ورتالىق ازيا – زور مۇمكىندىك ايماعى

ورتالىق ازيا ‒ ەۋروپا ارىپ­تەس­تىگى ەنەرگيامەن جابدىق­تاۋ­دىڭ بالامالى باعىتتارىن قۇرۋ ارقىلى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋ, كولىك جە­لىلەرىن دامىتۋ, تۇراقتى دا قاۋىپسىز تسيفرلاندىرۋدى ىل­گە­رى­لەتۋ, ادامدار ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن اشاتىن «جاسىل», ور­نىقتى جانە كليماتتىق بەيتاراپ ەكونوميكاعا كوشۋ سىندى ستراتەگيالىق سالالاردى قام­تي­دى. 80 ميلليونعا جۋىق حال­قى بار ورتالىق ازيا ‒ ءوسىپ كەلە جاتقان نارىقتىڭ, تران­زيت­تىك مۇمكىندىكتەردىڭ, جا­ھان­­دىق ەنەرگەتيكانى قول­داۋ­دىڭ قۋاتتى اۋماعى سانالادى. ور­تالىق ازيانىڭ گەوگرا­فيا­لىق­ ورنى, ەۋروپا مەن ازيا­نى جاقىنداستىرۋداعى, جالپى اي­ماق­تىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ما­سىز ەتۋدەگى شەشۋشى ءرولى, ورا­سان زور ەنەرگەتيكالىق رەسۋرس­تا­رى مەن ەلەۋلى نارىقتىق الەۋ­ەتى ەۋروپالىق وداقتىڭ وسى وڭىردەگى مۇددەسىن بەكىتە تۇسە­تىنى بەلگىلى. بۇل ەو-نىڭ قايتا قارالعان ورتالىق ازيا مەم­لەكەتتەرىمەن كەڭەيتىلگەن ارىپ­تەس­تىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم (كاىك) نۇسقاسى بويىنشا اناعۇرلىم زاماناۋي جانە ارتاراپتاندىرىلعان سەرىكتەستىك قۇرۋعا ۇمتىلىسىنان دا كورىنىس تابادى. ەو ‒ ورتالىق ازياداعى بەس ەلدىڭ نەگىزگى ساۋ­دا سەرىكتەسى. 2021 جىلى ونىڭ سىرتقى ساۋداداعى ۇلەسى 23,6%-دى قۇرادى. ساۋدا اعىنى 2022 جىلى ءوسۋىن جالعاستىردى. ورتا­لىق ازيا ايماعىنا 40%-دان اسا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن كەلەدى.

بۇگىندە ەلىمىز ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەو-مەن تى­عىز بايلانىس ورناتقان نەگىز­گى ويىنشىعا اينالىپ وتىر. اراداعى كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كە­لى­­سىم ەكونوميكالىق جانە قار­­جىلىق, ەنەرگەتيكا جانە كو­لىك, قورشاعان ورتا جانە كلي­مات­تىڭ وزگەرۋى, جۇمىسپەن قامتۋ, ما­دەنيەت, ءبىلىم جانە عىلى­مي زەرتتەۋلەردى قوسا العاندا, ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ 29 سالاسىن قامتيدى. ەو-مەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعان 30 جىل­دىڭ ىشىندە ەكونوميكامىزعا 170 ميلليارد دوللارعا جۋىق ەۋروپالىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋداسى مەن شەتەلدىك ينۆەستيتسياسىنىڭ 30%-دان استامى ەو ۇلەسىنە تيەسىلى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاراپتار اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 39,9 ملرد دول­لار­عا جەتتى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 38%-عا جوعارى. ەكسپورت 32,3 ملرد دوللاردى, يمپورت 7,6 ملرد دوللاردى قۇ­را­دى. بۇل رەتتە ەۋروپالىق كوم­پا­نيالاردىڭ ەلىمىزگە سالعان ين­­ۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى 2022 جىلى 23 پايىزعا ءوسىپ, 12,5 ميلليارد دوللارعا جەتتى.

