ادەبيەت • 26 مامىر، 2023

شىعارماشىلىق ادامدار شابىتتى قايدان الادى؟

385 رەت كورسەتىلدى

شابىت عايىپتان كەلىپ، تالاي عاجايىپتى تۋدىردى. سوندا ونى شاقىراتىن مۋزا ما كىم، الدە نە؟ يمپەراتور نەرون شابىت شاقىرۋ ءۇشىن ايدىنداعى روما قالاسىن ورتەپ جىبەرگەن ەكەن. دەمەك ول جان الەمىڭە جايشىلىق ورناتىپ، الدەبىر ونەردى تۋدىرۋعا مۇرسات بەرەتىن كۇي ەمەس. قاندى قىزدىرىپ، قايشىلىققا تۇسىرەتىن ءسات.

شەدەۆرلەر كوڭىلدى تۇرتپەكتەپ، جۇرەكتى قوزعاعان شابىتتان تۋسا كەرەك. الايدا ول قايدان، قالاي كەلەتىنىن ءدوپ باسىپ ايتا المايمىز. ءار شىعارماشىلىق ادامى وزىنشە تۇيسىنەدى. اركىمنىڭ شابىت شاقىراتىن ءوز ءتاسىلى بار. ماسەلەن، حارۋكي مۋراكامي ءونىمدى جازۋ ءۇشىن بويىن بوسقا سالاتىن ەركىندىكتەن گورى ءتارتىپتى ءجون ساناعان. جوق سول ءتارتىپ شابىت بەرگەن. ول كۇن سايىن تاڭعى تورتتە تۇرىپ، 10 كم جۇگىرگەن نە 1 500 م جۇزگەن. كەيدە ەكەۋىنە دە ۇلگەرەتىن. ءتانىن شىڭداپ، جانىن قۋاتتاعان اسەردەن سوڭ بەس-التى ساعات جۇمىس ىستەگەن. ودان كەيىن كۇنى بويى كىتاپ وقىپ، ەرتەرەك ۇيقىعا جاتقان. وسى رەجىمدى ۇستاعان جازۋشى «مەن اسەرلەنۋ ءۇشىن ءوز-ءوزىمدى تاڭعالدىراتىن ىسپەن اينالىسامىن»، دەيدى.

قالامگەر قاراڭعىلىق قۇشاعىندا ويىمەن وڭاشا قالىپ، كوبىرەك اسەرلەنەدى. اسقار سۇلەيمەنوۆ تە تۇندە جازعاندى جاقسى كورگەن. جازۋشى شابىتتى شاق سول دەپ ەسەپتەيدى. مۇقاعالي ماقاتاەۆ تا ء«تۇن ماعان ۇيىقتاۋ ءۇشىن بەرىلمەگەن»، دەمەي مە.

ال ەسەپتى شەشۋ ءۇشىن شابىت كەرەگىن ءبىلىپ پە ەدىڭىز. اتاقتى ماتەماتيك اسقار جۇمادىلداەۆ قولىنا دومبىرا السا، نە كۇي تىڭداسا يا ولەڭگە اڭسارى اۋىپ، قالامعا جارماسا باستاسا، قيسىنى كەلمەي تۇرعان ەسەپتى قينالماي شىعاراتىن كورىنەدى. ماتەماتيككە دە، سۋرەتكەرگە دە ورتاق نارسە قيال مەن سەزىم ەكەن.

اقىن، سۋرەتشى، كينورەجيسسەر ريچارد سيكەننىڭ ءتاسىلى تىپتەن قىزىق. ءبىرىنشى كىتابى جارىق كورگەن سوڭ، ايتارى تاۋسىلىپ، جان دۇنيەسى بوس قالعانداي كۇي كەشەدى. الايدا سۋرەتشىلىك ونەرى ەكىنشى تىنىسىن اشىپ، جازۋعا دەگەن ىنتاسىن وياتادى. بىراق قىزىعى بۇل ەمەس. ول ء«وزىم جەك كورەتىن شىعارمالاردى وقىعاندا، وعان قارسى بىردەڭە ىستەگىم كەلىپ تۇرادى»، دەيدى. وسىلاي ءوزى ۇناتپايتىن ويلارمەن قايشىلىققا ءتۇسۋ ارقىلى شابىتتانعان. بالكىم، ءوز ويىڭ بار تۇلعا ەكەنىڭدى سەزىنۋ ۇلى كۇش شىعار؟

راسىندا ويدى وي قوزعايدى. كەيدە، جازۋشىعا جازۋشى دا اسەر ەتەدى. ماسەلەن، گابريەل گارسيا ماركەستى وبا تاقىرىبى قىزىقتىرىپ، دانيەل دەفونىڭ «وبا كۇندەلىگى» كىتابى شابىت بەرگەن. ال مادلەن ميللەردىڭ «احيللەس ءانىن» جازۋعا پاتروكل مەن احيللەستىڭ «يلياداداعى» قارىم-قاتىناسى اسەر ەتكەن. ايتپاقشى، سۇلۋ ءسوزدى سۇيەتىندەر دە بار. مىسالى، مەريلين روبينسوندى ءوزى جازعان كوركەم سۋرەتتەۋلەر شابىتتاندىرعان.

ال قادىر مىرزا ءالي بولسا، وزگەنىڭ ويىمەن ەمەس، ءوز ويىمەن ارپالىستا شابىتىن تاپقان. «جۇرەك پەن جۇيكەسى ەگەسكەندە، جىر كوڭىلى تولعاتقان». اقىن سونداي ءبىر شاعىن ءدوپ باسىپ كەرەمەت سۋرەتتەيدى. ولەڭنىڭ ءوزىن وقىپ كورىڭىزشى.

سەرپىندى وي ءىشتى كەرنەيدى،

سوعىسا كەتكەن كوپ سەندەي.

قۇدايدى كوزىڭ، كورمەيدى،

كورەگەن بىراق جوق سەندەي.

قاس-قاعىم ۋاقىت ىشىندە

ۇعاسىڭ ءبارىن دانا بوپ.

قاس-قاعىم ۋاقىت ىشىندە

شىعاسىڭ جانە بالا بوپ.

جاتاسىڭ سوسىن بوي جازىپ،

اقىنعا ءبىر ءسات سانالماي.

تاماشا جىردى مەن جازىپ

تاستادىم دەۋگە سەنە الماي!

شىنىندا سولاي. بەيمالىم الاپات كۇشتىڭ ەركىمەن ەل تۇگىل، ءوزىڭ تاڭعالاتىن دۇنيە تۋدىراسىڭ. قىزىق، ءيا؟..

شىن تالانتقا شابىتتىڭ كەرەگى جوق. بابىڭ كەلىسسە ءبارىن ىستەۋگە بولادى دەيتىندەر بار. دەسە دە، ءوزىڭدى اسەرلەندىرمەگەن دۇنيە وزگەنىڭ جۇرەگىنە قالاي جەتسىن؟ شابىتتى شاقتا كەشكەن سەزىم شىنايى ەمەس پە؟!

ۇقساس جاڭالىقتار