وسىعان سايكەس, يەلىگىندە 100 گەكتاردان استام جەرى جانە اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى بولا تۇرا جۇمىسشىلاردىڭ سانىن كورسەتپەيتىن 1 226 قوجالىققا تالاپ قويىلدى. ولار جالدامالى جۇمىسشىلاردى تىركەۋگە مىندەتتەلدى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – جۇمىسشىلاردىڭ تابىسى مەن سانىن جاسىرۋ فاكتىلەرى ورىن الىپ وتىر. ول ءوز كەزەگىندە ءوزىن ءوزى قامتىعانداردىڭ سانىن ارتتىرادى. تالداۋ ناتيجەسىندە كىرىستەر دەپارتامەنتى مەن ستاتيستيكا دەپارتامەنتى اراسىندا اۋىتقۋلار بارى انىقتالدى. ستاتيستيكا بويىنشا 19 931 شارۋا قوجالىق تىركەلسە, كىرىستەر دەپارتامەنتىندە – 19 239, ايىرماشىلىق – 692 قوجالىق. بۇل ەڭ الدىمەن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ جەرگىلىكتى جەردە شارۋاشىلىق كىتابىن دۇرىس تولتىرمايتىنىن جانە جاڭارتپايتىنىن كورسەتەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ستاتيستيكانىڭ جالعان دەرەكتەرىنە اكەلەدى», دەيدى جەتىسۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك جاقانباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, 194 شارۋاشىلىق 335 جۇمىسشىنى تىركەپ, دەكلاراتسيا تاپسىردى, ناتيجەسىندە, جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك تولەمى قامتىلدى. زەينەتاقى قورىنا 11 ملن 368 مىڭ تەڭگە, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەن الەۋمەتتىك اۋدارىمعا 4 ملن تەڭگەدەن اۋدارىلعان. دەگەنمەن يەلىگىندە ايتارلىقتاي مال سانى جانە كولىگى بولا تۇرا جۇمىسشىلاردىڭ سانىن از كورسەتكەن شارۋاشىلىقتاردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, اۋداندارداعى كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ بولىمشەلەرىنە جىبەرىلدى.
بيىل وڭىردە اۋىرشارۋاشىلىق سالاسىنا 46 ملرد تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان, ونىڭ ىشىندە ءوندىرىستى سۋبسيديالاۋعا – 23,2 ملرد تەڭگە, «اۋىل اماناتىنا» – 3,2 ملرد تەڭگە جانە «ۇلكەن جوبالار» باعدارلاماسىنا – 2,0 ملرد تەڭگە بولىنگەن. وعان قوسا سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىن جوندەۋگە – 7,1 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. ونىڭ سىرتىندا, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» مەن «قازاگروقارجى» ۇيىمدارى ارقىلى تاۋار وندىرۋشىلەردى نەسيەلەندىرۋگە 10 ملرد تەڭگە جۇمسالماق.
ال ەگىن شارۋاشىلىعىندا داقىلداردىڭ ەگۋ كولەمى 1,9 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 519 مىڭ گەكتارعا جەتەتىن بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا كوكتەمگى دالا جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە, شارۋاشىلىقتار تۇقىم, مينەرالدى تىڭايتقىش پەن ديزەل وتىنىمەن تولىق قامتىلعان.
ەگىن دەگەننەن شىعادى, ماسەلەن پانفيلوۆ اۋدانىندا جالپى 44 350 گەكتار جەرگە ءارتۇرلى داقىلدار مەن كوكونىستەر ءوسىرۋ جوسپارلاندى. ونىڭ ىشىندە ەگىن شارۋاشىلىعىندا نەگىزگى جەتەكشى داقىل جۇگەرىنىڭ ەگىستىك كولەمى 26 620 گەكتاردى قامتىماقشى. بۇدان باسقا مىڭ گەكتارعا جۋىق ارپا, بيداي, 920 گەكتارعا كارتوپ, 595 گەكتار جەرگە كوكونىس, 130 گەكتارعا باقشا, 115 گەكتارعا كوپجىلدىق ءشوپ, 36 گەكتار كۇنباعىس ءوسىرۋ كوزدەلۋدە. كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 665 توننا جۇگەرى, 79,6 توننا ارپا, 103,4 توننا بيداي تۇقىمدارى دايىندالعان.
جۇگەرىشىلەر جىلداعىداي ءساۋىر ايىنىڭ العاشقى اپتاسىنان باستاپ الدىمەن ەگىس القاپتارىن سۋعارىپ الىپ, ودان سوڭ ىلە-شالا جەر جىرتىپ, تۇقىم سەبۋدى باستاپ كەتكەن بولاتىن. وعان دەيىن توپىراق جىلۋىن تالعامايتىن جازدىق بيداي, كوپ جانە ءبىر جىلدىق ءشوپ, كارتوپ, مايلى داقىلدار ەگۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ, جوسپارلانعان ءىس تياناقتى اتقارىلدى.
