ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ ەسەپتى كەزەڭدە قازاقستان ەكونوميكاسى 5%-عا وسكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل رەتتە ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 4,8%-دى, ال قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 4,9%-دى قۇرادى. بارلىق نەگىزگى سالالاردا وڭ ديناميكا بايقالادى, ەڭ جاقسى كورسەتكىشتەردى قۇرىلىس (+15,4%), ساۋدا (+11,2%), سونداي-اق اقپارات جانە بايلانىس (+9,7%) سالالارى كورسەتىپ وتىر.
نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 18%-دى قۇرادى. اتاپ ايتقاندا, ينۆەستيتسيا تارتۋ كورسەتكىشى كولىك جانە قويمالاۋدا – 39,3%, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 26,5%, جىلجىمايتىن مۇلىكپەن وپەراتسيالار جونىندە – 10%, سونداي-اق ونەركاسىپتە – 18,1%, ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن وندىرۋدە – 17,3% جانە وڭدەۋ سالاسىندا 7% ءوسىپ وتىر. وڭىرلىك تۇرعىدا ۇزدىك كورسەتكىشتەر تۇركىستان (+60,4%), ماڭعىستاۋ (+46%), قىزىلوردا (+42,1%) جانە باتىس قازاقستان (+34,6%) وبلىستارىندا بايقالادى.
الدىن الا جاسالعان قورىتىندىعا سايكەس قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 13,4%-عا ءوسىپ, 32,7 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورت 18,7 ملرد دوللارعا جەتتى, وڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى 8,1%-عا ءوسىپ, 5,9 ملرد دوللار بولدى. جالپى ەسەپتى كەزەڭدەگى وڭ ساۋدا بالانسى 4,8 ملرد دوللاردى قۇرادى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 6,1 ترلن تەڭگە كىرىس تۇسكەن, جوسپار 104,6% ورىندالعان. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 4 ترلن تەڭگەگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 2 ترلن 123 ملرد تەڭگەگە تولىقتى. بارلىق ءوڭىر بويىنشا كىرىس جوسپارلارى اسىرا ورىندالدى. وسى كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى 98,6%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 99%-عا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 98,6%-عا ورىندالدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ 4 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەل ەكونوميكاسى جاقسى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«جالپى ىشكى ءونىم كولەمى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 5%-عا ۇلعايدى. ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىندا وڭ ديناميكا ساقتالدى. وڭدەۋ ونەركاسىبى 5,1%-عا ءوستى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
سونداي-اق ماشينا جاساۋدا – 36%, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيل جاساۋدا – 41%, لوكوموتيۆتەر مەن ۆاگوندار وندىرىسىندە – 64%, جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا – 35%, توقىما وندىرىسىندە – 55%, كيىم-كەشەكتە – 8%, بىلعارى ونىمىندە – 2%, سونداي-اق قۇرىلىس سالاسىندا 15%-دان اسا ورنىقتى ءوسىم قالىپتاسىپ وتىر.
ازىق-ت ۇلىك جانە مينەرالدى ونىمدەر ءوندىرىسى 8%-عا, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ 6%-عا ۇلعايدى. فارماتسەۆتيكا مەن اۋىل شارۋاشىلىعى 4%-عا, مۇناي وڭدەۋ 3%-عا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى 2%-عا ءوستى. قىزمەت كورسەتۋ سەكتورى 5%-عا ارتتى. بۇعان ساۋدا, اقپارات, بايلانىس جانە كولىك سالالارى وڭ اسەر ەتتى.
«تۇراقتى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك, ونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ سەرپىندى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باستى فاكتورى بولىپ تابىلادى. تاۋ-كەن ءوندىرىسىن ەسەپكە الماعاندا, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى 18%-دان استى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
جالپى, 4 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اباي, جەتىسۋ, ۇلىتاۋ, اقمولا, باتىس قازاقستان, قوستاناي, قىزىلوردا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا بارلىق ماكروكورسەتكىشتىڭ ءوسۋى تىركەلىپ وتىر. ەڭ تومەن كورسەتكىشتەر اتىراۋ جانە اقتوبە وبلىستارىندا بايقالادى.
