كوللاجدى جاساعان الماس ماناپ, «EQ»
وسى تاقىرىپتى «Eurasia Group» كونسالتينگ كومپانياسى دا قاراستىرعان ەكەن. زەرتتەۋ دەرەكتەرى بويىنشا, كەلەسى ونجىلدىقتا تەحنولوگيالىق دامۋ, قازىرگى گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعداي ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك داعدارىستارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن.
الداعى ۋاقىتتا جەدەل جانە كەڭ تارايتىن سىن-قاتەردىڭ ءبىرى – ء«ومىر ءسۇرۋ قۇنىنىڭ داعدارىسى». اتى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل ينفلياتسياعا بايلانىستى حالىق كىرىسىنىڭ كۇرت تومەندەپ, ازىق-ت ۇلىك پەن جانار-جاعارماي سياقتى كۇندەلىكتى يگىلىكتەر باعاسىنىڭ جىلدام ءوسىمىن بىلدىرەدى. راسىندا دا, الەمنىڭ بارلىق ەلىندە «ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ», «ينفلياتسيانىڭ ارتۋى» جانە «ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ» ەڭ وتكىر ماسەلەگە اينالىپ, دومينو ەففەكتىسى بويىنشا ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ىقپال ەتەدى. زەرتتەۋدە وسى احۋالدى تۇراقتاندىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى رەتىندە «ادام دامۋىنا جۇمسالاتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن ارتتىرۋ» دەپ كورسەتىلەدى.
جەر بەتىندە تەز بەلەڭ الۋى مۇمكىن تاعى ءبىر ماسەلە – بيوالۋاندىلىقتىڭ جوعالۋى جانە ەكوجۇيەنىڭ كۇيرەۋى. اتالعان ەسەپ كورسەتىپ وتىرعانداي, جاسىل تەحنولوگياعا قوماقتى ينۆەستيتسيا قۇيۋعا كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ عانا شاماسى كەلەدى. اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعى دا جۇيەلى جاھاندىق پروبلەمالار قاتارىنا كىرگەنىنە قاراعاندا, بارلىق ۇكىمەتتەر بۇل ماسەلەنى ۋاقىتشا داعدارىس رەتىندە قاراستىرماۋعا ءتيىس.
زەرتتەۋدە تەحنولوگيا دامۋىنىڭ كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن قوعامداعى تەڭسىزدىك اسپەكتىلەرىنە كەرى اسەرى ايتىلعان. كيبەرقىلمىستىڭ وسەتىنى ءمالىم بولسا, ساياسي اكتورلار (قاتىسۋشىلار) وزگە ەلدەردىڭ تەحنولوگيا رەسۋرستارى مەن قىزمەتتەرىنە ءجيى شابۋىل جاساۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنداي ارەكەتتەر اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, قارجى جۇيەسى, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك, ەنەرگەتيكا, عارىشتىق جانە سۋ استى كوممۋنيكاتسيا جۇمىسىنا دا كەدەرگى كەلتىرۋى ىقتيمال.
الەمدەگى ساۋدا-ەكونوميكالىق تەكەتىرەس, سانكتسيالار جالعاسا بەرسە, ينفلياتسيالىق قىسىم تۋدىرۋشى فاكتور بولىپ ەسەپتەلەتىن لوگيستيكالىق تىزبەكتەر السىرەي تۇسەدى. زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الداعى 10 جىلدا جاھاندىق ەكونوميكالىق فراگمەنتاتسيا مەن گەوساياسي شيەلەنىس توقتاماسا, قارىز داعدارىسى ۋشىعا بەرەتىنى انىق.
دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردىڭ تابيعي رەسۋرستاردى شامادان تىس, ءارى ءتيىمسىز قولدانۋى اسەرىنەن ازىق-تۇلىك پەن سۋ ءۇشىن كۇرەستىڭ كۇشەيۋى بىلاي تۇرسىن, مەتالل مەن مينەرالداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى گۋمانيتارلىق جانە ەكولوگيالىق داعدارىس تەرەڭدەيدى. الايدا داعدارىس اتاۋلى دامۋشى جانە دامىعان نارىقتارعا اركەلكى ىقپال ەتەدى. داعدارىستار قوعامدىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قۇلدىراۋىنا ءوز ىقپالىن سالىستىرمالى تۇردە تيگىزەدى.
جوعارىدا اتالعان جانە كەستەدە كورسەتىلگەن مالىمەتتەر مەن بولجامداردى نەگىزگە الا وتىرىپ, مۇنداي سىن-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ شارالارىن ىسكە اسىرىپ, ولاردىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرى مەن الەۋمەتتىك سالدارىن مەيلىنشە زەردەلەۋدى قولعا العان ماڭىزدى. جاھاندىق سىن-قاتەرلەر بارىنەن بۇرىن ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىنا وتە جويقىن اسەر ەتەتىنىن ەسكەرۋ قاجەت.
ايدانا امالبەكوۆا,
قازاقستان قوعامدىق
دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
