قورداعى ازىق قانشا ۋاقىتقا جەتەدى؟

وتكەن جىلعى ءونىم قورىنىڭ ازايۋى مەن نارىقتا ەرتە پىسەتىن كوكونىس­تەردىڭ پايدا بولۋى 12 وڭىردە پياز باعاسىنىڭ جانە 15 وڭىردە قىرىققابات باعاسىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتكەن. سوڭعى اپتادا قى­­رىق­قابات باعاسى – 3,8%-عا, پياز – 1,4%-عا, ءسابىز – 0,3%-عا, كارتوپ باعاسى 0,1%-عا كوتە­رىل­گەن.

«كوكونىس باعاسىنىڭ ءوسۋى كو­بى­نە بروندى الىپ تاستاۋ قار­­قى­نىنىڭ تومەندەۋىنە جانە نا­رىقتا ەرتە پىسەتىن كوكونىس­تەردىڭ پايدا بولۋىنا باي­لانىستى بولىپ وتىر. موني­تو­رينگ قورىتىندىسى بو­يىن­شا نارىقتا تەك 12,2 مىڭ توننا پياز ساتىلعانىن كورىپ وتىر­­مىز, الايدا قوردان وسى كو­كونىستىڭ 19,1 مىڭ تونناسى شى­عا­رىلعان. بازارلارعا 15 مىڭ توننا قىرىققابات شىعارىلعان, دە­گەنمەن 9 مىڭ توننا عانا سا­تىل­عان», دەيدى ساۋدا كوميتەتى تورا­عاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايدار ابىلدابەكوۆ.

ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا Cاۋدا جانە ينتەگراتسيا مي­نيستر­لىگىنىڭ ۇيىم­داس­تى­رۋى­مەن وب­لىس­تىق اكىم­دىكتەر مەن وڭىرلىك اكك وكىل­دەرى تاجىكستانعا ساپار جاسادى. ونىڭ بارىسىندا وڭتايلى نارىق باعاسى بويىنشا 6 مىڭ توننا ەرتە پىسەتىن پيازدى جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.

«وڭىرلەرگە «تاجا­گرو­پروم­ەكسپورتپەن» تىكەلەي كەلى­سىم­شارتتار جاساسىپ, پياز­دى تا­جىك­ستاننان الدىرتۋ ۇسى­نىل­دى, بىراق ولار بۇل كوك­ونىس­تى كەدەندىك تازارتۋدان كە­يىن قا­زاقستان اۋماعىنان سا­تىپ ال­عىسى كەلەتىنىن ايتىپ, باس تارتتى. وسىعان وراي ەرتە پىسەتىن يمپورتتىق كوكونىستەردى ساتىپ الۋعا «KTZ Express-KTZE Commerce» ۋاكى­لەت­تى ەكو­­نو­مي­­كالىق وپەرا­تورى قو­سىل­­دى, ول تاجاگرو­پروم­ەكس­پورت­پەن قا­زاق­ستان­عا كوكو­نىس­تەر­دى جەت­كى­زۋگە كەلىسىمشارت جاساس­تى. الاي­دا وسىنىڭ وزىندە وتكەن اپتادا 220 توننا پياز الدىرتۋعا 8 ءوڭىر عانا كەلىسىمشارتقا وتىردى. الماتى قالاسى, تۇركىستان, قارا­عاندى جانە سولتۇستىك قا­زاق­ستان وبلىستارى – قول قويۋ ساتىسىندا. جەتىسۋ اكك – جوس­پارلاۋ ساتىسىندا. ال اقتوبە, الماتى, جامبىل, ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا وبلىستارى, الماتى جانە شىمكەنت قالارىنىڭ اكك كەلى­سىمشارت جاساسۋعا جانە وڭىر­­لەردى ءتيىمدى باعامەن ەرتە پىسە­تىن پيازبەن قامتاماسىز ەتۋ­­گە قىزىعۋشىلىق تانىتپاي وتىر», دەپ جالعاستىردى ايدار ابىلدابەكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, كەي وڭىردە كۇنباعىس مايىنىڭ باعاسى قاتتى وسكەن. بەس ءوندىرۋشىنىڭ ەلەك­ترون­دىق شوت-فاكتۋرالارىن ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ قورىتىندىسى بويىنشا «كايس ينۆەست» جشس جانە «جازىق گرۋپپ» جشس با­عا­نى رۇقسات ەتىلگەن ۇستەمەدەن اسىرعان, ولار كۇنباعىس مايىنا 20-دان 40%-عا دەيىن ۇستەمە قوسقان. بارلىق انىقتالعان فاك­تى­لەر بويىنشا اقپارات شارا قابىلداۋ ءۇشىن ساۋدا جانە تۇ­تى­نۋ­­شىلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ دەپارتامەنتتەرىنە بەرىل­گەن.

اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەربول تاسجۇرەكوۆ وڭىر­لەردەگى نەگىزگى كوكونىستەردىڭ بالانسى تۋرالى ايتا كەلىپ, رەس­پۋبليكادا كارتوپ بويىنشا وڭ سالدو (22,6 مىڭ توننا) باي­قا­لاتىنىن ايتتى. قولدا بار قور مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دە­يىن حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىن قام­تاماسىز ەتەتىن كورىنەدى. ماۋ­سىم-شىلدە ايلارىندا تۇر­كىس­­تان جانە الماتى وبلىس­تا­رىن­دا ەرتە پىسەتىن كارتوپ جينالادى جانە بۇل كۇزگى ەگىنگە دە­يىن ەلدىڭ قا­جەتتىلىگىن جابۋعا جەت­كىلىكتى بول­ماق.

اكىمدىكتەردىڭ مالىمەتىنشە, رەسپۋبليكا بويىنشا ءسابىز قورى – 32,5 مىڭ توننا, ال قالا حالقىنا ايىنا 24,4 مىڭ توننا ءسابىز قاجەت. كۇزگى ەگىننەن الىناتىن كوكونىستەردى جەتكىزۋگە فور­ۆاردتىق شارتتار جاساسۋ بو­يىن­شا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە, بۇل 2024 جىلعى ماۋسىمارالىق كەزەڭدە باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن قاجەت.

«كۇزگى ەگىننەن 101,2 مىڭ توننا كوكونىس, ونىڭ ىشىندە 57 مىڭ توننا كارتوپ, 14,6 مىڭ توننا ءسابىز, 18,7 مىڭ توننا پياز, 10,9 مىڭ توننا قىرىققابات جەتكىزۋگە شارتتار جاسالدى», دەيدى ەربول تاسجۇرەكوۆ.

كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا سەرىك جۇمانعارين قاتىسۋشىلار نازارىن ەرتە پىسەتىن كوكونىستەر, ءسۇت ونىمدەرى باعاسىنىڭ ءوسۋىن تۇراق­تاندىرۋ ءۇشىن جەدەل جۇ­مىس جاساۋ قاجەتتىگىنە اۋدار­دى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­ترلىگىنە كە­لە­سى اپتادا ءسۇت ونىم­دە­رىن وندى­رۋ­شىلەرمەن كەڭەس ۇيىم­داس­تى­رۋدى تاپسىردى.

«كۇنباعىس مايى مەن تاۋىق جۇمىرتقالارىن ساتۋ تىزبەگىندە تاعى دا ءىرى دەلدالدار پايدا بولدى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى اتالعان نا­رىق­تار­داعى ءونىمسىز دەلدالداردى جويۋى قاجەت. سونىمەن قاتار اينا­لىم سحەمالارى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ترەيدەرلىك كوم­پا­نيالارمەن جاسالعان وڭىر­لەردىڭ كەلىسىمشارتتارىنا تال­داۋ جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن. وتكەن جىلدان باستاپ ءبىز وندىرۋ­شى­لەر­دەن تىكەلەي فور­ۆارد­تىق ساتىپ الۋعا كوشۋ تۋرالى ايتىپ كەلەمىز, بىراق ءالى دە كوبى ترەيدەر­لەردى تاڭداپ جاتىر. تالداۋ قو­رى­تىندىسى بويىنشا باعانى تۇراقتاندىرۋدا مۇنىڭ قان­شا­لىق­تى ءتيىمدى بولعانىن انىق­تاي­مىز», دەپ تۇيىندەدى سەرىك جۇمانعارين.