سالانىڭ «ساي-سۇيەگى سىرقىراپ تۇر»

ارينە, وبلىس قۇرىلعاننان بەرى بۇل باعىتتا ەش جۇمىس جاسالمادى دەۋگە بولمايدى. اسى­رەسە ۇلىتاۋ وبلىستىق مەدي­تسينالىق جەدەل جاردەم ستانساسى جۇيە­سىندە سانيتارلىق اۆيا­تسيانىڭ جۇمىس ىستەي باس­تاعانىن ەستىگەن ەلدىڭ كوڭىلى ءبىر كو­تەرىلىپ قالدى. ءبىر عانا مى­سال, جىل باسىندا وبلىستىق كوپ­­سالالى اۋرۋحانادا بۇيرەك اۋرۋى­­مەن ەمدەلىپ جاتقان بالا­نىڭ جاعدايى السىرەي باستاعاندا, سا­نا­ۆياتسيانىڭ كۇشى­مەن استانا­داعى انا مەن بالا ۇلت­تىق عىلى­مي ورتالىعىنا جەت­كىزىلدى. بۇ­دان كەيىن دە ساناۆيا­تسيا ءوز تيىم­­دىلىگىن بىرنەشە رەت باي­قات­تى.

سول سياقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيس­ترىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس جەزقازعان قالاسىنداعى وبلىستىق كوپبەيىندى اۋرۋحانا جانىنان اقپان ايىنان باستاپ ۇرىقتى قورعاۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇل دا ءوڭىر ءۇشىن وتە قاجەتتى ورتالىق ەدى. ويتكەنى انا مەن بالا ولىمىنە جول بەرمەۋ كەرەك. بۇرىنعى وبلىستىق تۋبديسپانسەر, كەيىن فتيزيوپۋلمونولوگيا ورتالىعىنا اينالىپ, ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن كىسىلەرى قاراعاندىعا شۇبىرىپ, ىڭعايسىزدىق تۋىنداعان ەدى. بۇل ناۋقاستاردىڭ عانا ەمەس, سول ورتالىقتاعى مەديتسينالىق قىزمەت­كەرلەردىڭ دە الاڭداۋشىلىعىن تۋدىردى. ويتكەنى جابىلۋ قاۋپى تۋىندادى. بۇل ماسەلەگە وبلىس باسشىلىعى شۇعىل ارالاسىپ, قازىر تۋبەركۋلەز اۋرۋلارى قايتادان بۇرىنعى تۋبديسپانسەردە ەمدەلەتىن بولدى.

سونداي-اق وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وبلىستىق جەدەل جاردەم ستانساسى جاڭادان 5 اۆتوكولىكپەن تولىقتى. ەندى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ قولداۋىمەن 5 رەانيموبيل الىنباق.

وڭىردەگى دەنساۋلىق سالاسىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋ ۇكىمەت ما­قۇل­داعان « ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پارىنىڭ» ورىندالۋىنا بايلانىستى بولماق. ويتكەنى وسى كەشەندى جوسپاردىڭ 19 جوباسى ناق ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان سالانى قامتيدى. ەڭ باستىسى, بۇل جوبالار وڭىردەگى مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ ماقساتىن كوزدەيدى.

رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ارقىلى جەزقازعان قالاسىندا پەريناتالدىق ورتالىق سالۋ, قاراجال قالاسىنىڭ ورتالىق اۋرۋحاناسىنىڭ جۇقپالى اۋرۋلار بولىمشەسىنىڭ عيمارا­تىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ, جاڭا­ارقا اۋدانىنىڭ ورتالىق اۋدان­دىق اۋرۋحاناسىنىڭ عيماراتىن تولىقتاي قايتا جوندەۋ ارقىلى ونى كوپسالالى ايماقتىق اۋرۋحاناعا اينالدىرۋ, ءىشىنارا جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگىن پاي­دالانىپ, ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ ورتا­لىعىندا ءبىر اۋىسىمدا 100 ادام قابىل­دايتىن ەمحانا مەن 20 توسەكتىك ستاتسيونارى بار ورتالىق اۋرۋحانا سالۋ, جەزقازعان قالاسىنداعى پەرزەنتحانا عيماراتىن وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنا اينالدىرۋ, تاعى باسقا جوبالار بار.

