جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلداعالى جاتىر
كەشە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتوتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى جانىش رۇستەنبەكوۆ 2010 جىلعى 27 ماۋسىمدا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن قابىلداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋ جايىندا ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلداۋ جاعدايدى تۇپكىلىكتى تۇراقتاندىرىپ, ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان دامۋىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن قاجەت. وسىعان بايلانىستى ۋاقىتشا ۇكىمەت قىرعىزستان پرەزيدەنتىن جانە جوگوركۋ كەنەش دەپۋتاتتارىن سايلاۋ ءۇشىن 2010 جىلعى 19 مامىردا “وتپەلى كەزەڭدەگى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۋرالى” دەكرەت قابىلدادى. وسىعان سايكەس ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ءتورايىمى روزا وتۋنباەۆاعا قىرعىزستان پرەزيدەنتى وكىلەتتىگىن 2011 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن اتقارۋ مىندەتى جۇكتەلدى. بۇدان بولەك روزا وتۋنباەۆا قىرعىزستان ۇكىمەتى قۇرىلعانعا دەيىن پرەمەر-مينيستر قىزمەتىن دە اتقاراتىن بولدى. ال 2010 جىلعى 27 ماۋسىمعا بەلگىلەنگەن رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋشىلەر ءبىر سۇراققا – قىرعىز رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسى جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ قىزمەتىن ەنگىزۋ تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرەدى.
جانىش رۇستەنبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيا جوباسى العاش رەت بارلىق ازاماتتاردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ دايىندالعان جانە تالقىلانعان.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قىرعىزستان ەلشىسى كونستيتۋتسيا جوباسىندا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگى ايتارلىقتاي قىسقارعاندىعىنا دا توقتالدى. ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىندا پرەزيدەنت قارجى جانە ەكونوميكانى رەتتەۋگە قاتىسا المايدى, سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ كادرلىق ساياساتىنا دا ارالاسپايدى.
دەگەنمەن, ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىندا جوگوركۋ كەنەشكە جانە ۇكىمەتكە بىرقاتار وكىلەتتىكتەر بەرىلگەن. مىسالى, پارلامەنت پرەمەر-مينيستر مەن ۇكىمەت ءمۇشەلەرىن قۇرادى جانە ۇكىمەت پارلامەنتكە ەسەپ بەرەدى. ەگەر جوگوركۋ كەنەش ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك كورسەتسە, پرەزيدەنت ۇكىمەتتى وتستاۆكاعا جىبەرۋگە نەمەسە جوگوركۋ كەنەشتىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋىن جاريالاۋعا قۇقىعى بار. قىرعىزستان ەلشىسى, سونداي-اق سايلاۋدا جەڭىپ شىققان پارتيانىڭ ۇكىمەتتى قۇرۋىنا بايلانىستى دا پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ حاباردار ەتۋىنشە, پارلامەنت دەپۋتاتتارى پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلانادى. ەگەر قانداي دا ءبىر پارتيا سايلاۋدا 90 پايىز داۋىس العانمەن, ول پارتيا پارلامەنتتەگى 120 مانداتتىڭ 65-ءىن عانا الادى. قالعان 55 دەپۋتاتتىق ورىن بەلگىلەنگەن كەدەرگىلەردى ەڭسەرگەن پارتيالارعا تيەسىلى.
جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسىندا قىرعىز ءتىلى مەملەكەتتىك, ال ورىس ءتىلى رەسمي ءتىل مارتەبەسىن ساقتايتىندىعى ناقتىلانعان.
ءماسليحات بارىسىندا قىرعىزستان ەلشىسىنە وزبەكستان مەن قىرعىزستان شەكارالارىنداعى جاعدايعا قاتىستى سۇراق قويىلعان ەدى. ەلشىنىڭ حاباردار ەتۋىنشە, ونداعى جاعداي تۇراقتاندى, ەكى ەلدىڭ شەكارالارى ءتيىستى كەلىسىمگە سايكەس قايتا اشىلدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.