بولاشاق ارحيۆشىلەر وليمپياداسى
تاريحسىز ەل بولمايدى, الايدا سول تاريحتى تۇگەندەپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا امانات ەتەتىن – ءارحيۆشى ماماندار. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ وتكەنىمىزدى ساقتايتىن مامانداردى دايارلاۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنى تۇسىنىكتى. وسى ماقساتتا 2016 جىلدان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, ارحيۆتانۋ جانە ءىس جۇرگىزۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق ستۋدەنتتەر وليمپياداسىن وتكىزىپ كەلەدى. بۇل ءىس-شاراعا ادەتتە جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى قاتىسادى. بيىل ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «Documentum», «Tempus», «Be Zerek» كوماندالارى مەن الماتى كوپسالالى كوللەدجىنىڭ «جالىن» جانە «العىرلار» توپتارى باسەكەلەستى.
ءىس-شارانىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ءاليا مۇستافينا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ مەملەكەت العا قويعان نەگىزگى تالاپتاردىڭ ءبىرى ەكەنىنە توقتالىپ, قاتىسۋشىلارعا ساتتىلىك تىلەدى: «مەملەكەت تاراپىنان ەلىمىزدەگى ارحيۆ سالاسىن دامىتۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جوعارى بىلىكتى ماماندار قاجەت», دەدى ءاليا قۇسايىنقىزى.
وليمپياداعا قاتىسۋشىلار ءبىرىنشى كەزەڭدە «كرەاتيۆتى ءارحيۆشى» تاقىرىبىندا شىعارماشىلىق تاپسىرمانى ورىنداسا, ەكىنشى كەزەڭدە ارحيۆتەردەگى تسيفرلىق تەحنولوگيالار جانە باسقارۋدى قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى يننوۆاتسيالار تاقىرىبىنداعى كوماندالىق جوبالارىن قورعادى. ناتيجەسىندە, جۇلدەلى ءبىرىنشى ورىندى «Be Zerek» (قازۇۋ) توبى يەلەنىپ, ەكىنشى ورىندى «جالىن» (اكك), ال ءۇشىنشى ورىندى «Tempus» (قازۇۋ) كوماندالارى الدى. جەڭىمپازدارعا ديپلومدار مەن كۋبوكتەر, بارلىق قاتىسۋشىعا ارنايى سەرتيفيكاتتار مەن باعالى سىيلىقتار تاپسىرىلدى.
وليمپيادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» زاڭىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي قازاقسان رەسپۋبليكاسى پەرەزيدەنتى ءارحيۆى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان «تاريحي قۇجات – ۇرپاققا امانات» ارحيۆتىك مارافونىنىڭ اياسىندا وتكىزىلگەنىن ايتا كەتەيىك.
دايانا توقبەرگەنوۆا,
قازاقستان پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى
الماتى
عىلىم بالاباقشاعا دا كەرەك
بۇگىندە 3-6 جاستاعى بالالار بالاباقشامەن تولىققاندى قامتىلدى دەۋگە بولادى. بىراق ماسەلە مۇنىمەن تولىقتاي شەشىلدى دەپ ايتا الماساق كەرەك.سەبەبى الدىمىزدان ساپا ماسەلەسى بوي كورسەتتى.
ەلىمىزدە وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ساپانى باعالاۋدىڭ «Ecers-R» اتتى حالىقارالىق شاكىلى نەگىزىندە زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەن ەدى. سوندا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارىمىز بىرنەشە كورسەتكىش بويىنشا تومەن بالل الدى.
سوندا قايتپەك كەرەك؟ البەتتە, تاربيەلەۋ مەن وقىتۋ باعىتتارىن وزگەرتۋ قاجەت. شىن مانىندە, ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى زامان تالابىنا ساي ۋاقتىلى جاڭارتىلىپ وتىرعانى ءجون. ويتكەنى وسكەلەڭ ۇرپاق الداعى وزگەرىستەرگە دايىن بولۋعا ءتيىس.
ءيا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ حالىققا العاشقى جولداۋىندا باعدارلامانى وزگەرتۋ تۋراسىندا ءسوز قوزعاپ, قازىرگى جاھاندىق وزگەرىستەر كەزەڭىندە وقۋ باعدارلامالارىن جاڭا جاعدايعا بەيىمدەۋ كەرەكتىگىن جانە مۇنىڭ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋا ەكەنىن جەتكىزگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2021 جىلى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەلەۋ مەن وقىتۋدى دامىتۋدىڭ جاڭا مودەلى ازىرلەندى. جاڭا مودەل مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ سالاسىنىڭ مازمۇنىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. ەلىمىزدەگى بالاباقشالاردىڭ اتالعان مودەلمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىنا كوپ ۋاقىت وتە قويماسا دا, ەلەۋلى وزگەرىستەر بار ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى ءبىز مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا بۇرىنعىداي, ياعني مەكتەپ وقۋشىلارىنا مىندەتتەلگەندەي جارتى ساعاتتاپ ساباق وتكىزبەيمىز. جاڭا مودەل بويىنشا وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدى بالانىڭ باقشاعا كەلگەن ساتىنەن باستاپ, ونىڭ فيزيولوگيالىق جانە پسيحولوگيالىق قاجەتتىلىكتەرى بويىنشا ويىن مەن كوممۋنيكاتسيالار ارقىلى ارنايى ادىستەمەمەن ىسكە اسىرا باستادىق.
