سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
باسى وسكەن سوڭ كەڭ ءورىس, شالقار جايىلىم كەرەك ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە كيەلى جانۋار سان عاسىر بويى يەن دالادا ەركىن, سامال جەلمەن جارىسىپ, سارى ساعىمدى جامىلىپ كۇن كەشىپ كەلە جاتىر. ىلكىدەگى ۇيرەنشىكتى, جىل بويى قالىپتاسقان كيىك سوقپاعىنىڭ جولىنا سىنالاي سالىنىپ, كەسە-كولدەنەڭ تەمىرجول, اۆتوكولىك جولى ءتارىزدى كەدەرگى تۇسكەن. بالكىم سودان با ەكەن, قالىپتاسقان جۇرىسىنەن جاڭىلدى.
ءبىزدىڭ وڭىردە دە قوڭىر اڭ كۇرت كوبەيدى. قۋانىشىمەن بىرگە قيىندىعى دا ميلليونداعان تۇياقتىڭ ىزىمەن ەرە كەلدى. ىرىزدىعىن دالا توسىنەن تەرگەن ديقاندار كەيىنگى جىلدارى كيىكتىڭ زيانىنان ابدەن زارەزاپ بولىپ, زار يلەۋدە. جالعىز ديقاندار عانا ەمەس, ءتورت تۇلىك مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورگەن مالساق قاۋىم دا جايىلىمىمىزدى جايپاپ, شابىندىعىمىزدى باسىپ كەتتى دەپ وكپە قارا قازانداي بولىپ وتىر. وڭىردە اقبوكەننىڭ تۇياعى ەگىستىك القابىنىڭ تۋ-تالاقايىن شىعارىپ, شىعىنعا باتقان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى از ەمەس.
– ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ ديقاندارى اقبوكەندەردەن زارداپ شەگىپ وتىر. جالعىز ءبىزدىڭ اۋدان عانا ەمەس, اتباسار, جاقسى, قورعالجىن اۋدانىندا دا وسىنداي كەلەڭسىز كورىنىس قالىپتاسىپ جاتىر. قازىر تىعىرىقتان شىعار جول تابۋ قيىنعا اينالدى. الدىمىزدا ەكى-اق تاڭداۋ تۇر: نە اقبوكەن وسىرەيىك, نە ەگىن ەگەيىك. مەنىڭشە, قانشا شىعىن كەلسە دە, اقبوكەندەردىڭ ءورىسىن قورشاۋ كەرەك. باسقا جول كورىپ تۇرعان جوقپىن. ايتپەسە اتۋعا بولمايدى. ءتىپتى ۇركىتۋ دە دۇرىس ەمەس. شارۋالار جاز بويى كەزەكتەسىپ ەگىستىكتەرىن قورىعانىمەن, قاي جاقتان ساپ ەتە تۇسەتىنىن كىم ءبىلسىن, تابىن-تابىن اقبوكەن جەلە جورىتىپ كەلىپ, ەندى كوكتەپ كەلە جاتقان ەگىندى باسادى دا كەتەدى, – دەيدى ەگىندىكول اۋدانىنداعى «قورجىنكول-ا» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ابىلقايىر وشاقباەۆ.
ديقاندار وزدەرىنشە قيىندىقتان شىعار جول ىزدەپ جاتىر. اتباسار, جاقسى, قورعالجىن اۋداندارىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ەگىستىك القاپتارىنىڭ اينالاسىن شامامەن ءۇش مەتر تەرەڭدىكتە قازىپ, ورلاپ تاستاپتى. كيىكتەن قورعانعان قارەكەتتەرى جانە وقىس ارەكەتتەرىنە ەشبىر رۇقسات الماعان. قازىر بۇل قادام ەكولوگيا جاناشىرلارى مەن تۇرعىندار اراسىندا ءدۇمپۋ تۋعىزۋدا. اۋىل تۇرعىندارى ەگىستىك القاپتاردىڭ ىسىراپ بولماي, قورعالۋى كەرەك ەكەنىن تۇسىنەدى. ديقاندار ميللياردتاعان شىعىن شەگىپ وتىر. جەلدەي ۇيىتقىعان مىڭداعان كيىك ەگىن كوكتەگەن كەزدە ۇستىنەن ءبىر وتسە, بار ءۇمىتى زايا. جەپ تاۋىسپاعانىمەن, وتكىر تۇياقتارىمەن تامىرىنا دەيىن كەسىپ, قوپارىپ كەتەدى. قازىر ەگىن ەككەن قاۋىم اقبوكەننەن كەلەتىن زالالدى شەگىرتكە شابۋىلىنان ءبىر كەم ەمەس دەپ وتىر. ال ور قازۋ وڭتايلى شەشىم بە؟ وسى اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قاراۋسىز مال قازىلعان ورعا ءتۇسىپ, شىعىن بولا باستاعان. مالمەن بىرگە جايىلىمعا ۇيرەنىپ قالعان ءجۇز سان كيىكتىڭ توپىرلاپ كەلىپ توعىتىلىپ تۇسپەسىنە, ءسويتىپ, مەرت بولماسىنا كىم كەپىل؟!
