۇر­عىندارى حابارلاسىپ, ءىرى «ينۆەستورلار» قاراۋسىز قالدىر­عان جەردى حالىققا قايتارۋدى سۇرايدى.

«كازمياسو» دەگەن ءىرى ەت ءوندى­رۋ­شى بار. كەگەن اۋدانى تۇر­عىن­دارىنىڭ ايتۋىنشا بۇل كومپانيا اۋدان اۋماعىندا شامامەن 20 مىڭ گەكتار جەردى يەلەنىپ وتىر. 5 مىڭ باستاي سيىرى بولسا كەرەك. اۋدانداعى ەسكىكوز مالشىلار كسرو كەزىندە تەك بولەكساز اۋىلىندا عانا 7 مىڭ باس ءىرى قارا بورداقىلايتىن­بىز. 5 مىڭ باس ءۇشىن 5 اۋىلدىڭ جەرىن يەمدەنۋ سۇمدىق», دەگەن ساتىلىقتار: «كازمياسو» اۋىل ىرگەسىندەگى 280 گەكتار جەردى قورشاپ الىپ, كەيىن تاستاپ كەت­تى. قازىر قورشاۋلى كۇيىندە بوس جاتىر, ال ءبىزدىڭ مال جاياتىن جەرىمىز جوق. جەردى حالىققا قايتارسىن!» دەگەن تالاپتارىن جەتكىزدى.

الماتى وبلىسى