ءيا, ادىستەمە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا سۇيەنىپ جاسالعان مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدىڭ باعدارلاماسىنان الىنادى. مازمۇنى بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي جاڭارتىلعان باعدارلاماداعى 11 قاعيدانىڭ ورىندالۋى – زاماناۋي پەداگوگتىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىندا كورىنىس تاۋىپ وتىرۋى شارت. سوندا بالا بۇگىنگى كۇن تالابىنا ساي تاربيە الىپ قانا قويماي, وقىتۋدىڭ دا وزىق ۇلگىسىنەن سۋسىندايتىن بولادى.
زۋلحيا قۇربانعالي,
«كۇنەكەي» بوبەكجاي-بالاباقشاسىنىڭ ادىسكەرى
قىزىلوردا
كۇي كۇمبىرلەپ, ءان شىرقالدى اۋەلەپ
سول ءبىر اسەرلى ساتكە دە كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. شات-شادىمان كوڭىل كۇيگە تولى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى بولاتىن. بايىرعى ادەتىمىزشە جانىمىزعا جاقىن «Abai TV» تەلەارناسىن ىسكە قوسقانبىز. داۋلەسكەر كۇيشى, تانىمال ونەر يەسى, كومپوزيتور, حالقىمىزدىڭ اردا ۇلدارىنىڭ ءبىرى سەكەن تۇرىسبەكوۆتىڭ « ۇلى دالا» اتتى شىعارماشىلىق كەشى كورسەتىلىپ جاتىر ەكەن. ساڭلاق ءىنىمىزدىڭ باسقارۋىنداعى «اق جاۋىن» مەملەكەتتىك وركەسترىنىڭ «جاندى» كونتسەرتىن كەزىندە وڭتۇستىكتىڭ شالعايدا جاتقان سوزاق اۋدانىنا كەلگەن گاسترولدىك ساپارىندا تاماشالاعانداردىڭ قاتارىندا ءبىز دە بولعان ەدىك. ەندى, مىنە, تاعى دا ءساتىن سالىپ, ونەرپازدارمەن كوگىلدىر ەكران ارقىلى قاۋىشۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
ءبىر ەرەكشەلىگى – كەشتى سەكەننىڭ ءوزى كەرەمەت جۇرگىزىپ, تىڭداۋشىلارىن اسەرلى اڭگىمەلەرىمەن ەلىتىپ, ۋىسىندا ۇستاپ وتىردى. ءىنىمىز قارا ءتىلدىڭ دە حاس شەبەرى ەكەن, وتكەن-كەتكەن جايلاردى بايانداعاندا تىڭداپ وتىرىپ قۇلاق قۇرىشىڭ قانادى. وزگەگە ۇقسامايتىن دارا, بەكزات بولمىسى دا ونى باسقالاردان ەرەكشەلەپ تۇرادى.
ونەردەگى ۇلى ۇستازدارى – نۇرعيسا تىلەنديەۆ پەن مالگاجدار اۋباكىروۆتىڭ ادامي بولمىسى مەن ونەرپازدىق قىرلارى, شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى تولەگەن مومبەكوۆتىڭ «سالتانات» كۇيىنىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى كۇيشىنىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەن ەستەلىگىن جۇرتشىلىق ۇيىپ تىڭدادى. «كوڭىل تولقىنى», «اق جاۋىن», «جۇماتاي», «مالگاجدار» كۇيلەرى مەن «تارباعاتاي» ءانى كوڭىل تولقىتتى, ادەمى اسەرگە بولەدى.
ءبىز بىلەتىن سەكەن – «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» جان. كۇيشى-كومپوزيتورلىعىنا قوسا, ءوزى دە ءان شىعارىپ, ءسوزىن جازىپ, ونى ءوزى ورىندايدى. بۇل – ەكىنىڭ بىرىندە كەزدەسە بەرمەيتىن ونەر. شەشەندىگى جايلى جوعارىدا ايتتىق. قىسقاسى, كوكىرەگىندە كۇمىس كۇي كۇمبىرلەگەن بال بارماق كۇيشى, كومەيىنە بۇلبۇل ۇيا سالعان اسقاق ءۇندى ءانشى دە ەكەن بۇل ءىنىمىز. وعان كونتسەرت بارىسىندا كوزىمىز انىق جەتتى.
قازاق ۇلتى قاشاندا وسىنداي دارا ۇلدارىمەن ەرەكشەلەنەدى. ولاي بولسا, جاڭا قازاقستاننىڭ سەكەن تۇرىسبەكوۆ سىندى ونەرلى ورەندەرى كوبەيە بەرگەي دەگەن ءبىر عانا تىلەك بار كوڭىلدە.
كارىباي امزە ۇلى,
ەڭبەك ارداگەرى
تۇركىستان وبلىسى
