ءمامس: قوردالانعان ماسەلە قالاي شەشىلىپ جاتىر؟

اتالعان بريفينگتە الدىمەن دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر سۇل­تانعازيەۆ ءسوز الىپ, ءمامس جۇيە­سى­نىڭ تيىمدىلىگى مەن قازىرگى تاڭداعى ماسەلە­لەرى جونىندە باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءمامس جۇيەسىنىڭ ءتيىمدى ولشەم­دەرى پا­تسيەنتكە كورسەتىلگەن مەديتسينالىق كومەك­تىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگى. ستاتيس­تيكالىق دەرەك­تەر بويىنشا, 2019 جىلى 20 ملن-عا جۋىق كونسۋلتاتسيا مەن دياگ­نوس­تيكالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلسە, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 142 ملن-عا دەيىن, ياعني 7 ەسە ءوستى.

– مىسالى, ستوماتولوگيانى الا­يىق. 2019 جىلى 3 ملن-عا جۋىق ستو­ما­تولو­گيالىق قىزمەت كورسەتىلسە, بىل­تىر بۇل كورسەتكىش 13 ملن-عا دە­يىن, ياعني شامامەن 5 ەسە ءوستى. بۇل ستو­ماتولوگيالىق كو­مەكتىڭ ادام­دارعا قولجەتىمدى بولعانىن كورسەتەدى. قازىرگى كەزدە ءبىزدىڭ بالالا­رىمىز ءتىسىن تەگىن ەمدەي الدى, ولارعا 11 ملن قىزمەت كورسەتىلدى. سونداي-اق, ەرەسەك تۇرعىندارعا – جۇكتى ايەل­دەر­گە, مۇگەدەكتەرگە, زەينەتكەرلەرگە, كوپ­بالا­لى انالارعا جانە حالىقتىڭ باس­قا دا الەۋ­مەتتىك وسال توپتارىنا كور­سەتىلەتىن ستو­ماتولوگيالىق قىز­مەتتەر شامامەن 28 ەسە نەمەسە 50 مىڭنان 1,5 ميلليونعا دەيىن ءوستى, – دەدى ت.سۇلتانعازيەۆ.

سونىمەن قاتار باعاسى قىمبات تۇرا­تىن كت جانە مرت قىزمەتىن الۋشى­لاردىڭ قاتارى ارتتى. 2019 جىلى 200 مىڭنان اسا وسىنداي قىزمەت جۇرگىزىلسە, بىلتىر ساقتاندىرىلعان 1,5 ملن-عا جۋىق ازامات اتالعان قىمبات مەديتسينالىق كومەكتى الدى. بۇعان قوسا پوزيتروندىق-ەميسسيالىق توموگرافيا قىزمەتىنىڭ سانى دا سايكەسىنشە 13 مىڭنان 21 مىڭعا دەيىن شامامەن ەكى ەسە ءوستى.

– العاش رەت ەرەسەك پاتسيەنت­تەر­گە جۇرەك-قان تامىرلارى, نەۆرولو­گيا­­­لىق, ونكولوگيالىق اۋرۋلار مەن جا­را­قات­تار كەزىندە مەديتسينالىق وڭال­تۋ قىز­مەتتەرى قولجەتىمدى بولدى. ستا­تسيو­نارلاردا بارلىعى 253 مىڭ ەرەسەك پەن بالاعا مەديتسينالىق وڭالتۋ قىز­مەتى كورسەتىلدى. جىل سايىن بۋىن­دار­دى اۋىستىرۋدىڭ قوسىمشا 4 مىڭ وپە­راتسياسى قارجىلاندىرىلادى جانە ءاربىر ەم-شارانىڭ قۇنى 1,5 ملن تەڭگە­نى قۇرايدى, ياعني قازىرگى كەزدە شەتەل­گە شىعۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق. جاڭا باع­دار­­­لامانىڭ ناتيجەسىندە بەدەۋلىك دياگ­نوزى قويىلعان 7 مىڭ وتباسىنا اتا-انا بولۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى جانە قا­زىر­دىڭ وزىندە 3 200 بالا دۇنيەگە كەل­دى. وسى ورايدا ەكستروكورپورالدىق ۇرىق­تان­دىرۋدىڭ ءبىر تسيكلى 1,2 ملن تەڭ­گەنى قۇراي­تىنىن, بۇل مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ قاراجاتىنان تولەنەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.

ونىڭ ايتۋىنشا, ستاتسيوناردى الماستىراتىن كومەك قىزمەتتەرى دە 1,3 ەسە­­ ءوستى, 2020 جىلى 21,8 مىڭ قىزمەت كور­سە­­تىلسە, ال 2022 جىلى 29 مىڭ قىز­­مەت كورسەتىلگەن. جۇرەك تامىرلارىن ستەنت­تەۋ سياقتى ءجيى جۇرگىزىلەتىن وپە­­را­تسيالاردىڭ ءبىرى قازىر ءار وڭىردە جا­سالادى جانە وتكەن جىلى 25 مىڭ پا­تسيەنت­كە جاسالعان. ءاربىر وسىنداي وپە­را­تسيانىڭ قۇنى 1,5 ملن تەڭگەنى قۇ­رايدى. امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە تەگىن ءدارى قىمبات ءدارى-دارمەكتەردى قوسا العاندا 2,4 ملن-نان 4 ملن ادامعا دەيىن قولجەتىمدى بولدى.

