تۇركى دوستىعىنا ادال ادا
ءسوز اۋانىنان باكۋ قالاسىنا بۇرىن دا ات باسىن بۇرعانىمىزدى اڭعارتتىق. بىراق ول كەزدە قىزمەت بابىمەن اقپارات تاراتۋ ماقساتىندا كەلىپ, اينالامىزعا ەمىن-ەركىن كوز توقتاتىپ, مويىن بۇرىپ قاراۋعا ۋاقىت تار بولدى. بۇدان ءتورت جىل بۇرىنعى ساپارىمىزعا سەبەپ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ ءسامميتى ەدى. سول شاقتا وسى تۇركى كەڭەسىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتىپ, سالماعىن ارتتىرۋ ءۇشىن تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا اينالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلعان. بۇگىندە باۋىرلاس ەلدەردىڭ بايلانىسىن نىعايتا ءتۇسۋ نيەتىنەن تۋعان بۇل يگى يدەيا ناقتى جۇزەگە اسىپ, تۇركى جۇرتىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جاتىر. باكۋگە ەكىنشى رەت قايىرىلۋىمىز دا – وسى باۋىرمال نيەتىمىزدەن.
دالىرەك ايتساق, باكۋدە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا (تمۇ) مۇشە جانە باقىلاۋشى ەلدەردىڭ جۋرناليستەرىنە ارنالعان ترەنينگ ءوتتى. اتالعان ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا ادا ۋنيۆەرسيتەتى باستاماشىلىق جاسادى. بۇعان ازەربايجان, تۇركيا, قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرىنەن 20 شاقتى جۋرناليست جانە قوعاممەن بايلانىس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار قاتىستى. 5 كۇنگە جالعاسقان ترەنينگتە جەرگىلىكتى جانە شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن مەدياسالانىڭ مايتالماندارى ءدارىس وقىدى. ولاردىڭ قاتارىندا «Al-Jazeera» جانە «TRT World» سياقتى ۇلكەن اقپارات كومپانيالارىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارى بار. ترەنينگ بارىسىندا تسيفرلى مەديا, جاڭا مەدياترەندتەر, داعدارىس جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ الەۋەتى, كيبەرقاۋىپسىزدىك تاقىرىپتارىندا جان-جاقتى, تىڭ ماعلۇماتقا قانىقتىق. سونداي-اق ءبىز, قاتىسۋشىلار, اتالعان تاقىرىپتاردا ءوز ويىمىزدى ورتاعا سالىپ, پىكىر الماسىپ, ءوز ەلىمىزدەگى تاجىريبەلەرمەن بولىستىك.
وسىناۋ ءىس-شارانى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان, باكۋگە كەلگەن بەتتەن قۇشاق جايىپ جىلىۇشىراي قارسى العان, قۇراق ۇشىپ بارىنشا كۇتكەن ادا ۋنيۆەرسيتەتى وكىلدەرىنىڭ مەيماندوستىعىن, تۇركى ەلدەرىنە كوزقاراسى, كوڭىلى الابوتەن ەكەنىن اڭعارماۋ مۇمكىن ەمەس. باۋىرلاس ەلدەردىڭ بايلانىسىن بەكىتە تۇسۋگە بەيىلدى ەكەنىن بايقاتقان باكۋلىكتەر بۇل قالا تۇركىلەردىڭ ءبىر ءتورى ەكەنىن العا تارتىپ, ءوز ۇيىمىزدەي سەزىنۋىمىزگە جاعداي جاسادى. باقساق, اتالعان ۋنيۆەرسيتەت اقىل-ويدىڭ كەنى عانا ەمەس, تۇركى ىنتىماقتاستىعىنا ايرىقشا ۇلەسىن قوسىپ جاتقان بىردەن-ءبىر شاڭىراق ەكەن. بۇعان قوسا مۇندا 40-تان اسا شەت مەملەكەتتەن, ونىڭ ىشىندە تۇركى ەلدەرىنەن كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ قاتارى قالىڭ. بۇل جاستاردىڭ كوپشىلىگى بولاشاقتا ەلارالىق ىستەرگە ارالاسىپ, جالپى جۇرتتىڭ بەيبىتسۇيگىش, ىنتىماقشىل بولۋىنا قىزمەت ەتەتىن ەلشىلەر بولماق. ويتكەنى ادا اتاۋىن تارقاتىپ ايتقاندا, ازەربايجاننىڭ ديپلوماتيا اكادەمياسى دەگەندى بىلدىرەدى. 