ورايى كەلمەي تۇرعان تىعىرىقتان ور قازىپ تا شىعا المايدى ەكەنسىز. ماسەلەنىڭ ءمانىسىن تەرەڭدەۋ بىلەتىن ادامداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شۇڭقىر قانشالىقتى تەرەڭ بولعانىمەن, بوس توپىراق قوپارىلىپ, جاۋىپ تاستاۋى ابدەن مۇمكىن. جاپسا بولدى, كوكتەمگى قىزىل سۋداي لىقسىپ كەلگەن كيىك تابىنى قيامەتتىڭ قىل كوپىرىندەي تار جەردەن وتە بەرمەك.
– اقبوكەن قازىلعان وردان وتە الماعاننان كەيىن, اينالا وراعىتىپ كورشىلەس شارۋاشىلىقتاردىڭ ەگىستىك القاپتارىنا تۇسەدى. سول كەزدە ور قازعاننىڭ ايدارىنان جەل ەسسە, ور قازباعاننىڭ ىرىسى ۇپتەلەدى. وسىنى كورىپ وتىرعاندار ءجونسىز ىستەن ۇلگى الىپ, ولار دا قازا باستايدى. سوندا نە بولماق؟ اۋىل مال باعۋدان قالادى عوي, – دەيدى اتباسار اۋدانىنىڭ تۇرعىنى سەرىك قاپاروۆ.
اتباسار اۋدانىنداعى سەپە, نوۆومارينوۆكا, سوچينسكوە, پەتروۆ ەلدى مەكەندەرىندەگى بىرقاتار شارۋاشىلىق وتكەن جىلدان بەرى ەگىستىك القاپتارىن اينالا ور قازىپ, قورعانۋعا كوشكەن.
– بۇل – كيىكتىڭ كەساپاتىن كوپ كورگەن, ءسويتىپ, شاشەتەكتەن شىعىنعا باتقان شارۋالاردىڭ تىرشىلىگى. ارينە, اكىمدىكپەن ەشبىر كەلىسىم جاسالعان جوق. نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى سان مارتە شاعىم ايتقان بولاتىن. ايتسە دە ەشكىم قۇلاق اسقان جوق, – دەيدى اتباسار اۋدانى اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ميحايل مايەر.
وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار الەمى اۋماقتىق ينسپەكتسيا باسشىلىعى بۇل ءىستىڭ پروكۋراتۋراعا جولدانعانىن ايتىپ وتىر. مەكەمە باسشىسى لاشىنتاي دۇيسەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازىر وڭىردە اقبوكەن ماسەلەسى وتە وتكىر كۇيدە. تاياۋدا ستەپنوگور قالاسىندا ەكولوگيا ءمينيسترى زۋلفيا سۇلەيمەنوۆانىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا دا بۇل ماسەلە كوتەرىلگەن. ماسەلە جان-جاقتى زەرتتەلىپ بارىپ شەشىلەتىنى ءمالىم ەتىلگەن.
– وسىنداي كەلەڭسىز جاعداي ورىن الىپ وتىر. بىرنەشە اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ رۇقساتىنسىز ەگىستىك القاپتارىن اينالدىرا ور قازىپ تاستاعان. كۇنى بۇگىنگە دەيىن بەس كيىكتىڭ وسى ورعا قۇلاپ وپات بولعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. جازىقسىز جانۋارلاردىڭ ولەكسەلەرى شاشىلىپ جاتىر. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وبلىستىق پروكۋراتۋراعا, ەكولوگيا دەپارتامەنتىنە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەردىڭ قورعالۋى مەن پايدالانىلۋىن باقىلاۋ مەكەمەسىنە حات جازدىق. اتباسار اۋدانىندا ارنايى جيىن وتكىزدىك, – دەيدى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار الەمى اۋماقتىق ينسپەكتسيا باسشىسى لاشىنتاي دۇيسەنوۆ.
جانايقايىن جەتكىزگەن حات جازىلۋى جازىلعان. بىراق ازىرگە كۇرمەۋى قيىن ماسەلەنىڭ مانىسىنە تەرەڭدەپ بارىپ, جاعدايدى جاقسارتاتىن ءىس-شارا قابىلدانباي وتىر. ءتيىستى مەكەمە باسشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, ور قازعان ويسىز شارۋا ماسەلەسىن شەشۋ بۇلاردىڭ قۇزىرىنا كىرمەيدى ەكەن.
مىنە, وسىلايشا كيىككە بايلانىستى كيكىلجىڭ شەشىمىن تاپپاي, سىزداۋىقشا سىزداپ تۇر. ارينە, تابيعات جاناشىرلارى ءوز پىكىرىن ءبىلدىرۋى مۇمكىن. ءبىز ەل ىرىسى – ەگىننىڭ ىسىراپ بولعانىن قالامايمىز. جازىقسىز جانۋارلاردىڭ جاعدايىنا دا كوڭىل اۋدارعان دۇرىس. قالاي بولعان كۇندە دە...
اقمولا وبلىسى
