ينفوگرافيكانى جاساعان الماس ماناپ, «EQ»
وكىنىشكە قاراي, ەڭبەك سالاسىنداعى حاراسسمەنت پەن زورلىق الەمدە كەڭ ەتەك جايعان. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى مەن «Gallup» ينستيتۋتىنىڭ بىرىگىپ وتكىزگەن سوڭعى زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, الەمدەگى ءاربىر 5-قىزمەتكەر نەمەسە 743 ملن ادام ومىرىندە ءبىر رەت بولسىن جۇمىس ورنىنداعى حاراسسمەنتتەن زارداپ شەككەن. 2019 جىلى حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى قابىلداعان ەڭبەك سالاسىنداعى حاراسسمەنت پەن زورلىقتى جويۋ جونىندەگى №190 كونۆەنتسياسى وسى سالاداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. 1993 جىلدان بەرى اتالعان ۇيىمنىڭ مۇشەسى رەتىندە قازاقستان بۇل كونۆەنتسيانى 2025 جىلعا دەيىن راتيفيكاتسيالاۋدى كوزدەپ وتىر.
بيىل بۇۇ-نىڭ گەندەرلىك تەڭدىك, ايەل قۇقىعى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جونىندەگى «بۇۇ-ايەلدەر» قۇرىلىمىنىڭ «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سالاسىنداعى حاراسسمەنت پەن زورلىقتىڭ دەڭگەيىن, نەگىزگى سەبەپتەرىن زەرتتەۋ» تاقىرىبىنداعى كەشەندى جوباسىنىڭ ناتيجەلەرى جاريالاندى. زەرتتەۋگە قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنان 1 300-دەن استام جۇمىس ىستەيتىن ايەل جانە 200-دەن استام ۇيىم مەن كاسىپورىن باسشىلارى قاتىستى. زەرتتەۋگە قاتىسقان جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەردىڭ 80 پايىزى ەڭبەك سالاسىنداعى حاراسسمەنتتەن قورعاۋ ءۇشىن ەلىمىزدە زاڭنامالىق وزگەرىس قاجەت دەپ سانايدى. سەبەبى جۇمىس ورنىنداعى زورلىق-زومبىلىق نەمەسە حاراسسمەنت تۋرالى شاعىمداردىڭ جارتىسىنان كوبى جازاسىز جانە جاۋاپسىز قالادى.
رەسپوندەنتتەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى (51%) قازاقستاندا جۇمىس ورنىندا حاراسسمەنت پەن زورلىقتىڭ بار ەكەنىن راستادى. دەمەك 300 مىڭعا جۋىق ايەل ومىرىندە ءبىر رەت تە بولسا جۇمىس ورنىندا حاراسسمەنت پەن زورلىقتان زارداپ شەككەن دەپ تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. حاراسسمەنتكە ۇشىراعان ايەلدەردىڭ 57,6%-ى بۇل فاكتىلەر بىرنەشە رەت بولعانىن اتاپ ءوتتى. ياعني 26 مىڭعا جۋىق ايەل تۇراقتى تۇردە جۇمىستاعى ارىپتەستەرى تاراپىنان ادەپسىز جانە ورىنسىز ءىس-ارەكەتكە شىداپ ءجۇر. حاراسسمەنت ەڭ ءجيى ورىن الاتىن جەرلەر: جۇمىس ورنى (41%), كورپوراتيۆتىك ءىس-شارا (38%), قىزمەتتىك ءىسساپار (12%), جاتاقحانا, ۆاحتالىق قونىس (9%).
حاراسسمەنتكە ۇشىراعان ايەلدەردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي ءىس-ارەكەتتىڭ باستى سەبەبى – جازاسىزدىق (44,1%). زارداپ شەگۋشىلەردىڭ شاعىم جازباۋىنىڭ جانە كومەككە جۇگىنبەۋىنىڭ باستى سەبەبى – ادىلدىككە قول جەتكىزە الماۋى جانە ونى ۇيات ساناۋ.
جۇمىس ىستەيتىن ايەل رەسپوندەنتتەردىڭ 59,6 پايىزى ەڭبەك سالاسىندا حاراسسمەنت پەن زورلىقتىڭ الدىن الۋعا ارنالعان اقپاراتتىق شارا, ترەنينگ مۇلدەم وتكىزىلمەيتىنىن ايتسا, 27 پايىزى بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە قينالدى. سونداي-اق زەرتتەۋ بارىسىندا ايەلدەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى (53,3%) «حاراسسمەنت» ءسوزىن مۇلدەم بىلمەيتىندىگى جانە ەستىمەگەندىگى انىقتالدى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ باعالاۋى بويىنشا, الەمدە ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى 500 ميلليونعا جۋىق ايەل ۇلتتىق زاڭناماسىندا جۇمىس ورنىنداعى حاراسسمەنتكە قارسى جازا كوزدەمەيتىن مەملەكەتتەردە تۇرادى. وكىنىشكە قاراي, قازاقستان وسىنداي ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرەدى, ءبىزدىڭ ۇلتتىق زاڭنامامىزدا حاراسسمەنتتەن, ونىڭ ىشىندە ەڭبەك سالاسىنداعى زورلىقتان قورعاۋعا باعىتتالعان نورمالار ازىرگە جوق. سوندىقتان ەڭبەك سالاسىندا ءتيىستى زاڭنامالىق وزگەرىستەردى ەنگىزۋ, حاراسسمەنتتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان اقپاراتتىق ءىس-شارالاردى تۇراقتى تۇردە وتكىزىپ تۇرۋ اسا ماڭىزدى.
وسى ورايدا الەمدىك تاجىريبەنى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جانە قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ, 2023 جىلى 25 ساۋىردە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاۋىپسىز ورتادا ەڭبەك ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ حاراسسمەنتتەن قورعاۋ ساياساتىن بەكىتتى.
«قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق تا بيىل 28 ساۋىردە مينيسترلىكتىڭ «حاراسسمەنتتەن قورعاۋ بويىنشا» بۇيرىعى نەگىزىندە حاراسسمەنتكە توزبەۋ ساياساتىن قابىلدادى. وعان سايكەس ققدي ءوزىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن كاسىبي ەتيكا مەن مىنەز-ق ۇلىقتىڭ جوعارعى ستاندارتتارىن تالاپ ەتەدى. بۇل دەگەنىمىز ينستيتۋت كەز كەلگەن حاراسسمەنت كورىنىسىنە كوز جۇمبايدى جانە وعان قاتىستى شارالار قابىلدايتىندىعىن بىلدىرەدى. بولاشاقتا وزگە دە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار وسى تەكتەس ساياساتتى نەمەسە باعدارلامانى قابىلدايدى دەگەن ءۇمىت بار.
اينۇر تۇقىموۆا,
«قازاقستان قوعامدىق دامۋ
ينستيتۋتى» كەاق ساراپشىسى
