جاھاندىق رەتسەسسيانىڭ ەل ەكونوميكاسىنا اسەرى

AERC ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, سىرتقى «شوكتار» مەن رەتسەسسيا قاۋپىنە قاراماستان, ەل ەكونوميكاسى العان باعىتتان جاڭىلماي, ءوسىم ديناميكاسىن كورسەتىپ كەلە جاتىر. 2023 جىلدىڭ قاڭتار-اق­پانى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق ەكسپورت 0,7 پايىزعا وسكەن. ال جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ قالپى­نا كەلۋىنە بايلانىستى يمپورت كولەمى 40 پايىزعا ارتقان. ولار­دىڭ مالىم­دەۋىنشە, ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق ونىمدەرى – مۇناي, مەتالل, استىق نەگىزىنەن رەسەي تەرريتورياسى ارقىلى تاسىمالدانادى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە سوڭعى گەوساياسي احۋالعا بايلانىستى ۇلكەن تاۋەكەل تۋعىزىپ جاتىر.

«سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە قازاق­ستاننىڭ تمد ەلدەرىنە ەكسپورتى 20 پايىزعا ءوستى. ال باسقا ەلدەرگە ساتۋ كورسەتكىشى 3,3 پايىزعا قۇلدىرادى. تمد ەلدەرىنەن يمپورت 6,9 پايىزعا ازايدى. وزگە ەلدەردەن كەلەتىن يمپورت 82 پايىزعا ءوسىم كورسەتتى. رەسەيدى اينالىپ ءوتىپ, اقتاۋدان باكۋگە مۇناي تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ 5 ەسە ارتۋىن جاقسى جاڭالىق دەپ ايتۋعا بولادى. ارينە بۇل باعىت ارقىلى تاسىمالداناتىن كولەم رەسەي ارقىلى وتەتىن كولەمدى تولىق جاپپايدى. سونىڭ وزىندە ءتاۋىر كورسەتكىش. بىلتىر رەسەيگە بالاما جولدار ارقىلى تاسىمالدانعان مۇناي كولەمى 1,8 ملن توننا بولدى. دەگەنمەن كتك مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى جانە ەكونوميكالىق جاعىنان ەڭ ءتيىمدى باعىتى بولىپ قالا بەرەدى, ول ارقىلى جەتكىزۋ 2022 جىلى 1 پايىزعا قىسقاردى», دەلىنگەن شولۋدا.

رەتسەسسيا تاۋەكەلىنە, ۋكراينا­داعى قاقتىعىستىڭ جالعاسۋىنا, سونداي-اق تايۆانداعى تەكەتىرەستىڭ ور­شۋى­نە قاراماستان, AERC ءوزىنىڭ 2023 جىل­عا ارنالعان ءىجو بولجامىن جيىن­تىق سۇرانىس مودەلى بويىنشا جاقسارتقان.

بازالىق ستسەناري جاعدايىندا, 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا Brent ماركالى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەگەنىنە قاراماستان, دوللارعا قاتىستى تەڭگە باعامى ءبىرشاما نىعايدى. ورتاشا العاندا, ناۋرىزدا تەڭگە/دوللار جۇبى 449,99 تەڭگە بولىپ تۇراقتادى. اقپاندا 1 دوللار 451,94 تەڭگە بولعان. اقپانداعى تەڭ­گە­نىڭ نىعايۋى ەلىمىزدەگى سالىق اپتاسىنا بايلانىستى بولدى. ال ناۋرىزدا ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردى قامتاماسىز ەتۋ اياسىنداعى ۇلتتىق بانكتىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىلىمعا شىعارۋى ءتول ۆاليۋتاعا قولداۋ كورسەتتى. سونىمەن قاتار امەريكالىق قوس ءىرى بانك – Signature Bank پەن Silicon Valley Bank-ءتىڭ بانكروت بولۋى دوللاردى ءبىراز السىرەتىپ كەتتى.

AERC 2023 جىلى تەڭگە/دوللار جۇبى 453,6 تەڭگە دەڭگەيىندە قالىپتاسادى دەپ بولجايدى.