بىلتىر ەۋروپالىق كەڭەس توراعاسى چارلز ميشەلدىڭ, ودان كەيىن ەو-نىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلى جوزەپ بوررەلدىڭ ەلىمىزگە ساپار­لارى كۇردەلى گەوساياسي جانە ەكونو­ميكالىق جاعدايلاردا ەكى­جاق­تى قاتىناستاردىڭ دامۋىنا سونى سەرپىن بەردى. سونداي-اق پرەمەر-مينيستر ءاليحان سما­يى­لوۆ پەن ەۋروپالىق كوميس­سيا­نىڭ توراعاسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن ەگيپەتتەگى COP27 كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى كون­فەرەنتسياسى اياسىندا شيكى­زات, اككۋمۋلياتورلىق باتارەيا­لار­ جانە جاڭارتىلاتىن سۋتەكتىڭ تۇراقتى قۇن تىزبەكتەرى سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپ­تەس­تىك تۋرالى ەلىمىز بەن ەو ارا­سىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك مە­مو­راندۋمىنا قول قويعان بو­لاتىن. جاقىندا سىرتقى ىس­تەر ءمينيسترى مۇرات نۇرتىلەۋ بريۋسسەلگە جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ اعىمداعى كۇن ءتارتىبىن جانە ونى ودان ءارى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق با­عىت­تارىن تالقىلاۋ ءۇشىن ەۋرو­پا­لىق وداقتىڭ جوعارى لاۋازىمدى وكىلدەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ەلدەرىمىز اراسىنداعى بۇل ۇدەرىستەر جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي ديالوگتىڭ, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ تۇراقتى سي­پاتى مەن ءوسۋ ديناميكاسىن اڭ­عار­تادى.

2022 جىلى ەلىمىز ەو-مەن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار, كو­لىك­تىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى دا­مىتۋ, سونداي-اق تاۋارلاردى جەت­كىزۋ تىزبەگىن ءارتاراپتاندىرۋ سەكىلدى جاڭا باعىتتار بويىنشا سەرىكتەستىكتى دامىتتى. مەملەكەت باسشىسى مەن ەۋروپالىق كەڭەس توراعاسىنىڭ قاتىسۋىمەن ەۋرو­پا­نىڭ ءىرى «Svevind» كومپانياسىمەن باتىس قازاقستاندا جەل مەن كۇن ەلەكتر ستانسالارىن ور­ناتۋ بويىنشا قۇنى 30-40 ميل­ليارد ەۋرونى قۇرايتىن ما­ڭىز­دى كەلىسىمگە قول قويىلدى. 2030 جىلدان باستاپ 3 ميلليون توننا «جاسىل» سۋتەگىن وندىرەتىن بۇل جوبا ەو-نىڭ وسى ونىم­گە قاجەتتىلىگىنىڭ بەستەن ءبى­رىن قام­تاماسىز ەتەتىن بولادى. سول سە­كىل­دى ەلىمىز ەو-مەن ترانس­كاسپي حا­لىقارالىق كولىك باعى­تىن دا­مى­تۋعا دا باسىمدىق بەرىپ وتىر.

ەو-نىڭ ورتالىق ازيا بويىن­شا ستراتەگياسىنا نەگىزدەلگەن ەكو­نوميكالىق فورۋم ەكى ءوڭىر سە­رىكتەستەرى اراسىنداعى ديالوگ­تىڭ وڭىرلىك پلاتفورماسى رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ءىس-شارا ورتالىق ازيا ەكونوميكاسىن ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ, اي­ماق­ىش­ىلىك جانە ايماقارالىق ساۋدانى جانداندىرۋ, زاڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋ مەن نورماتيۆتىك بازانى جاڭعىرتۋ ارقىلى ينكليۋ­زيۆ­تى جانە تۇراقتى دامۋ ماق­ساتىندا ىقپالداستىقتى ىلگەرى­لە­تۋدى كوزدەيدى. ورتالىق ازيا بيزنەس پەن ينۆەستيتسياعا مول مۇمكىندىكتەر ۇسىنادى. سوندىق­تان فورۋم بارىسىندا جەكە سەكتور وكىلدەرىنىڭ پىكىر الماسۋىنا الاڭ قۇرىلىپ, ەو مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىس­تاردى جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرىنە كوڭىل ءبولىندى. بۇل رەتتە ماڭىزدى قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جەدەلدەتۋ, تارتىمدى بيزنەس-ورتا مەن قاۋىپسىز ينۆەستيتسيالىق احۋال قۇرۋ, جاھاندىق ەكونوميكاعا ينتەگراتسيالاۋ ارقىلى ايماقتىڭ الەۋەتىن اشۋ ‒ ورتاق مۇددە.