جوعارىداعى جوبالاردىڭ سانىنا قاراپ-اق وڭىردەگى مەديتسينالىق احۋالدى باعامداۋ قيىن ەمەس. جوبانىڭ اتى – جوبا. جوسپارلانعان نارسەنىڭ ءبارى ورىندالا بەرمەيتىنى بار. سوندىقتان ناقتى جاعدايعا نازار اۋدارعان ابزال. قازىرگى كەزدە وبلىس اۋماعىندا مەملەكەتتىك نورماتيۆكە سايكەس قىزمەت كورسەتەتىن 37 مەديتسينالىق ۇيىم بار, مۇنىڭ 16-سى – مەملەكەتتىك, 21-ءى – جەكەمەنشىك. 11 امبۋلاتوريالىق-ەمحانا بولسا, مۇنىڭ ەكەۋى عانا – مەملەكەتتىك, قالعانى – وتباسىلىق دەنساۋلىق ورتالىقتارى. وبلىس بويىنشا 1 وبلىستىق كوپبەيىندى اۋرۋحانا, 2 جەكەمەنشىك ستاتسيونار, 2 قا­لالىق اۋرۋحانا (ساتباەۆ, قاراجال قالا­لارى), 2 اۋداندىق اۋرۋحانا ( ۇلىتاۋ, جاڭاارقا اۋداندارى), 1 كەنتتىك اۋرۋحانا (جايرەم كەنتى), سونىمەن قاتار
2 ديس­پانسەر, ياعني وبلىستىق فتيزيوپۋل­مونولوگيا جانە وبلىستىق پسيحي­كا­لىق دەنساۋلىق ورتالىعى, وبلىستىق جەدەل مەديتسينالىق كومەك قىزمەتى, جيتس ورتالىعى بار. بۇلاردا بارلىعى 601 دارىگەر, 2 305 ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەيدى. بارى وسى, ال جەتىسپەيتىنى قانشاما؟

مامان تاپشىلىعى قازىردىڭ وزىندە قوس وكپەدەن قىسىپ تۇر. ايتالىق, وبلىس بويىنشا 66 مامان جەتىسپەيدى. سونىڭ تەڭ جارتىسى وبلىس ورتالىعىنداعى مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە كەرەك ەكەن. ويتكەنى جوسپارعا سايكەس جاڭادان اشىلاتىن وبلىستىق مارتەبەسى بار ەمدەۋ ورىندارىنا دا ماماندار تارتۋ وڭاي بولا قويمايدى.

مەديتسينالىق مەكەمەلەردى ءتيىستى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ – وتە وتكىر ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. قازىرگى ۋاقىت­تا رەزيدەنتۋرادا وقيتىن 17 مامانمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ۇشجاقتى شارت جاسالدى. وسى ماسەلەنى قولدان كەلگەنشە شەشۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتىنەن ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا 66 رەزيدەنتتى وقىتۋ جوسپارلان­دى. ماماندار ەرتەڭ عانا ەمەس, بۇگىن دە كەرەك. سوندىقتان كەرەكتى مامانداردى تارتۋ ماقساتىندا ولاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە ەرەكشە ءمان بەرى­لىپ جاتىر. وبلىستىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ باسقارماسى ماماندارعا بەرىلەتىن كوتەرمە تولەماقى كولەمىن كوبەيتۋ, ولاردى تۇرعىن ۇيلەرمەن قامتۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى وبلىس باسشىلىعىنا ۇسىندى. بيىل وڭىرگە 20-عا جۋىق مامان كەلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ءبىر اتاپ ايتارلىعى, ءوڭىر جاس ماماندارعا عانا ەمەس, تاجىريبەلى دارىگەرلەرگە دە ءزارۋ. ويتكەنى بۇرىنعى بىلىكتى مامانداردىڭ كوپشىلىگى زەينەت دەمالىسىنا شىعىپ كەتتى, استانا, الماتى, قاراعاندى قالا­لارىنا كەتىپ قالعاندارى دا بار. ەندى سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ كەرەك.