2006 جىلى اكادەميا بولىپ اشىلعان قۇرىلىم 2013 جىلى ادا ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا جاساقتالدى. ياعني ازەربايجاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراستى بۇل وقۋ ورنى نەگىزىنەن ديپلوماتتاردى دايارلايدى. سونداي-اق دوستاس مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتاتىن ۇلكەن كولەمدەگى ءىس-شارالاردى ءجيى ۇيىمداستىرادى. ونىڭ ءبىر كورىنىسى – بىزگە, ياعني تمۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ جۋرناليستەرىنە ارنالعان ترەنينگ. مۇنداي مازمۇنداعى باسقوسۋلاردى تۇركى ەلدەرىنىڭ جاس ەلشىلەرى اراسىندا دا وتكىزىپ تۇرادى ەكەن. بۇعان قاراپ ادا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇركى ىنتىماقتاستىعىنا ەرەكشە ەكپىن سالاتىنى قۋانتتى.
مەنمۇندالاعان مۋزەي
«مىڭ ەستىگەننەن ءبىر كورگەن ارتىق» دەگەندەي, وسى جولعى ساپارىمىزدا باكۋدىڭ ءبىراز جەرىن ارالاپ, كەڭىنەن تانىسىپ شىعۋىمىزعا مۇمكىندىك تۋدى. ويتكەنى ۇيىمداستىرۋشىلار كۇن سايىنعى باعدارلاما بويىنشا ترەنينگتەن كەيىن تاريحي, مادەني جانە كورىكتى ورىندارعا اپارىپ, قالانىڭ كەلبەتىن قۇراپ تۇرعان نەگىزگى نىساندار تۋرالى مول ماعلۇمات بەردى.
سونىمەن, العاشقى باس سۇققان مادەني ورنىمىز باكۋدىڭ ءبىر سيمۆولىنا اينالىپ ۇلگەرگەن گەيدار اليەۆ ورتالىعى بولدى. راسىندا, سالىنعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماعان بۇل نىساندى بۇگىندە شاھاردىڭ شىرايىن كىرگىزىپ تۇرعان عيماراتتاردىڭ بىرەگەيى دەۋگە بولادى. قالاعا كەلگەن كەزدە ءوزىمىز وتىرعان كولىك ىشىنەن اينالامىزعا ءبىر شولىپ قاراپ وتكەندە بىردەن كوزىمىزگە تۇسكەن كوزتارتار كورنەكتى, فۋتۋريستىك تۋىندى وسى بولاتىن. سوندا ءساتىن سالسا, ءىشىن دە جاقسىلاپ قاراپ شىعۋعا نيەت ەتكەنبىز. ويتكەنى بۇرىن كەلگەن ساپارىمىزدا دا سىرتىنان تامسانىپ كەتكەن ەدىك.
ءسويتىپ, مەنمۇندالاعان مۋزەيمەن جاقىننان تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. جول باستاۋشىمىز باھمان ەسىمدى ازامات عيماراتتىڭ قالاي سالىنعانى تۋرالى قىزىق دەرەكتەردى العا تارتتى. تولقىن ءتارىزدى يرەكتەلگەن الىپ عيمارات ءومىر ءيىرىمىن, توقتاۋسىز اعىسىن ءبىلدىرىپ تۇرعانداي. ال ءبىز تولقىن ىسپەتتەس فورمانىڭ جازۋعا ۇقسايتىنىن مەڭزەپ, گ.اليەۆتىڭ قولتاڭباسىنا كەلتىرىپ جاسالعان ارحيتەكتۋرا دەگەننىڭ قانشالىقتى شىندىققا جاناساتىنىن سۇرادىق. بىراق گيد مۇنىڭ ناقتىلانباعان دەرەك ەكەنىن, اڭىزعا اينالىپ كەتكەن دولبار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
2013 جىلى اشىلعان عيمارات ايگىلى يراك-بريتان ارحيتەكتورى زاحا ءحاديدتىڭ جوبالاۋىمەن سالىندى. قۇرىلىسى 5 جىلعا سوزىلعان مۋزەي ساياباقتى, اينا باسسەيندەرىن جانە اشىق كورمە الاڭدارىن قامتيتىن 10 گەكتار جەردە ورنالاسقان.