فورۋمدا ەو مەن ورتالىق ازيانىڭ «جاسىل» جانە تسيفرلىق كۇن تارتىبىنە كوشۋىنە, بيزنەس-ورتانى جاقسارتۋعا, ساۋدا مەن ءوزارا بايلانىستاردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلدى. سونىمەن قاتار 2021 جىلى بىشكەكتە وتكەن ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ قورى­تىندىلارى, بۇگىنگە دەيىن قول جەتكەن جەتىستىكتەر سارالانىپ, ينتەگراتسيالانعان ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى ساياسات, باعدارلامالار جانە ينۆەستيتسيا بويىنشا العا جىلجۋ جولدارى قاراستىرىلدى. جاھاندىق شليۋز, ەۋروپالىق «جاسىل» مامىلە, تسيفرلىق كۇن ءتارتىبى, ەو ايماقتىق جانە ەكىجاقتى باعدارلامالارىن قوسا العاندا, جاڭا باعدارلامالاۋ تسيكلىنە سايكەس تۇراقتى ءوسىم مەن ءوزارا بايلانىستىڭ جوعارىدا اتالعان نەگىزگى اسپەكتىلەرى بويىن­شا سىن-تەگەۋرىندەر مەن مۇم­كىن­دىك­تەر باعامدالدى. فورۋم­عا قا­تىسۋشىلار كومپانيالار ال­دىندا تۇرعان پراكتيكالىق مىندەتتەر, سونداي-اق وڭىرلەردىڭ ساۋدا الەۋەتىن اشۋعا, ءوزارا ساۋ­دا قاتىناستارىن جەڭىلدەتۋگە باعىت­تالعان بيزنەس پەن ۇكىمەت­تەردىڭ باسىمدىقتارى تۋرالى پىكىر­لەرىمەن ءبولىستى. سونىمەن قا­تار ەكى ايماق اراسىنداعى ىس­كەر­لىك, ەكونوميكالىق بايلانىس­تار­دى ىنتالاندىرۋ مەن كە­ڭەيتۋ ءۇشىن ورتالىق ازيا مەن ەو-دا ەنگىزىلگەن وزىق تسيفرلىق شەشىمدەر تالقىلاندى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتورى وكىلدەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن ء«ىnfo Trade Central Asia Gateway» ساۋدا راسىمدەرىن وڭاي­لا­تۋ جونىندەگى وڭىرلىك پورتال رەسمي تۇردە ىسكە قوسىلدى. بۇل جۇيە بيزنەس-قوعامداستىققا ورتالىق ازيا دالىزدەرى بويىنداعى ترانس­شەكارالىق جاعدايلارعا شولۋ جاسايدى. سونداي-اق ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (ەقدب) جۇزەگە اسىرىپ جاتقان تۇراقتى كولىك بايلانىستارى تۋرالى زەرتتەۋ تانىستىرىلدى. دە­لەگاتتار ورتالىق ازيا ەكونو­ميكالارىنىڭ ۇزدىكسىز ترانس­فور­­ماتسياسى باعىتىندا بىر­لە­سىپ جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى ەكەن­دىك­تە­رىن ءبىلدىردى.

بۇگىندە وڭىرلەر اراسىنداعى ساۋدا اعىندارىنىڭ وسۋىمەن قاتار سوڭعى گەوساياسي وقيعالاردىڭ اسە­رى­نەن ءداستۇرلى كولىك دالىزدەرى تىزبەگى بۇزىلۋدا. فورۋم بارى­سىن­دا ەۋروپا مەن ورتالىق ازيانى كولىك-لوگيستيكالىق با­عىت­تار ارقىلى بايلانىستىرۋ مۇمكىندىكتەرى مەن ساۋدا-سات­تىق­تى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەك­شە دەن قويىلدى. ەۋروپالىق وداق سانكتسياعا ۇشىراعان ەلدەر ارقىلى وتەتىن جۇكتەردى تاسى­مال­داۋعا مۇددەلى ەمەس. سون­­دىقتان ەۋروپالىق وداق پەن ور­تالىق ازيا اراسىنداعى «تار ءدا­لىزدى» دامىتۋ قاجەت. ترانس­كاس­پي حالىقارالىق كولىك جولى (تحكب) قىتايدان ەۋروپاعا قازاقستان, وڭتۇستىك كاۆكاز جانە ودان ءارى تۇركيا ارقىلى شىعىس ەۋروپاداعى قارا تەڭىز پورتتارىنا شىعۋمەن جۇك اعىنىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوڭعى 4-5 جىلدا تحكب ارقىلى كون­تەي­نەرلىك جۇكتەردى تاسىمالداۋ كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 1,5 ملن تونناعا جەتتى. بۇل رەتتە قازاقستاندىق جۇكتىڭ ەكسپورتى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 6,5 ەسە ءوسىپ, 891 مىڭ تونناعا جەتتى. كونتەينەرلەرمەن 33,6 مىڭ TEU (جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنت) تاسىمالداندى, بۇل 2021 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 33%-عا جوعارى. دەگەنمەن بۇل جولدىڭ كوپتەگەن پروبلەماسى بار. مىسالى, سۇرانىس ونىڭ وتكىزۋ قابىلەتىنەن 2-3 ەسە اسىپ تۇسەدى. ال اقتاۋ پورتى جىلىنا نەبارى 4-5 ميلليون توننا جۇك جونەلتە الادى. باكۋ حالىقارالىق تەڭىز ساۋدا پورتى دا جۇك تاسىمالىنىڭ ءوسۋى اياسىندا قولدانىستاعى قۋاتتاردى جەدەلدەتە كەڭەيتۋدى تالاپ ەتەدى. سونداي-اق تەمىر جول ۇلعايىپ كەلە جاتقان جۇك تاسىمالىن كوتەرە المايدى. بۇعان قوسا تكحب ەلدەرى ءۇشىن بىرىڭعاي ءتاريفتىڭ بولماۋى دا كەدەرگى كەلتىرۋدە. سوندىقتان ءدالىزدىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتىپ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيا سالۋ قاجەت.