سونىمەن بىرگە AERC ساراپشىلارى بيىلعى مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى 3,9 ترلن تەڭگە نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 4,1 پايىزى بولاتىنىن ايتادى.

«قۇندىق ماندە وسى جىلدىڭ بيۋدجەت تاپشىلىعىن باعالاۋ قاڭتارداعى شولۋمەن سالىستىرعاندا قىسقارتىلدى (بۇرىن – 4,1 ترلن تەڭگە), بىراق ءىجو-گە قاتىستى تاپشى­لىق بولجامى وزگەرىسسىز قالدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلى­عىنىڭ شىعىندارىن ازايتۋ ۇلتتىق قوردان بۇرىن جوسپارلانعان 2,2 تريلليون تەڭگەدەن 3,0 تريلليون تەڭگەگە دەيىنگى ترانسفەرتتىڭ ءوسۋى, سونداي-اق سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن بولادى. ەكونوميكانىڭ بىرقاتار سالالارىندا ءونىم شىعارۋ بولجامىن وڭدى قايتا قاراۋ اياسىندا AERC كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى تۇسىمدەرىنىڭ 3,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوسۋىن كۇتۋدە. بولجام قاڭتار ايىمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما جاقساردى. حالىقتىڭ نومينالدى اقشالاي كىرىس­تەرى ءوسۋ قارقىنىنىڭ ۇلعايۋىن ەسكەرە وتىرىپ, جەكە تابىس سالىعى بويىنشا كىرىستەردىڭ ءوسۋى 1,6 ترلن تەڭگەگە (بۇرىن – 1,5 ترلن تەڭگە), الەۋمەتتىك سالىق – 1 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە (بۇرىن – 998 ملرد تەڭگە). بيىلعى مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىنى 21,0 ترلن تەڭگە دەپ بولجانىپ وتىر», دەلىنەدى شولۋدا.

AERC باس ديرەكتورى جانىبەك ايعازيننىڭ ايتۋىنشا, بيىل ءبىرىنشى توقساندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ 4,9 پايىزعا دەيىن ءوسىم كورسەتۋىنە قۇرى­لىس, ساۋدا, ترانسپورت, وڭدەۋ­شى ونەر­كاسىپ سالالارى ۇلەس قوستى. سونداي-اق ول جاھاندىق ءۇردىستىڭ ءىزىن الا وتاندىق ينفلياتسيانىڭ دا باياۋلاي باستاعانىن نازارعا الادى.

«2023 جىلى ناۋرىزدا ينفلياتسيا 18,1 پايىز بولدى. سونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارى بويىنشا – 18,1 پايىز, ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس تاۋارلار – 18,1 پايىز جانە قىزمەتتەر بويىنشا – 14,4 پايىز. 2023 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ AERC ينفلياتسيا بولجامىن جاريالايدى جانە ونىڭ ناۋ­رىز ايىنداعى جىلدىق باعالاۋى 18,41 پايىز (شىن مانىندە – 18,1 پا­يىز) بولدى, ال ينفلياتسيا تومەندەۋ ۇردىسىنە يە بولادى. وسىعان بايلانىستى رەتتەۋشى كۇتۋ پوزيتسياسىن ۇستانادى جانە ءتورت اي بويى بازالىق مولشەرلەمەنى 16,75 پا­يىز دەڭگەيىندە ۇستاپ وتىر. الايدا پروينفلياتسيالىق تاۋەكەل ساقتالادى, سول سەبەپتى دە مونەتارلىق احۋال قاتاڭ كۇيىندە قالادى», دەيدى ول.

AERC بيىل ورتاشا العاندا, تۇتى­نۋ­شىلىق ينفلياتسيا ەلىمىزدە 10,2 پا­يىزدى قۇراۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى.

AERC-ءتىڭ بازالىق ستسەناريى بويىنشا بيىل قازاقستان ءىجو-ءنىڭ ناقتى ءوسىمى 4,3 پايىز بولماق. ساراپشىلار مۇناي باعاسى باررەلىنە 83,1 دوللاردان 84,9 دوللارعا بارادى دەپ بولجايدى.