ايتىس ونەرى ەندى عانا قايتا جاندانا باستاعاندا «جەزقازعان وبلىسىنىڭ باس اقىنى» اتانعان شىنبولات دىلدەباەۆ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى تالانت يەسى ەدى. ونىڭ مادەنيەت پەن ونەرگە سىڭىرگەن ەڭبەگى لايىقتى باعاسىن دا الدى. وعان 1991 جىلى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى اتاعى بەرىلدى. ول اقتوبە, قىزىلوردا, ساتباەۆ قالالارىنىڭ جانە قىزىلوردا وبلىسى شيەلى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى.
وكىنىشكە قاراي, ش.دىلدەباەۆ 1998 جىلى ومىردەن وزدى. ول نەبارى 61 جاستا ەدى. اركىمنىڭ تاعدىرى ارقالاي ورىلەدى ەمەس پە؟ شىنبولات تا ءومىردىڭ ءتۇرلى سىناقتارىنا تاپ بولعان جان ەدى. اكەدەن جاستاي جەتىم قالدى. جەر ورتاسىنا جەتكەندە اياۋلى جارى ءاليا ومىردەن ءوتتى. اراعا 4-5 جىل سالىپ, ول 1997 جىلدىڭ كوكتەمىندە ارالدىڭ ارۋ قىزى گۇلسارامەن باس قوستى. ولار نەبارى 1 جىل 7 اي عانا بىرگە عۇمىر كەشتى.
«ولگەننىڭ سوڭىنان ولمەك جوق» دەيدى قازاق. شاكەڭ قايتقاننان سوڭ گۇلسارا دا ءوز ەلىنە قايتاتىن بولسا, ەشكىم ونى كىنالاي الماس ەدى. بىراق... ول شىنبولاتتىڭ شاڭىراعىن كۇزەتىپ, كەلگەن جەرىنەن كەرى قايتپادى. «تاعدىر مەنىڭ ماڭدايىما شاكەڭنىڭ وشاعىنىڭ وتىن سوندىرمەۋدى, سوڭىندا قالعان ادەبي مۇراسىن حالىق كادەسىنە جاراتۋعا باس-كوز بولۋدى جازعان سەكىلدى», دەگەن ويعا تابان تىرەدى. سودان بەرى شيرەك عاسىر ۋاقىت ءوتتى. وسى جىلدار ىشىندە ش.دىلدەباەۆتى ماڭگى ەستە قالدىرۋ, ونىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا كوپتەگەن شارۋا اتقارىلدى.
ەڭ الدىمەن, 2000 جىلعى 2 ناۋرىزدا ساتباەۆ قالاسىنداعى بۇرىنعى «بايقوڭىر» كينوتەاترى شىنبولات دىلدەباەۆ اتىنداعى كەنشىلەر سارايى دەپ وزگەرتىلدى. قاۋلىعا سول كەزدەگى ۇكىمەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قول قويدى. سول جىلعى ناۋرىزدا سارايدىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولىپ, رەسپۋبليكالىق ايتىس وتكىزىلدى.
2001 جىلى سارايدىڭ ىشىنەن ش.دىلدەباەۆ مۇراجايى اشىلدى. مۇندا اقىننىڭ كىتاپتارى, قولجازبالارى, قۇجاتتارى, العان سىي-سياپاتتارى, تۇتىنعان زاتتارى رەت-رەتىمەن ورنىن تاپتى. ساتباەۆ قالاسىندا حالىقپەن كەزدەسۋ كەزىندە فاريزا وڭعارسىنوۆا «جاڭا عانا مەن شىنبولاتتىڭ مۇراجايىندا بولدىم. شاپ-شاعىن بولعانمەن ادامدى شالقار سەزىمگە بولەيدى ەكەن. ءبىزدىڭ ءاربىر اۋىل, قالامىزدا ارامىزدان شىققان ايتۋلى ازاماتتارعا وسىنداي قۇرمەت كورسەتىلۋى كەرەك. ءبىز سونى ەسكەرە بەرمەيمىز. مىنا مۇراجاي – شىنبولاتتىڭ سوڭىندا قالعان گۇلسارا سىندى جوقتاۋشىسى بولعانىنىڭ ارقاسى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان كوپشىلىكتىڭ الدىندا ارۋاق سىيلاعان سىڭىلىمە راحمەت ايتقىم كەلەدى» دەپ, ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن ەدى. «فاريزا اپايدىڭ ءسوزى مەن ءۇشىن كەرەمەت ماراپات بولدى» دەپ ەسكە الادى گۇلسارا قوڭىربايقىزى سول ءبىر ءساتتى.