فورۋمنىڭ نەگىزگى سەسسياسىندا ەۋروكوميسسيا ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆالديس دومبروۆسكيس ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا اراسىندا جاڭا كولىك ءدالىزىن قۇرۋ بويىنشا باستالعان بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە ول ەۋرووداق ورتالىق ازيا ەلدەرىندە بيزنەس ورتا­نىڭ تارتىمدىلىعى مەن باسە­كە­گە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا كومەك­تەسەتىن ارنايى باعدارلاما ازىر­لەپ جاتقاندىعىن, بۇل وڭىرگە جاڭا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن جەتكىزدى. ء«بىزدىڭ ءبارى­مىزدىڭ باستى مىندەتىمىز ‒ ور­تا­لىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونومي­كا­سىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە تۇراقتى ەتۋ. ەو-عا مۇشە ەلدەر بۇل ايماق ءۇشىن تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ ەڭ ءىرى كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەۋرووداق ‒ ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ەڭ ءىرى ينۆەستور, ويتكەنى ايماقتاعى جالپى ينۆەستيتسيانىڭ جارتىسىنا جۋىعى ‒ 40%-دان استامى ەو ەلدەرىنەن كەلەدى. بۇل قىتاي مەن رەسەيدىڭ ينۆەستيتسياسىنان كوپ», دەدى ول.

پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ اتاپ وتكەندەي, ەلىمىز تەمىر جانە بولات ءوندىرىسى, ماشينا جاساۋ, تاماق وڭدەۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى سالالاردا قۇنى 2,3 ميلليارد دوللار بولاتىن وڭدەلگەن ءونىمنىڭ 175-تەن استام ءتۇرىن ۇسىنا الادى. ءبىز ءىرى استىق ءوندىرۋشى رەتىن­دە جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك كۇن ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋدا ەو-نىڭ سترا­تە­گيا­لىق سەرىكتەسى بولا الامىز. ء«بىز ەۋروپالىق ين­ۆەس­تيتسيالىق بانكتىڭ ورتالىق ازيادا ەكى اي­ماقتىق وكىلدىك اشۋ تۋرالى باس­تاماسىن دا قولدادىق. بۇل ءوز كەزەگىندە ەۋ­روپا وكىلدەرىمەن ينۆەستيتسيا تارتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى. جالپى, ورتالىق ازيا مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ءداس­تۇر­لى قارىم-قاتىناستار حا­لىق­تارىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن ودان ءارى دامي بەرەتىنىنە سەنە­مىز», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ەكونوميكالىق فورۋم اياسىندا تالقىلانعان نەگىزگى تاقىرىپ­تىڭ ءبىرى ‒ ەو-نىڭ رەسەيگە قارسى سانكتسيالارىنىڭ 11-ءشى پاكەتى اياسىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنە قارسى قايتالاما سانكتسيالار ەنگىزۋ مۇمكىندىگى بولدى. بۇعان دەيىن ەۋرووداق كەيبىر قازاقستاندىق كومپانيالارعا سانكتسيا سالۋ مۇمكىندىگىن قا­راس­­­تىرىپ جاتقانى جايىندا حابارلانعان بولاتىن. ءسوي­تىپ, انتيرەسەيلىك سانكتسيالار پاكەتى اياسىندا ماسكەۋمەن ىن­تى­ماق­تاساتىن قىتاي, يران, قا­زاق­ستان جانە وزبەكستاننىڭ ون شاقتى كومپانياسىنىڭ «قارا تىزىمگە» ەنگىزىلۋى مۇمكىن ەكەن­دىگى ايتىلعان-دى. وسى ورايدا ەۋرو­وداقتىڭ ورتالىق ازيا بو­يىنشا ارنايى وكىلى تەرحي حا­كالا سانكتسيالار ءالى دە رەسەيگە باعىتتالعانىن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە قارسى ءىس-شارا ەمەس ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەو سانكتسيالارى ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن قازاقستانعا قار­سى ەمەس, گەوساياسي جانجالعا جا­ۋاپ بولىپ وتىر. حاكالا ەۋرو­كو­ميسسيانىڭ قازاقستانمەن ديالوگ ورناتقانىن, اعىمداعى ماسەلە بويىنشا ورتاق تۇسىنىستىك پەن قاجەتتى شەشىمدەردى قابىلداۋعا ارەكەتتەسەتىنىن باسا ايتتى.