«وبلىستىڭ دەنساۋلىق سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ۋچاسكەلىك جەر­گىلىكتى ەمدەۋ ۇيىمدارىن قارجىلان­دى­رۋعا قاتىستى بولىپ تۇر. ويتكەنى اتالعان ۇيىمدار تىعىزدىق كوەففيتسەنتى نەگىزىندە قارجىلاندىرىلادى. جاڭا وبلىستىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىس­تى جەزقازعان قالاسى بويىنشا تىعىزدىق كوەففيتسيەنتى 2022 جىلعا قاراعاندا تومەن­­دەتىلىپ, 1 كوەففيتسيەنت دەپ بەلگى­لەن­گەن. سونىڭ سالدارىنان قارجى­لاندىرۋ دا وزگەردى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە جەزقازعان قالاسىنداعى ءبىر وتباسىلىق دەنساۋلىق ورتالىعىنىڭ جابىلۋىنا اكەلىپ سوقتىردى. سول سياقتى تىعىزدىق كوەففيتسيەنتىنىڭ تومەندەتىلۋىنە باي­لانىستى امبۋلاتوريالار مەن ەمحا­نالاردىڭ قارجىلاندىرىلۋى قاجەتتى دەڭگەيدەن از, جەتكىلىكسىز. بۇل وبلىس ورتالىعىنداعى كوڭىل كۇيگە كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. ۇكىمەت بيىلدان باس­تاپ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايلى­عىن 30%-عا كوتەرۋ تۋرالى قاۋلى قا­بىل­دادى. بىراق قاۋلىنىڭ بەلگىلى ءبىر تالاپتارى بار. ال جەزقازعانداعى اتال­­عان مەديتسينالىق ۇيىمدار سول قاۋ­لى­نىڭ تالاپتارىن ورىنداي الماي وتىر. سوندىقتان ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيس­ترلىگى ناقتى جاعدايدى ەسكەرە وتى­رىپ, وڭ شەشىم قابىلدايدى دەپ ۇمىت­تەنەمىز», دەيدى وبلىستىق دەنساۋلىق ساق­­تاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءلاززات رانوۆا.

بۇل سالاعا قاتىستى كەيبىر ماسەلە­لەر جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جاۋاپتى تۇلعا­لاردىڭ اسىعىستاۋ, بىرجاقتى قابىل­داعان شەشىمدەرىنىڭ سالدارىنان دا تۋىنداپ وتىرعانعا ۇقسايدى. مىسا­لى, ساتباەۆ قالاسىندا كەزىندە اۋىز­ەكى تىلدە «مەدسانچاست» اتانىپ كەت­كەن, نەگىزىنەن «قازاقمىس» كورپوراتسيا­سى جۇمىسكەرلەرىنە قىزمەت كورسەتەتىن مەديتسينالىق-سانيتارلىق بولىمشە بولاتىن. لازەرمەن وپەراتسيا جاساۋ بۇ­رىن­عى جەزقازعان وبلىسىندا ەڭ العاش ناق وسى ەمدەۋ مەكەمەسىندە ىسكە اس­قان ەدى. بىرنەشە بولىمشەسى, بىلىكتى ما­مان­دارى بار مەكەمەنىڭ قازىر تەك اتى عانا قالدى. ساتباەۆتىڭ نەگىزگى تۇر­عىن­دارى كەنشىلەر. بارلىق شاحتا قالا­عا جاقىن ورنالاسقان. وندىرىستىك جا­را­قات الاتىنداي جاعداي تۋىندا­سا, جاقىن جەردەن جەدەل جاردەم كورسە­ت­ۋگە مەديتسينالىق-سانيتارلىق بولىمشەنىڭ تراۆماتولوگيالىق بولىم­شەسى وتە قولايلى ەدى. قازىر بۇل بولىمشە جابىلعان. سوندىقتان دا كەنشىلەر تاراپىنان سول جابىلعان بولىمشەنى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى تالاپ ۇنەمى قويىلىپ كەلەدى. بىراق بۇل تالاپ ورىندالمايتىن ءتارىزدى. ويتكەنى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ل.رانوۆانىڭ ايتۋىنشا, 1974 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن مەديتسينالىق-سانيتارلىق بولىمشە عيماراتى زاماناۋي تالاپتارعا ساي تراۆموتولوگيا بولىمشەسىن اشۋعا سايكەس كەلمەيدى ەكەن. وسىندايدا «بۇدان بۇرىن سالىنعان عيماراتتا قالالىق ورتالىق اۋرۋحانا قالاي جۇمىس ىستەپ تۇر؟ سايكەس كەلمەيدى دەپ جاۋىپ تاس­تاي سالعانشا, زامانعا ساي جوندەۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋگە بولماي ما ەكەن؟» دەگەن سۇراقتار دا تۋىندايدى.