«قازىرگى جاعدايدا ءبىز ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. بۇل – وڭاي شارۋا ەمەس. وعان ەكونوميكانىڭ سالالارىندا ۇيلەسىمدى جۇمىستى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قول جەتكىزۋگە بولادى. الدىمىزدا تۇرعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن ءاربىر مينيسترلىك پەن ءوڭىردىڭ قوساتىن ۇلەسى اسا ماڭىزدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلىكتەر مەن ءوڭىر باسشىلارى ەكونوميكانى ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ورايدا ىشكى نارىقتى وتاندىق تاۋارلارمەن تولىقتىرۋعا جانە شيكىزاتتىق ەمەس ءونىم شىعارۋعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس. ونىڭ ايتۋىنشا, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرىپ, ەكونوميكانى ساپالى دامىتۋ ءۇشىن ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت. سونداي-اق وڭدەۋ ونەركاسىبى, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك, لوگيستيكا, IT, تۋريزم جانە باسقا سالالاردا جوسپارلانعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلىن ىسكە اسىرۋعا كۇش سالۋ قاجەت.
ء«بىز نەگىزگى كاپيتالعا 18,5 ترلن تەڭگە مولشەرىندە ينۆەستيتسيا تارتۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر الداعى مىندەتتەر جايىنا توقتالا كەلە.
سونىمەن قاتار كاسىپكەرلىك پەن باسەكەلەستىكتى دامىتۋ, سونداي-اق كولەڭكەلى ەكونوميكا دەڭگەيىن تومەندەتۋ شارالارىن ءارى قاراي جالعاستىرۋ ماڭىزدى. اسىرەسە, شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. جاڭا وندىرىستەردىڭ پايدا بولۋىنا جانە قولدانىستاعى وندىرىستەردى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان باستامالاردى بەلسەندى تۇردە قولداعان ءجون.
«بيزنەستى اشۋعا جانە جۇرگىزۋگە بارىنشا جاعداي جاساپ, كاسىپكەرلەردىڭ پروبلەمالارىن جەدەل شەشۋ قاجەت. بۇل مىندەت ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ەكونوميكالىق ساياساتتاعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 14,4%-ىنا دەيىن بىرتىندەپ قىسقارتۋ. بيىل 2025 جىلعا دەيىنگى جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنىڭ 90%-عا ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك.
پرەمەر-مينيستر مۇنىمەن قاتار باعانىڭ ءوسۋىن تەجەۋگە كۇش سالۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – بيىل ينفلياتسيانى 2 ەسەگە تومەندەتۋ. ول ءۇشىن ۇيلەسىمدى جانە ناقتى شۇعىل شارالار قاجەت. بيىل ءساۋىر ايىندا ينفلياتسيا 16,8%-عا دەيىن باياۋلادى. ءوڭىر اكىمدەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا ساپالى جۇمىستى جالعاستىرۋى كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ول سونداي-اق ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى وزەكتەندىرىلگەن شارالار جوسپارىن ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق ءتيىستى شارانى قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋ جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى بويىنشا ىسكە اسىرىلاتىن شارالاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ قاجەتتىگىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى. قارالعان ماسەلەگە قاتىستى مينيسترلەرگە ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا ءورت قاۋپى كۇشەيە تۇسەتىن ماۋسىمعا دايىندىق شارالارى قارالدى. بۇل ماسەلە جونىندە بايانداعان توتەنشە جاعدايلار ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى يبراگيم كۇلشىمباەۆ رەسپۋبليكادا جىل سايىن 1 مىڭعا جۋىق ورمان جانە دالا ءورتى, سونداي-اق حالىققا, م ۇلىككە جانە تابيعاتقا قاۋىپ توندىرەتىن 4 مىڭ ءورت تىركەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
بۇگىندە وڭىرلەر الدىن الۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى: ورتكە قارسى قىزمەت ماماندارى شارۋا قوجالىقتارىن ارالاۋدى قايتا باستادى, نۇسقامالار وتكىزىلىپ, ۇلتتىق پاركتەر مەن تابيعي قورىقتار تەكسەرىلۋدە, ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارى تۇگەندەلىپ, الدىن الۋ شارالارى ءتۇسىندىرىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار اكىمدىكتەر 590-نان استام ءورت ءسوندىرۋ بەكەتىن قۇردى. ولار 2 ملن تۇرعىنى بار 2 مىڭعا جۋىق ەلدى مەكەندى ورتتەن قورعايدى. سونداي-اق 4 مىڭنان اسا ەرىكتىدەن تۇراتىن ورتكە قارسى قۇرىلىم جاساقتالدى. ورتالىق دەڭگەيدە تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى بولۋى مۇمكىن توتەنشە وقيعالاردى جويۋعا تارتىلاتىن اۋە كەمەلەرى ءۇشىن جاڭا سۋ شاشاتىن قۇرىلعىلاردى ساتىپ الۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنداعى 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى جوسپارىنىڭ جوباسى اياسىندا باسقا دا بىرقاتار شارا كوزدەلگەن.
