بۇعان دەيىن جازعانىمىزداي, ءوڭىردىڭ ءۇش قالاسىنداعى جىلۋ جەلىلەرىنە, جەو-لارعا گيدراۆليكالىق جانە تەمپەراتۋرالىق سىناق جۇرگىزىلىپ, پاۆلودار مەن ەكىباستۇز شاھارلارىندا بۇل جۇمىستار تولىق اياقتالدى. قازىرگى كۇنى جوندەۋ بريگادالارى تولىققاندى جۇمىس تسيكلىنە كوشىپ, قاۋساپ تۇرعان جىلۋ قۇبىرلارىن اۋىستىرۋعا كىرىسىپ تە كەتكەن. وڭىرلىك ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرجان سالحانوۆ ەكىباستۇزداعى اپات ءۇشىن كىنالى تۇلعالار قاتارىندا اتالىپ, لاۋازىم يەسىنە قاتاڭ سوگىس جاريالانسا دا, ازىرشە ورىنتاعىن بوساتقان جوق. بۇل اكىمشىلىك جازا باسقارمانىڭ جوندەۋ جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋدەگى ارەكەتتەرىنە وڭ اسەر ەتەدى دەگەن ۇمىتتەمىز. بىلتىرعى سالعىرتتىق قايتالانباي, الداعى اۋقىمدى جاڭارتۋ ءىس-شارالارى ورنىمەن ىسكە اسسا, كەلەر قىستى كەرەكۋ جۇرتى ەش ۋايىمسىز وتكىزەتىنىنە سەنە بەرۋگە بولار.
ە.سالحانوۆتىڭ مالىمەتىنشە, سىناۋلار ناتيجەسىندە انىقتالعان زاقىمدانۋلاردى جاماپ-جاسقاۋ, قاجەت بولسا قۇبىردى اۋىستىرۋ شارۋالارى كوشەلەردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. مىسال ءۇشىن, پاۆلودار قالاسى بويىنشا جىلۋ قۇبىرلارىنان 258 زاقىمدانۋ تىركەلىپتى.
ۇكىمەتتە اتالىپ وتكەندەي, ەرتىس-بايان وڭىرىندەگى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى 82 پايىزدى قۇراپ وتىر. ەكىباستۇزداعى الاپات اپاتتى ەسكەرگەن مينيسترلىكتەر جىل باسىندا ايماقتىڭ جىلۋ جۇيەسىندەگى توزۋ كورسەتكىشىن از دا بولسا ازايتۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان قاراجات بولەمىز دەپ ۋادە ەتكەنى ەسىمىزدە. ۇكىمەت رەزەرۆىنەن, وبلىستىڭ جانە ەكىباستۇز قالاسىنىڭ قازىنالارىنان بولىنگەن قاراجاتتاردىڭ باسىن قوسساق, جالپى سوماسى 18,9 ملرد تەڭگە شىعادى. بيىل «واەك» كومپانياسى كومىرلى شاھارداعى جىلۋ جەلىلەرىن جانە ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو ورتالىعىنداعى بىرنەشە قازاندىق اگرەگاتىن كوممۋنالدىق مەنشىككە, ياعني مەملەكەت يەلىگىنە وتكىزگەنى ءمالىم. الگى قاراجاتتىڭ 11,5 ملرد تەڭگەسى تۇپ-تۋرا جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋعا جاراتىلادى. تاعى 7,4 ملرد تەڭگە جىلۋ كاسىپورنىنداعى سۋ جىلىتقىش 5 قازاندىقتى كۇردەلى جوندەۋگە باعىتتالماق. ال وبلىس اكىمدىگى مەن «واەك» اراسىنداعى مەموراندۋمعا سايكەس كاسىپورىن يەلەرى تاعى 5 بۋ قازاندىعىن جوندەۋ ءۇشىن 7,4 ملرد تەڭگە ءبولۋى كەرەك. وسىلايشا, جالپى سوماسى 26,3 ملرد تەڭگە ءبىر عانا ەكىباستۇزداعى جىلۋ جۇيەسىن الداعى قىسقا ساي ەتۋگە جەتكىلىكتى بولادى.