الىپ ورتالىق ءبىر شاڭىراق استىنا بىردەن بىرنەشە مادەني نىساندى سىيدىرىپ تۇر, بۇل – كورمە زالدارى كەشەنى, گ.اليەۆ مۋزەيى جانە «اۋديتوريۋم» كونگرەسس ورتالىعى. ءبىرىنشى مۋزەي ەكسپوزيتسياسىندا – 1969 جىلدان 2003 جىلعا دەيىن الدىمەن كومپارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كەزىندە, سودان كەيىن ازەربايجان پرەزيدەنتى كەزىندە پايدالانعان ۇكىمەت كولىكتەرىنىڭ جيناعى. باسقا ەكسپوناتتار كوشباسشى ءومىرىنىڭ اعىمى ارقىلى ەلدىڭ تاريحىن, مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىن, ەكونوميكا, مادەنيەت جانە سپورت سالاسىنداعى ۇلتتىق جەتىستىكتەردى بەينەلەيتىندەي ەتىپ ورنالاستىرىلعان. كابينەتتىڭ قايتا جاسالعان ينتەرەرىنەن, ماراپاتتار مەن سىيلىقتاردان باسقا, ورتالىققا كەلۋشىلەر قىزىقتى فوتوحرونيكانى كورە الادى جانە ينتەراكتيۆتى زالعا بارا الادى. وندا گلوبۋستىڭ كومەگىمەن گ.اليەۆتىڭ باسقا مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەرى بەينەلەنەدى. مىسالى, بۇل قاتاردان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ دە بىرنەشە ساپارىن جانە ازەربايجان باسشىسىنا سىيعا تارتقان تارتۋىن تاماشالاۋعا بولادى.
عيماراتتىڭ ەڭ بيىك بولىگىندە تۇراقتى جانە ۋاقىتشا ەكسپوزيتسيالار ورنالاسقان. اشىلعاننان بەرى ورتالىق قابىرعاسىندا امەريكالىق پوپ-ارت سۋرەتشى ەندي ۋورحولدىڭ, كورنەكتى ازەربايجان سۋرەتشىسى تاير سالاحوۆتىڭ, نەمىس ناتۋراليست فوتوگرافى تەو اللوفستىڭ, مەكسيكا ءمۇسىنشىسى دجوردج ءماريننىڭ تۋىندىلارى قويىلىپ, زاماناۋي ونەردىڭ ايگىلى وكىلدەرىنىڭ تاقىرىپتىق كورمەلەرى, الەمنىڭ 16 ەلىنەن اكەلىنگەن كوركەم قۋىرشاقتار كورمەسى جانە تاعى باسقا اۋقىمدى ءىس-شارالار وتكەن ەكەن.
سونداي-اق مادەني مۇراعا ارنالعان زالدارعا بارۋعا بولادى, وندا ۇلتتىق كيىمدەر, قولونەر, ىدىس-اياق جانە مۋزىكالىق اسپاپتار (دىبىستىق جازباسى قوسىلعان) بار. ەگەر باكۋدىڭ بارلىق كورىكتى جەرىن تاماشالاپ ۇلگەرمەسەڭىز, «ميني-ازەربايجان» كورمەسى شاعىن ەكسكۋرسيانىڭ ءبىر ءتۇرىن ۇسىنادى. بۇل كورمەدە تەزەپير مەشىتى, قىز مۇناراسى, باكۋ اكىمشىلىگىنىڭ عيماراتى سياقتى كورنەكتى ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ 50 شاقتى ماكەتى ورنالاسقان. ال پيتەر ليپپماننىڭ كەرەمەت فوتوسۋرەتتەرى ارقىلى ۇلتتىق تاعامداردىڭ بايلىعى مەن الۋان تۇرلىلىگىنە قانىعۋعا بولادى.