جالپى, ءلاززات نابيقىزى قازىرگى مەديتسينادا جەدەل جاردەم كورسەتۋ تەحنولوگيالارىنىڭ دامىپ كەتكەنىن, ەگەر قاجەتتىلىك تۋىنداسا, جول ۇستىندە دە قاجەتتى العاشقى جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان زاماناۋي رەانيموبيلدەردىڭ جەزقازعان مەديتسينالىق ورتالىعىندا جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتادى. بۇل سوزدەردەن كەنشىلەر تالاپ ەتىپ جۇرگەن تراۆماتولوگيالىق بولىمشەنىڭ اشىلمايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەمەس پە؟

ساتباەۆ قالالىق اۋرۋحاناسىنىڭ وزىندە دە تراۆماتولوگيالىق بولىمشە جوق, پۋنكت قانا بار. مۇنى ايتاسىز, ساتباەۆ قالاسىندا ەرەسەكتەرگە ارنالعان جانساقتاۋ ءبولىمى بولعانىمەن, بالالار جانساقتاۋ ءبولىمى جوق. ويتكەنى ءتيىستى مامان تابىلماي تۇر. مۇنداي جوقتاردى تىزە بەرسەك, تابىلا بەرەدى. مەديتسينالىق ايىقتىرعىش, ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك, ماسكۇنەمدىككە ۇرىنعان ناۋقاستاردى ەركىنەن تىس ەمدەۋگە ارنالعان ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق مەكەمەسى دە كەرەك. ماسەلەنى ايتۋ وڭاي, شەشىمىن تابۋ قيىن. بۇل ورايدا جاڭا وبلىستىڭ دەنساۋ­لىق سالاسىن رەتتەۋ كوپ كۇش-جىگەردى, قاجىرلى ءىس-قيمىلدى قاجەت ەتەدى.

اۋرۋدى ەمدەۋدەن گورى, الدىن العان ابزال. وسى ورايدا وبلىس حالقىن دياگ­نوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جالپى سوماسى 2,9 ملرد تەڭگە تۇراتىن وسى زامانعى 170-تەن اسا مەديتسينالىق تەحنيكا ساتىپ الۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل – ارينە, ءسۇيىنىشتى جايت.

دەگەنمەن ناق قازىرگى كەزدە ۇلىتاۋ وبلىسى دەنساۋلىق سالاسىنىڭ «ساي-سۇيەگى سىرقىراپ تۇر» دەپ دياگنوز قويۋعا بولادى. بۇل الداعى ۋاقىتتا قاتايادى, نىعايادى دەپ سەنەمىز. مينيسترلىك تاراپىنان جاڭا وبلىستاعى جاعدايعا ارنايى ءبىر تالداۋ جاسالىپ, قوسىمشا ناقتى ءىس-شارالار قابىلدانىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. قالاي بولعاندا دا, ەندىگى جەردە سىرقىراپ تۇرعانعا ەم تابىلار دەپ ۇمىتتەنەمىز.

ۇلىتاۋ وبلىسى