– پاۆلودار وبلىسى بويىنشا جەو-لارداعى 40 تەحنولوگيالىق جابدىق, 12 ەنەرگيالىق بلوك, 19 قازاندىق, 6 تۋربينا, 3 ءتۇتىن مۇرجاسىن مودەرنيزاتسيالاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءۇش قالادا جالپى ۇزىندىعى 49 شاقىرىم جىلۋ قۇبىرلارى جاڭارتىلادى. ونىڭ ىشىندە ەكىباستۇزدا – 17,2, پاۆلوداردا – 18,9, اقسۋدا 13 شاقىرىم ماگيسترالدىق جەلىلەر اۋىستىرىلادى دەپ جوسپارلانعان. قازىرگى كۇنى ورامىشىلىك, ماگيسترالدىق جىلۋ قۇبىرلارىن جوندەۋگە بريگادالار كىرىسىپ كەتكەن. الايدا كەيبىر ۇيلەردە باسقارۋ فورمالارىنىڭ جوقتىعى ماسەلە تۋدىرىپ وتىر. بۇل ورايدا قالاقۇراۋشى ءىرى كاسىپورىنداردى ىسكە قوستىق. مىسال ءۇشىن, ەكىباستۇزدا كوپقاباتتى 186 ۇيدە باسقارۋ فورماسى تىركەلمەگەن, ولاردى دايىنداۋدى جەرگىلىكتى ەڭبەك ۇيىمدارىنىڭ قولىنا تاپسىردىق. ءبىز قالالاردىڭ جىلۋ بەرۋ سالاسىنداعى وسال تۇستارىن جاقسى بىلەمىز. الداعى جىلدارى پاۆلودار قالاسىنىڭ وڭتۇستىك بولىگىندە جىلۋ جەتىسپەۋشىلىگى ىقتيمال ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ERG كومپانياسىمەن №8 بويلەر قوندىرعىسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا كەلىسىمگە كەلدىك. جوبا بيىل ىسكە اسىپ, قالاعا قوسىمشا 118 گكال جىلۋ بەرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. سوندىقتان الداعى بەس جىلدا قازىرگى قوسىلعان تۇتىنۋشىلار ءۇشىن جىلۋ ەنەرگياسى بويىنشا تاپشىلىق بولمايدى دەپ بولجاپ وتىرمىز, – دەيدى ە.سالحانوۆ.
وبلىس ورتالىعىنداعى جىلۋ جەلىلەرى مەن جەو-لارعا تەحنيكالىق اۋديت جۇرگىزگەن «پاۆلودارتەحەنەرگو» جشس باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ولەينيك شاھارداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 800 شاقىرىمدى قۇرايتىنىن, ونىڭ 450 شاقىرىمى «پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى» مەكەمەسىنە قارايتىنىن ايتادى. مامان وبلىس ورتالىعىندا ەكىباستۇزداعىداي توتەنشە جاعداي ورىن الا قالسا, ونىڭ اۋقىمى ءدال سونداي بولمايتىنىن ايتادى. سەبەبى پاۆلودار قالاسىندا بۇگىندە 3 جەو بار. ءبىرى ىستەن شىقسا, شاھارعا جەتپەگەن جىلۋ جۇيەسىن ەكىنشىسىنە قوسىلىپ الۋعا ابدەن بولادى.
«سەۆكازەنەرگوپروم» جشس-ءنىڭ باسشىسى ۆلاديمير پەشكوۆ تا وسىنداي پىكىردى ۇستانىپ وتىر. سەبەبى بۇعان دەيىن وبلىس ورتالىعىندا جۇيەلىك اپاتتار بىرنەشە مارتە ورىن الىپ, جىلۋ بەرۋ ستانسالارى ءبىر-بىرىنە كومەكتەسكەن. 2018 جىلى قاقاعان قىستا مالايسارى كوشەسىندەگى جم-10 قۇبىرىندا كومپەنساتور ءۇزىلىپ, اقاۋ شىققان جەردى جوندەۋشىلەر ەكى تاۋلىك بويى تابا الماعان. وسى ۋاقىت ىشىندە بۇل ماڭايداعى تۇرعىن ۇيلەر وزگە جىلۋ جەلىلەرىنە قوسىلىپ, قاتىپ قالۋدان امان قالدى. №1 جەو-دان شىعاتىن نەگىزگى جىلۋ قۇبىرى ايازدا شىتىناپ, ورتاسىنان قاق جارىلدى. بۇل ۋاقىتتا دا قالا حالقى اۋىستىرىپ قوسۋلاردىڭ ارقاسىندا اپاتتى سەزىنبەي قالدى.
– دەيتۇرعانمەن, قالاداعى ءۇش جەو-نىڭ تەحنيكالىق جاعدايى ءارتۇرلى. ماسەلەن, №3 ستانسادا كەيىنگى جىلدارى جاڭادان 4 قازاندىق تۋربيناسى ورناتىلدى. وزىق تەحنولوگيالار بويىنشا بۇل كاسىپورىن الدا كەلەدى. جەو-2-دەگى جابدىقتار ەسكىرگەن. كەزىندە بۇل ستانسا جانىنان قالاعا №4 جەو سالىناتىن بولىپ جوسپارلانعان ەكەن. ال قولدانىستاعى №3 جەو اليۋميني زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا, ERG كومپانياسىنا قارايتىنىن ايتىپ وتەيىك. ونىڭ جاعدايىن قاناعاتتانارلىق دەپ ەسەپتەۋگە بولادى, دەيدى مامان.