بۇعان قوسا بۇل عيمارات بارلىق جاستاعى كەلۋشىلەرگە دارىستەر, شەبەرحانالار جانە باسقا دا ءىس-شارالار ۇسىناتىن مادەني جانە ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. تۇتاستاي العاندا, گ.اليەۆ مۋزەيى – بۇل تاماشا اسەر سىيلايتىن ارحيتەكتۋرالىق شەدەۆر جانە ازەربايجان ەلىنىڭ ەڭ ىقپالدى قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىرى مەن مۇراسىنا ارنالعان ماڭىزدى مادەني مەكەمە.
ەسكى شاھارعا ەس بولعان ابىز
كەلەسى كۇنى قالانىڭ تەرەڭ تاريحىنان سىر تارتاتىن ەسكى شاھارعا باردىق. مۇنى ازەربايجانداردىڭ ءوزى يچەري شەھەر دەپ اتايدى. ياعني قازاقشا ءدال سولاي اۋدارىلىپ تۇر. وندا ءبىزدى الدىمىزدان ارقىراپ فۋاد احۋندوۆ اتتى كىسى قارسى الدى. بۇل ادامدى بۇلاي جايدان-جاي سيپاتتاپ وتىرعان جوقپىز. ءا دەگەننەن قوش كەلدىڭدى ەرەكشە كوڭىل حوشىمەن, ءور داۋىسپەن جارقىلداپ ايتقان كىسىنىڭ ءسوز ساپتاۋىنان ءوزىن تانىستىرعانداي تاريحشى عانا ەمەس, ارقالى, ادۋىن اقىنعا ءتان ارىنىن بىردەن اڭعاردىق. كەيىن تاريحشىنىڭ ءبىراز اڭگىمەسىن تىڭداي كەلە, باستاپقى ويىمىز بەكي ءتۇستى, ونىڭ شىن مانىندە پوەزيالىق قارىمى جانە ارتىستىك قابىلەتى بارىن بىلدىك.
بۇل جەردىڭ تاريحىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن جانە ونى تىڭداۋشىسىنا ەرەكشە ىقىلاسپەن جەتكىزە الاتىن وسىناۋ سۇڭعىلا تاريحشىنىڭ قارا سومكەسىنەن ءبىراز قۇندى جادىگەر دە تابىلادى. جادىگەر دەپ وتىرعانىمىز – قولعا دا, كوزگە دە تۇسە بەرمەيتىن سيرەك كەزدەسەتىن فوتوسۋرەتتەر. تاسىن تۇرتسە, تاريحى سويلەيتىن كونە قالانىڭ ءار نىسانى تۋرالى بايانداعاندا, ونىڭ بايىرعى سۋرەتتەرىن دە تىزبەكتەپ قوسا كورسەتىپ, كوز الدىمىزدان كينوتاسپانى وتكىزگەندەي اسەر قالدىردى.