– ءمامس بويىنشا جۇمىس ىستەي­تىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ­شى­لەردىڭ سانى 1 300-دەن 2 000-عا دەيىن ءوستى. ونىڭ ىشىندە جەكە كليني­كا­لاردىڭ ۇلەسى ەكى ەسەگە وسكەن. جو­عارى تەحنولوگيالىق مە­دي­تسينالىق قىزمەتتەرگە قاتىستى شىعىس­تار 3,5 ەسە, 24 ملرد تەڭگەدەن 84 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. مۇنداي قىزمەتتەر­دىڭ كولەمى 4 ەسە, 11 مىڭ قىزمەتتەن 47,7 مىڭ قىزمەتكە دەيىن ءوستى. كەيىنگى ءۇش جىل­دا كۇندىزگى ستاتسيونارلار­عا اقى تو­لەۋ­دى قارجىلاندىرۋ 4 ملرد تەڭگە­دەن 6 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى, ال كون­سۋل­تاتسيالىق-دياگنوستيكا­لىق كو­مەككە بولىنەتىن سومالار بيىل 25 ملرد تەڭگەدەن 364 ملرد تەڭگەگە دەيىن, ياعني 14 ەسە ءوستى. مىندەتتى الەۋمەت­ت­ىك مە­دي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقى­لى بو­لىنەتىن قاراجاتتى ەسكەرە وتىرىپ, ەلدىڭ ءبىر تۇرعىنىنا دەنساۋلىق شى­عىندارى 56 مىڭ تەڭگە­دەن 122 مىڭ تەڭ­گەگە دەيىن ۇلعايدى. ءمامس-ءتى ەنگىزۋ ماق­ساتتارىنىڭ ءبىرى حالىقتىڭ مەدي­تسينا­لىق كومەك الۋعا «قالتا» شى­عىن­دا­­رىن ازايتۋ بولدى. ۇلتتىق شوت­تار­­­دىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس حالىقتىڭ مە­دي­­­تسينالىق قىزمەتتەرىنە جۇمسايتىن قال­­تا شىعىستارىنىڭ ۇلەسى 2017 جىلى 33% بولسا, ال 2022 جىلى 27%-عا دەيىن تومەندەدى, ياعني 5,4%-عا قىسقارعان. بۇل وتباسى بيۋدجەتىنىڭ ناقتى ۇنەمىن بىل­دىرەدى, وسى قاراجاتتى بالالاردىڭ بىلى­مىنە, دەمالىسقا نەمەسە تۇرمىستىق شى­عىندارعا جانە باسقا ماقساتتارعا جۇم­ساۋ­عا بولادى, – دەدى سپيكەر.

سونىمەن قاتار بريفينگتە «الەۋ­مەت­تىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قو­رى» كەاق باسقارما توراعاسى ءسابيت اح­مە­توۆ تە بىرقاتار مالىمەتتى العا تارتىپ, ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.

ونىڭ ايتۋىنشا, كارديوحيرۋر­گيالىق وپەراتسيالاردى كۇتۋ ۇزاقتىعى 3-4 ايدان 1 ايعا دەيىن قىسقاردى. قىمبات كت, مرت دياگنوستيكاسى قازىر 10 كۇن ىشىندە جاسالادى. سونىمەن قاتار بۇرىن اقىلى نەگىزدە جاسالعان كوپتەگەن وپەراتسيا, مىسالى, ەستۋ قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ وپەراتسيالارى ءمامس اياسىن­دا قولجەتىمدى بولدى. كاتاراكتا وپەرا­تسيانىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. 2 جىل ىشىندە 8 مىڭعا جۋىق ادامعا وپەراتسيا جاسالدى.

بۇعان قوسا جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتار قولدانىلاتىن وپەراتسيا­لار قولجەتىمدى بولدى. جەكەلەگەن كارديو­حيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردىڭ قۇنى 7 ملن تەڭگەدەن اسادى. جالپى, 2022 جىلى جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەر بويىنشا 68 وپەراتسيا جاسالدى, ولاردىڭ ورتاشا قۇنى 3 ملن تەڭگەنى قۇرادى.

بۇل رەتتە قور باسشىسى ءمامس جۇ­مى­سى قانداي قاعيداتتارعا نەگىز­دەلگەنىن ءتۇسىندىردى.