ەگىنشىگە ءمالىم, قۇيقالى قۇنارلى جەر عانا – جومارت. اۋدانداعى ەگىن ەگىلەتىن سۋارمالى جەردىڭ ءبارى دەرلىك تابيعي قۇنارىنان ايىرىلعان. سوندىقتان تاجىريبەلى ەگىنشىلەر تىڭايتقىشتاردى مولىنان پايدالانۋعا ءۇمىت ارتادى. ال مەملەكەتتەن جۇگەرى وسىرۋگە جەڭىلدىكپەن بولىنەتىن مينەرالدى تىڭايتقىش ساتىپ الۋ جوسپارى 8 403 توننا بولسا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ناقتى ساتىپ الىنعانى 5 500 تونناعا دەيىن جەتتى. اقتاۋ قالاسىنداعى «قازازوت» كاسىپورنى مەن تاراز قالاسىنداعى «قازفوسفات» زاۋىتىمەن 2 525 توننا تىڭايتقىش الۋعا كەلىسىمشارت جاسالعان.
بۇگىندە التىنكول ستانساسىنا 22 ۆاگون تىڭايتقىش جەتكىزىلدى. بۇل بيىل وسىرىلەتىن جۇگەرى القابىن قۇنارلاندىرا تۇسۋگە جەتكىلىكسىز. جۇگەرىشىلەرگە ناقتى مۇمكىندىگىنە قاراي جوسپارلاعانداعىدان ەكى ەسە ارتىق مينەرالدى تىڭايتقىش قاجەت. بۇل ورايداعى تاپشىلىق تاۋقىمەتىن ەگىنشىلەر «قۇرىققا سىرىق جالعاپ», مال قورالارىنان شىققان كوڭدى القاپتارىنا شاشىپ امالداپ ءجۇر. بيىل اۋدان بويىنشا جالپى 33 000 توننادان استام ورگانيكالىق تىڭايتقىش ەگىستىكتەرگە ءسىڭىرىلدى.
ەگىنشىلەر دالا ءوندىرىسىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن قولدانۋعا ەرەكشە دەن قويىپ كەلەدى, اسىرەسە تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى تيىمدىلىگىن تانىتىپ تۇر. اۋدان بويىنشا 2 128 گەكتارعا تامشىلاتىپ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءتاسىلى قولدانىلادى. ونىڭ ىشىندە «جاركەنت-فرۋكت» جشس 1 050 گەكتار جەمىس باعىن, «كوكتال-اگرو» جشس 303 گەكتار ەگىستىك القابىن تامشىلاتىپ, 300 گەكتار كوپجىلدىق ءشوبى مەن جۇگەرىسىن جاڭبىرلاتىپ سۋارۋدى باستاعالى ءتورت جىل بولسا, وتكەن جىلدان باستاپ قوڭىرولەڭ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ديقاندارى 72 گەكتار كوپجىلدىق ءشوپتى جاڭبىرلاتىپ سۋارۋدى قولعا الدى. «وت اگروحولديرگ» جشس 250 گەكتار, «نۇرقايرات» جشق 40 گەكتار القابىنا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن پايدالانۋدا. بۇلاردان باسقا «ايكەرىم», «ايسۇلتان», «يلمانوۆ.ق» قوجالىقتارى دا جاڭا تەحنولوگيانى قولدانا باستادى. بۇل ەگىن سۋاراتىن سۋدى ۇنەمدەۋگە ايتارلىقتاي كومەگىن تيگىزىپ كەلەدى.
پانفيلوۆ اۋدانىنداعى جۇگەرى ەگىستىگىنىڭ كولەمىن يگەرۋ تولىقتاي تەحنيكاعا تاۋەلدى. سوندىقتان وڭىردەگى جەكە شارۋا قوجالىقتارى تاپقان تابىسىنىڭ باسىم بولىگىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن ساتىپ الۋعا جۇمساپ ءجۇر. ياعني وڭىردە جەر وڭدەيتىن تەگەۋرىندى تەمىر تۇلپارلاردىڭ پاركى جىل وتكەن سايىن جاڭارۋدا. ۇستىمىزدەگى جىلى كوكتەمگى ەگىن ەگۋ ناۋقانىنا اۋداندا جالپى 1 231 بىرلىك اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى قاتىسادى. بۇدان تىس ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا عانا جاركەنتتىك شارۋالار 110,6 ملن تەڭگەگە اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن ساتىپ الدى.
ال مال شارۋاشىلىعىندا نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جىلما-جىل قاراجات جەتىسپەۋشىلىگى. مىسالى, 2022 جىلى ساتىپ الىنعان جەم-شوپكە بيىل 2,4 ملرد تەڭگە سۋبسيديا تولەندى. ياعني وسى سالاعا اعىمداعى جىلعا بولىنگەن جالپى قاراجاتتىڭ 40 پايىزىن الىپ وتىر. وبلىستا مەملەكەتتىڭ قولداۋىن ءتيىمدى پايدالانىپ, 2027 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 46 ملرد تەڭگەگە 55 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
جەتىسۋ وبلىسى