ورمان قورىنداعى تابيعي ورتتەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا ايتىپ بەردى. وڭىرلەردىڭ دايىندىعى تۋرالى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ايداربەك ساپاروۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ جانە قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان سپانوۆ بايانداما جاسادى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازگيدرومەتتىڭ بولجامىنا سايكەس جاز مەزگىلى جىلداعىدان ىستىق ءارى قۇرعاق بولادى دەپ كۇتىلۋدە. اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ باتىسى مەن شىعىسىندا جانە وڭتۇستىگىندە ءورت قاۋپى كۇشەيۋى مۇمكىن.
«سوندىقتان توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا باسا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. قازىردىڭ وزىندە كەيبىر وڭىرلەردە كۇردەلى جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. وتكەن اپتادا قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىندە جانە رەسەيدىڭ شەكارالاس ايماقتارىندا بولعان ءورتتىڭ ءتۇتىنى ەلورداعا دەيىن جەتتى. ال تابيعي ورتتەرگە قارسى دايىندىق شارالارى تالاپقا ساي بولماي تۇر», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەمشىلىكتەر مەن ولقىلىقتار قايعىلى جاعدايلارعا سەبەپ بولادى. ماسەلەن, وتكەن اپتادا عانا ىلە-الاتاۋ ۇلتتىق پاركىندە بولعان ءورتتى ءسوندىرۋ كەزىندە سەرجانت ارسلان قۇرمانبەكوۆ قازا تاپتى.
«ۇكىمەتتىڭ جانە جەكە ءوز اتىمنان مارقۇمنىڭ تۋىستارى مەن جاقىندارىنا كوڭىل ايتامىن. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگى قايتىس بولعان سەرجانتتىڭ وتباسىنا كومەك كورسەتۋى قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى كۇن جىلىنا باستاعاننان بەرى ەلىمىزدە 120-دان اسا تابيعي ءورت وقيعاسى تىركەلگەنىن ايتتى. ولار كوپ جاعدايدا ادامداردىڭ كىناسىنەن ورىن الدى. ءتىپتى ەلدى مەكەندەرگە ىرگەلەس اۋماقتار مەن القاپتاردان باستالعان ءورت تۇرعىن ۇيلەرگە اۋىسىپ, ادامداردىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ جاتىر. بيىل وسىنداي 14 جاعداي تىركەلدى.
«بۇل – ءبىرىنشى كەزەكتە, ءورت قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتى ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن جەدەل ارەكەت ەتۋگە ءتيىس توتەنشە جاعداي قىزمەتتەرى مەن اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسىنداعى كەمشىلىك. سوندىقتان ورتتەن قورعايتىن بەلدەۋلەردى جىرتۋ, ىرگەلەس اۋماقتاردى قۋراعان شوپتەردەن تازارتۋ سياقتى جۇمىستاردى تەز ارادا جۇرگىزۋ كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى تابيعي ورتتەردى ەرتە انىقتاۋ جۇيەلەرىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ماسەلەن, «بۋراباي» ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا ەنگىزىلگەن سمارت-جۇيەنىڭ ناتيجەسىندە بىلتىر ءورت وقيعاسى ايتارلىقتاي ازايدى. مۇنداي تاجىريبەنى باسقا دا تابيعي پاركتەر مەن قورىقتاردا پايدالانۋ كەرەك.
ۇكىمەت باسشىسى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەگە نازار اۋداردى: قوستاناي وبلىسىندا وتكەن جىلى بولعان ءورت تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, ءتىلسىز جاۋدى تەز ارادا ءسوندىرۋ ءۇشىن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار جانە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرى ورمان القاپتارىنىڭ ماڭىندا سۋ كوزدەرى مەن ءورت توعاندارىن دايىنداۋعا ءتيىس. ولار ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارىنا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە تىكۇشاقتاردىڭ دا سۋ الۋى ءۇشىن قاجەت.
«جالپى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدەگى ورمان جانە دالا ورتتەرىنىڭ الدىن الۋ مەن جويۋ جونىندەگى ارنايى ۆەدومستۆوارالىق جوسپاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن كۇندەلىكتى باقىلاۋعا الۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سوز سوڭىندا ۇكىمەت باسشىسى ەلدى مەكەندەردە ءورت ءسوندىرۋ بەكەتتەرى مەن ەرىكتى ورتكە قارسى قۇرىلىمداردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ, ءورت قاۋپى جوعارى جەرلەردە قوسىمشا باقىلاۋ بەكەتتەرىن قويىپ, ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ساقتاۋ ماسەلەسى بويىنشا حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