نەگىزى نورماتيۆ بويىنشا جىلۋ قۇبىرلارىنىڭ قولدانىس مەرزىمى – 25-30 جىل. الايدا پاۆلودارداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ كەيبىرى 50 جىلدان بەرى اۋىسپاعان. تەمىر قۇبىرلاردىڭ ءشىرۋى, ياعني قابىرعالارىنىڭ جۇقارۋى جىل وتكەن سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. قۇبىر ىشىندە ىستىق سۋدان پايدا بولاتىن شايىندىلار دا توزۋعا ۇلكەن اسەر ەتەدى. ال قۇبىردىڭ جۇقارۋى باستاپقى پىشىنىنەن 50 پايىزعا اسپاسا, ول جىلۋ بەرۋگە جارامدى دەپ ەسەپتەلەدى ەكەن. جەرگىلىكتى جەلىلەردىڭ كوبى جەلىنە-جەلىنە, پىشاقتىڭ قىرىنداي عانا بولىپ قالعانى مامانداردى شوشىتىپ وتىر. گيدراۆليكالىق سىناۋلار كەزىندە ادەتتەگى قىسىم ەكى ەسەگە كوتەرىلىپ بەرىلەدى. سول ۋاقىتتا وسال تۇستار سىر بەرىپ, ىستىق سۋ ابدەن جۇقارعان تۇستاردى جارىپ شىعادى. مامانداردىڭ تىلىندەگى اعىمداعى جوندەۋ سونداي زاقىمدانعان جەرلەردى جاماپ-جاسقاۋدى بىلدىرەدى.
جەرگىلىكتى جەلىلەردەگى توزۋ كورسەتكىشىن قۋىپ جەتۋ ءۇشىن ءبىر عانا پاۆلودار قالاسىندا جىل سايىن كەمى 10-11 شاقىرىم قۇبىرلاردى اۋىستىرىپ تۇرۋ كەرەك ەكەن. الداعى جىلدارى بيىلعىداي قارقىن ساقتالسا, كوپ ۇزاماي توزۋدى بارىنشا تومەندەتۋگە بولادى دەپ سانايدى ماماندار. تەك ءبىر ەسكەرەتىن جاعداي, وبلىس ورتالىعىندا كەيىنگى جىلدارى قۇرىلىس قارقىنى وسە تۇسۋدە. «دوستىق», «سارىارقا» شاعىن اۋداندارىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر قارقىندى سالىنىپ, «سپورت-سيتي» قالاشىعىندا جاڭادان ءزاۋلىم عيماراتتار بوي كوتەرۋدە. بۇعان قوسا «جاستار» شاعىن اۋدانىن سالۋ دا كوزدەلىپ وتىر. مۇنىڭ بارلىعى كەلەشەكتە جىلۋ تاپشىلىعىن تۋدىراتىنى داۋسىز. سوندىقتان جىلۋ كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارى ەڭ اۋەلى قالا كوشەلەرىندەگى 800 ميلليمەترلىك ورتالىق جىلۋ ماگيسترالدارىن جاڭارتۋعا باسىمدىق بەرگەن ءجون دەپ ەسەپتەيدى. بيىل شاھاردىڭ بىرنەشە تۇسىندا وسىنداي ۇلكەن قۇبىرلار اۋىستىرىلادى. مۇنداي ماگيسترالدىق قۇبىرلاردى جاڭارتۋ جوبالارىنىڭ قۇنى دا قىمبات, ءبىر شاقىرىمىنا 1 ملرد تەڭگە جۇمسالاتىن كورىنەدى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, الداعى جىلداردا بۇل باعىتقا بولىنەتىن قاراجاتتاردى ەسەلەي ءتۇسۋ كوزدەلىپ وتىر.
ايتىپ وتەيىك, جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەردىڭ الدىن الا ناتيجەلەرى بويىنشا ەكىباستۇزداعى اپاتقا جىلۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كىنالى دەپ تانىلعان. ايتسە دە جىلۋ سالاسىنا جاۋاپتىلار توتەنشە جاعدايعا ادامي فاكتوردان بۇرىن, جىلۋ جۇيەسىنىڭ ابدەن توزعانى سەبەپ بولعانىن مويىنداماسقا بولمايدى دەيدى. قازىرگى مىندەت – شاھاردىڭ جىلۋ جەلىلەرىندەگى وسال تۇستاردى رەتتەپ, جىلۋ بەرەتىن مەكەمەدەگى جابدىقتاردى جاڭارتۋ. توزىپ تۇرعان بارلىق قۇبىردى ءبىر ساتتە اۋىستىرىپ شىعۋ قارجىلىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان مۇلدە مۇمكىن ەمەس ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان جاڭارتۋ جۇمىستارى بيىلعىداي قارقىندا جالعاسا بەرسە, الداعى ءتورت-بەس جىلدا كومىرلى قالانىڭ جىلۋ جۇيەسى اپاتسىز رەجىمدە جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى بولۋى ابدەن مۇمكىن. اپاتتان سوڭ دۇرلىگىپ قالعان جۇرتتىڭ كوڭىلىن باسۋعا وسىنىڭ ءوزى دە جەتكىلىكتى.
پاۆلودار وبلىسى