ول بۇدان سوڭ شىنبولات دىلدەباەۆتىڭ اقىندىق, جىرشىلىق, تەرمەشىلىك مەكتەبىن ۇيىمداستىرۋدى قولعا الدى. ماقسات – قالاداعى ولەڭگە, ونەرگە, جىر-تەرمەگە ىڭعايى بار جاس وسكىندەردى تاۋىپ, ولاردىڭ تابيعي تالانتىن ۇشتاۋ بولدى. بۇل جۇمىستى شاكەڭنىڭ رۋحاني ىنىلەرىنىڭ ءبىرى, اقىن عاليل جانىبەكوۆ اقى-پۇلسىز اتقارۋعا كىرىسىپ كەتتى.
– قالانىڭ سول كەزدەگى اكىمى قانات سۇلتان ۇلى بالماعامبەتوۆ شاقىرىپ جاتىر دەگەن سوڭ باردىم. ول كىسى ونەرگە, مادەنيەتكە جاقىن ادام ەدى. امانداسقان سوڭ, ماعان رەنىشتى ەكەنىن ايتتى. شىنىن ايتقاندا, «نە جازىپ قالدىم؟» دەپ قورقىپ كەتتىم. سويتسەم... «شاكەڭنىڭ مەكتەبىن اشىپ جاتىر ەكەنسىز, كەشە ەستىدىم. جەتەكشىسى جالاقى المايتىن كورىنەدى. مەكتەپ بولعاسىن كومپيۋتەر, دومبىرا, ت.ت. بولۋ كەرەك. بۇلار دا جوق سەكىلدى. مۇنى باسقا جاقتاعىلار ەستىسە, بەتىمىزگە سالىق ەتىپ باساتىن بولادى. مەكتەپ بولعاسىن ءبارى دە دۇرىس بولعانى ءجون», دەگەن قانات سۇلتان ۇلى مەكتەپتى قارجىلىق جاعىنان قولداۋ جونىندە اقىلداسۋعا شاقىرعان ەكەن. مارقۇم جاتقان جەرى جايلى بولسىن, ونداي اكىمدەر قازىر سيرەك قوي, – دەگەن گۇلسارا قوڭىربايقىزى قالادا وقۋشىلار ايتىسى تۇراقتى تۇردە ءوتىپ تۇرعانىن, سولاردىڭ اراسىنان كەيىن ەلگە تانىمال بولعان ايتىس اقىندارى شىققانىن دا ايتادى.
2007 جىلى شىنبولات دىلدەباەۆتىڭ تۋعانىنا 70 جىل تولۋىنا وراي قالادا رەسپۋبليكالىق ايتىس وتكىزىلىپ, ونىڭ تۇرعان ۇيىنە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.
ەگەر كوزى تىرىسىندە اقىننىڭ «كەنشى سىرى», (1993), «جىلجيدى جىلدار» (1997) ولەڭدەر جيناعى جارىق كورسە, كەيىن بۇلاردىڭ قاتارىنا «تاس جارعان گۇل» جانە «شىندىق» جيناقتارى قوسىلدى.
كەيىنگى جىلدارى ساتباەۆ قالاسىندا جىل سايىن جاس ايتىسكەرلەردىڭ شىنبولات دىلدەباەۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ايتىسىن وتكىزۋ ءداستۇرى دە قالىپتاستى. قالادا شاكەڭنىڭ تۋعان جانە ومىردەن وتكەن كۇندەرىنە وراي ەسكە الۋ كەشتەرىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. وسى شارۋالاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن, سونىڭ بارىنە دە قوزعاۋ سالىپ, باستاما كوتەرىپ جۇرەتىن, ارينە, گۇلسارا قوڭىربايقىزى جيەناليەۆا. قانشاما اتاقتىلاردىڭ سوڭىنان ىزدەۋشىسى بولماۋى سەبەپتى ەسىمدەرى اتالا بەرمەيدى, ەڭبەكتەرى حالىققا جەتە قويمايدى عوي. سوندىقتان دا گۇلسارانىڭ وسى ەڭبەگىن, جارعا دەگەن ادالدىعىن بىلەتىن جاندار ونى «شىنبولات شايىردىڭ شىراقشىسى», دەپ باعالايدى.
بيىلعى مادەنيەت پەن ونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەرەكەسى ش.دىلدەباەۆ اتىنداعى كەنشىلەر سارايىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى گۇلسارا قوڭىربايقىزى جيەناليەۆا ءۇشىن ەرەكشە قۋانىش سىيلادى. ول – ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ سىيلىعىن يەلەندى. بۇل – ەڭبەكتى باعالاۋ, زور قۇرمەت. ماراپات ناعىز يەسىن تاپتى.
ۇلىتاۋ وبلىسى,
ساتباەۆ قالاسى
