سۋرەتتى تۇسىرگەن دميتري ەروفەەۆ
مىنە, فەستيۆالدىڭ ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقانىنا بيىل 6 جىل بولدى. مامىر ايىنىڭ العاشقى ون كۇندىگىندە ەل ازاماتتارى تۇگەلدەي سارقان اۋدانىنا قاراستى ەكىاشا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ توپولەۆكا اۋىلىنا جينالادى. جان-جاقتان اعىلعان تۋريستەر تۇمسا تابيعات قويناۋىندا, جەتىسۋ الاتاۋى ەتەگىندەگى تەرەكتى وزەنىنىڭ جاعاسىندا تاماشا ساتتەردى باستان كەشىپ, اينالانى ءان-جىرعا تولتىرادى.
سول كۇنى وننان اسا كيىز ءۇي مەن كوك اسپان تۇستەس شاتىرلار تىگىلدى. سارقان اۋدانىنىڭ اكىمى عالىمجان مامانباەۆ تۋريستەر مەن ايشىقتى ءساتتى تاماشالاۋعا كەلگەن اۋدان جۇرتشىلىعىن ءوزى باستاپ ەرتىپ ءجۇردى. مەيمانداردى وسى ءوڭىردىڭ تابيعي ماقتانىشتارىنىڭ ءبىرى – سيۆەرس الماسىنىڭ گۇلدەنۋى ساتىمەن قۇتتىقتاپ, اسەم تابيعاتتى تاماشالاۋعا شاقىردى.
«بۇل عاجايىپ ەتنوفەستيۆال مەن ءونىم جيناۋدى قازاقستاننىڭ جىل سايىنعى ۇلتتىق مەرەكەلەرىنە اينالدىرۋ يدەياسى اتا-بابالارىمىزدىڭ مۇراسىن جانە تابيعاتتىڭ اسەمدىگى بويىنشا بىرەگەي قۇبىلىسىن ساقتاۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلادى. الما اعاشقا العاشقى سيپاتتامانى بوتانيك يوگانن سيۆەرس بەرگەن. ول 1793 جىلى ءۇرجار وزەنىنىڭ القابىندا الما ورمانىن كەزدەستىرگەن. كەڭەس زامانىندا الما اعاشىنىڭ بۇل ءتۇرىن ۇزاق ۋاقىت اكادەميك ايماق جانعاليەۆ زەرتتەگەن. ونى حالىق «المانىڭ اكەسى» اتاعان», دەدى ع.مامانباەۆ.
سيۆەرس الما اعاشى كوكتەمنىڭ سوڭعى ايلارىندا گۇلدەيدى. بۇل – الامنىڭ تۇپكى اتاسى. سوندىقتان مۇنداي ايتۋلى شارا تۋريستەردىڭ, قوعامنىڭ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ وسىناۋ تابيعي بايلىققا نازار اۋدارىپ, ونىڭ جويىلىپ كەتپەۋىنە ەكولوگيالىق مادەني ىقپال ەتۋىنە باعىتتالىپ وتىر. فەستيۆال بارىسىندا تەك جوڭعار الاتاۋىندا وسەتىن ەمدىك وسىمدىكتەردىڭ كورمەسى قويىلىپ, حالىق نازارىنا ۇسىنىلدى. سونداي-اق بال جانە ونىڭ ەمدىك قاسيەتتەرى مەن پايدالىلىعىن وندىرىلگەن ونىمدەردىڭ كورمەسىنەن تاماشالاۋعا بولادى.
«ەلىمىزدىڭ بارلىق جەرى وزىنە ءتان سۇلۋلىعىمەن كوركەم تابيعاتىمەن ەرەكشەلەنەدى. سونىڭ ىشىندەگى جەردىڭ ءجانناتى سانالاتىن جەتىسۋدىڭ تابيعاتىنا تامسانبايتىن ادام جوق. بۇگىنگى فەستيۆال دا, جەتىسۋدىڭ تاعى ءبىر اسەم جەرى سارقان جەرىندە جوعارعى دەڭگەيدە ءوتتى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – جابايى الما تۇقىمىن ساقتاپ قالۋ. بۇكىل الەمدەگى الما وسى جەردەن ءوسىپ-ونگەن ەجەلگى ءتۇپ اتادان تاراعاندىعىن ودان ءارى پاش ەتۋ. ارينە بۇدان بولەك ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا جاعداي جاساۋ», دەيدى ەكولوگيا جانە تۇراقتى دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قۇرالاي كاريباەۆا.