– ءمامس جۇيەسى مەملەكەتتىڭ, جۇ­مىس بەرۋشىنىڭ جانە قىزمەتكەردىڭ ور­تاق جاۋاپكەرشىلىگى قاعيداتتارىنا نەگىز­دەلگەن. ازاماتتاردىڭ وسال ساناتتارى ءۇشىن – زەينەتكەرلەر, بالالار, كوپبالالى انالار, جۇمىس ىستەمەيتىن جۇكتى ايەلدەر, مۇگەدەكتەر ءۇشىن مەملەكەت جار­نا تولەيدى. بۇل – شامامەن 11,4 ملن ادام. ازاماتتاردىڭ وسى ساناتتارى ءۇشىن مەملەكەتتەن جىل سايىنعى ورتاشا جارنا شامامەن 0,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. جۇمىس ىستەيتىن حالىق ءمامس جارناسىن جۇمىس بەرۋ­شىنىڭ ەسەبىنەن جانە ءمامس تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن رەجىمدە ءوز ەسەبىنەن تولەيدى, – دەدى س.احمەتوۆ.

وسى ورايدا ول جۇمىس ىستەمەيتىن ازا­ماتتار جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىق­تارىندا تىركەلە الاتىنىن ايتتى, بۇل ولارعا ءمامس قىزمەتتەرىن جۇمىسقا ورنالاسقانعا دەيىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ىشىندە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قور باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قار­جىلاندىرۋدىڭ ۇلعايۋىنا قاراماس­تان, مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىنە قاتىستى حالىق تاراپىنان سىن كوپ ايتىلادى. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتار ەمحا­نا­لارداعى ۇزىن-سونار كەزەككە, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ دورەكى قا­رىم-قاتىناسىنا, كت جانە مرت جول­دامالارىن ۇزاق كۇتەتىنىنە ءارى بىلىك­تى دارىگەرلەردىڭ جوقتىعىنا شا­­عىم­­دانادى. سونىڭ ىشىندە العاش­قى مەدي­تسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسە­تەتىن ەمحانالاردىڭ جۇمىسىنا كوپ شاعىم تۇسەدى. بۇل بارلىق ءوتىنىش-شاعىمنىڭ شامامەن 70%-ىن قۇرايدى.

– بۇگىندە قور بارلىق كورسەتىلگەن مە­ديتسينالىق قىزمەتكە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. بىراق سوعان قاراماستان, قور 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 20,8 ملرد تەڭگە سوماسىندا 3 ملن-نان اسا بۇزۋشىلىقتى انىقتادى. كورسەتىلمەگەن قىزمەتتەردى كورسەتىلدى دەپ جازىلعان جالعان جازبالار جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. مىسالى, 2020 جىلى – 21 مىڭ, 2021 جىلى – 35 مىڭ, 2022 جىلى 52 مىڭ وسىنداي فاكت تىركەلدى. مۇنىڭ ەڭ كوپ تارالعان تۇرلەرى: جالعان جازبالار, ياعني ناقتى كورسەتىلگەن ءبىر قىزمەتتىڭ ورنىنا 3-4 قىزمەت ءتۇرى كورسەتىلدى دەپ جازۋ; «قوسارلانعان تولەم» تۇرىندەگى تىركەۋلەر, ياعني پاتسيەنتتەن دە, قوردان دا قىزمەت ءۇشىن اقى الۋ. ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىز مۇنداي بۇزۋشىلىقتاردى انىق­تاي المايمىز, ويتكەنى اقىلى نەگىز­دە قىز­مەت كورسەتەتىن جەكە كلينيكالار بار. قور مەديتسينالىق اقپاراتقا قول جەت­كىزە المايدى. نارىقتا 30-دان اسا جەكە مەديتسينالىق اقپارات بار, ولار – ءبىر-بىرىمەن ينتەگراتسيالانباعان جۇيە­لەر. وسى پروبلەمالاردىڭ بارلىعىن شەشۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا قور دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە تسيفر­­لىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەر­كاسىبى مينيسترلىگىمەن بىر­لەسىپ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تولىق تسيفر­لاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇ­مىستى باستادى. بۇل رەتتە قور­دىڭ تولەم ءمودۋلىن تسيفرلاندىرۋ دەر­بەس­تەن­دىرىلگەن قارجىلىق ەسەپ قاعي­داتى جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەر­دى تۇتى­نۋ­شىلاردىڭ ۆيرتۋالدى شوت­­تا­رىن­داعى اقشا قاراجاتىنىڭ قوزعا­لىسىن قاداعالاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسى­رىلا­تىنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. بۇل دارىگەردىڭ قابىلداۋىن ءموبيلدى قۇرال­دار ارقىلى راستاۋ ءۇشىن (SMS, QR-راستاۋلار) جەكە ۆەريفيكاتسيا تەتىگىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال قور مەدي­تسينالىق ۇيىمدار قاراجاتتى قاي­دا, كىمگە جانە قانداي ماقساتتارعا باعىت­تالعانىن باقىلاي الادى, – دەدى س.احمەتوۆ.