وسىلايشا, ەۋرووداق پەن ورتالىق ازيا ەلدەرى ايماقتاعى مەم­لەكەتتەردىڭ وركەندەۋى مەن قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ورتاق ماقساتقا قول جەتكىزۋگە ىق­پال ەتەدى دەگەن كەلىسىمگە كەلدى. تاراپ­تار ورتاق قۇندىلىقتار مەن ءوزارا مۇددەلەرگە نەگىزدەلگەن بەرىك, كوپقىرلى ءارى بولاشاققا باعدار العان ارىپتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋعا دەگەن بىرلەسكەن مىزعىماس بەيىلدىلىگىن راستادى. ەۋروپانىڭ ەلىمىزگە دەگەن ەرەكشە كوزقاراسى تۋرالى جۋىر­دا شەتەلدىك باق تا جاز­­عان ەدى. امەريكاندىق Politico باسىلىمىنىڭ جازۋىنا قا­راعاندا, ەۋروپالىق وداق رەسەي مەن قىتايدىڭ ىقپالىن قاي­تا­رىپ الۋ ءۇشىن ءتورت باسىم ەلگە: برازيليا, چيلي, نيگەريا جانە قازاقستانعا قاتىستى جەكە جوس­پارلار ازىرلەۋدە. «قۇپيا قۇ­جاتتى» ەۋرووداقتىڭ رەسمي وكىل­دەرى تاراتقان. جوسپار ىق­تيمال ساۋدا كەلىسىمدەرىن, سون­داي-اق ەنەرگەتيكا, كوشى-قون, ەكونوميكالىق دامۋ جانە قاۋىپ­سىز­دىكتى ۇيلەستىرۋگە قاتىستى جەكە ۇسىنىستاردى قامتيدى. با­­­سى­لىم جوعارىدا اتالعان ماق­­ساتتار تۋرالى مالىمدەمەگە قا­را­ماستان, ەۋروپالىق وداقتىڭ اۆتوكراتتاردىڭ جەتەگىندە كەتپەي, كەلەشەكتىڭ ەكونوميكاسىن قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن وقۋعا بولاتىنىن اتاپ وتەدى. ء«بىز باسەكەگە قابىلەتتى گەوسايا­سي ورتا­دامىز. سوندىقتان ءوز ۇسى­نىس­تارىمىزدى جەتىلدىرىپ, ولارمەن قارىم-قاتىناسىمىزدى نىعايتۋىمىز كەرەك», دەلىنگەن قۇجاتتا. بۇل رەتتە باسىلىم قۇ­جات­تا قازاقستانعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن, ەو-نىڭ مۇددەسى ‒ قازاقستان ارقىلى رەسەي­گە قار­سى حالىقارالىق سانك­تسيا­لار­دى اينالىپ وتۋگە جول بەرمەۋ ەكەنىن كەلتىرەدى. سونداي-اق ەو ءبىزدىڭ ەلىمىزگە شيكى مۇنايدى رەسەي ارقىلى تاسىمالداماي, ەۋرو­وداققا تىكەلەي ەكسپورتتاۋ ءۇشىن كومەكتەسۋگە نيەتتى ەكەنى ايتىلعان.