تاۋ جاعالاي وسەتىن بۇل جابايى المانىڭ اتاسىن تەك سايالى سارقان جەرىندە عانا كەزدەستىرۋگە بولادى. سوناۋ ەرتە زامانداعى بور داۋىرىنەن وسى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلگەن جابايى المانىڭ 40-قا جۋىق ءتۇرى جوڭعار الاتاۋى تابيعي ۇلتتىق ساياباعى اۋماعىندا ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان. بۇگىندە تابيعي ساياباقتىڭ 38 مىڭ گەكتارىن جابايى سيۆەرس الماسى الىپ جاتىر. اتالعان ءىس-شارا اياسىندا 100 ءتۇپ الما اعاش كوشەتى وتىرعىزىلدى.
«سيۆەرس الماسىن قولعا الۋ, ونى ساقتاۋ, قورعاۋ, كوبەيتۋ ماقساتىندا وسىنداي ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءار ازاماتتىڭ ۇلكەن مىندەتى دەپ ەسەپتەيمىز. سيۆەرس الماسى – ۇلتتىق پاركىمىزدىڭ نەگىزگى نىشانى. ويتكەنى ءبىزدىڭ اۋماق سيۆەرستىڭ گەنەتيكالىق قورى بولىپ سانالادى. تابيعي ساياباق اۋماعىنداعى جابايى سيۆەرس الماسى ساياباقتىڭ جالپى جەر كولەمىنىڭ 3 800 گا اۋماعىن قامتيدى. بۇل پارك اۋماعىنىڭ 1,05 پايىزىن قۇرايدى. سيۆەرس الماسى 15 000 مادەني سۇرىپتىڭ ارعى تەگى بولىپ تابىلادى. سيرەك كەزدەسەتىندىكتەن, ول – قازاقستاننىڭ «قىزىل كىتابىنا» ەنگىزىلگەن ءتۇرى. وسى جابايى اعاشىمىزدىڭ ەمدىك قورىن ساقتاۋدا ءبىزدىڭ ۇلتتىق پاركتە كوپتەگەن ءىس-شارا جۇرگىزىلەدى. وسى ماقساتتا, ۇلتتىق پاركتە عىلىمي ءبولىمىمىز جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق الماتى جانە تالدىقورعان قالالارىنداعى عىلىمي ينستيتۋتتارمەن بىرلەسكەن عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزەمىز. بۇل مەرەكەگە سارقان اۋدانى تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن ەسەپتەگەندە 5 000-عا جۋىق ادام قاتىستى», دەيدى جوڭعار الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇربولات نوعايبەك.
فەستيۆالگە كەلگەن مەيماندار جەتىسۋ شەبەرلەرى دايىنداعان قولونەر بۇيىمدارى قويىلعان «التىن ادام» كورمەسىن ارالاپ, ودان كەيىن تۇمسا تابيعاتتىڭ كورىكتى دە كوركەم جەرلەرىمەن تانىستى. تاۋ قويناۋىنداعى ەرەكشە ءبىتىمدى باسقوسۋعا جينالعاندار قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرىن, تارتىسقا تولى سان الۋان جارىسىنىڭ كۋاسى بولدى. بۇدان بولەك ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن سايىس ۇيىمداستىرىلىپ, جيىلعان جۇرتتىڭ كوڭىلىن كوتەردى.
ءىس-شارا مەرەكەلىك كونتسەرتتىك باعدارلامامەن جالعاسىپ, جاس ەسترادا جۇلدىزى «Kalifarniya» جانە «قازاقستان داۋىسى» مەگا-جوباسىنىڭ قاتىسۋشىسى, ەرەكشە داۋىس يەسى قالىڭ كوپشىلىككە Qanay ەسىمىمەن تانىمال نۇربولات قاناي كەلىپ, اسەم اننەن شاشۋ شاشتى.