قيۋىن كەلتىرىپ جەتكىزەتىن قيسساشىداي فۋاد احۋندوۆ ءار تاريحي ورىنمەن بايلانىستى وقيعالاردى بايانداعاندا ءبىر تىلدەن ءبىر تىلگە ەركىن ويىسا بەرەدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرىپ تۇرىكشە, ورىسشا, اعىلشىنشا سۋىرىپ سالىپ, ونى تاعى ارتىستىك شەبەرلىكپەن پوەزيا تىلىنە كەلتىرىپ, اڭگىمە تيەگىن اعىتقاندا قالانىڭ تەرەڭ تاريحىنا قالاي بويلاپ كەتكەنىمىزدى اڭعارماي قالدىق. مىسالى, ء«الي مەن نينو» عاشىقتىق داستانى, ول وقيعامەن بايلانىستى تاريحي ورىندار, سونداي-اق ەسكى شاھاردىڭ قابىرعالارىن كىم, قالاي تۇرعىزعانى, شيرۆانشاح سارايى, قىزدار مۇناراسى جانە جۇما مەشىتى سياقتى كورنەكتى ورىندار تۋرالى جان-جاقتى ماعلۇماتقا قانىقتىق. وسى ورايدا ء«الي مەن نينو» داستانى باكۋ مەن ءباتۋميدىڭ مادەني بايلانىسىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس, شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنداعى ءبىر كوپىر ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. بۇل داستان – مۇسىلمان ازەربايجان ءالي حان شيرۆانشير مەن حريستيان گرۋزين قىزى نينو كيپيانيدىڭ اڭىزعا بەرگىسىز ماحابباتى تۋرالى شىعارما. بۇگىندە گرۋزيانىڭ باتۋمي قالاسىندا بۇل عاشىقتارعا ارنالعان قوزعالمالى الىپ ءمۇسىن تۋريستەر ءۇشىن تانىمال نىسان بولسا, باكۋدەگى ەسكى شاھاردىڭ كوپ بولىگى وسى ايگىلى عاشىقتىق وقيعا وتكەن جەر رەتىندە كورسەتىلەدى.
سونىمەن قاتار فۋاد احۋندوۆ باكۋدىڭ كەزىندەگى باي-ماناپتارى قاي عيماراتتى قالاي سالعانى, تاريحي نىساندار كىمدەردىڭ تاراپىنان قانداي وزگەرىسكە ۇشىراعانى تۋرالى وقيعالاردى تاپتىشتەپ ايتىپ بەردى. ونىڭ اڭگىمەسىنىڭ اسەرىمەن ەسكى شاھاردى قالاي كەزىپ شىققانىمىزدى دا بىلمەي قالدىق. سولاي كوشەلەردى ارالاپ كەلە جاتقاندا جولدان ءبىر ساۋداگەر سوزگە ارالاسىپ, تاريحشىنى وسى جەردىڭ ءتىرى جادى مەن ەسى, اڭىز ادامى, مەنىڭ سىنىپتاسىم دەپ ماقتانىپ قالدى. راسىندا, فۋاد احۋندوۆ بىزگە دە بۇل قالانىڭ قۇت-قاسيەتىن قورىعان شىراقشىداي, اماناتىن ارقالاعان ابىزداي كورىندى.
وسىلايشا, ەسكى شاھار ەرەكشە ەسىمىزدە قالدى. بۇل تاريحي ورتالىق – باكۋدەگى ەڭ تانىمال تۋريستىك ورىنداردىڭ ءبىرى جانە يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. بۇل جەردەگى قابىرعالار ءحىى عاسىردا سالىنىپتى. شيرۆانشاح سارايى – حV عاسىردا ەل بيلەۋشىلەرىنىڭ رەزيدەنتسياسى رەتىندە قىزمەت ەتكەن عيماراتتار كەشەنى. سارايعا مەشىت, كەسەنە, مونشا جانە باسقا دا عيماراتتار كىرەدى, ولاردىڭ بارلىعى كۇردەلى تاس ويۋلارمەن جانە ءتۇرلى ءتۇستى موزايكالارمەن بەزەندىرىلگەن. ال قىز مۇناراسىنىڭ تاريحى ءحىى عاسىردان باستالادى ەكەن. مۇنارا تاريحىمەن بايلانىستى اڭىز كوپ, بىراق بۇل ادەتتە كۇزەت مۇناراسى نەمەسە عيباداتحانا دەپ ەسەپتەلەدى.
تاريحي كورىكتى جەرلەرىنەن باسقا, ەسكى شاھاردا كوپتەگەن دۇكەن, مەيرامحانا ورنالاسقان, وندا كەلۋشىلەر ءداستۇرلى ازەربايجان تاعامدارىنان ءدام تاتىپ, قولدان جاسالعان كادەسىيلار مەن قولونەر بۇيىمدارىن الا الادى.
قاراباق: قاسيەت پەن قاسىرەت
ازەربايجان حالقىنىڭ ەڭ ۇلكەن قاسىرەتى قاراباق دەسەك, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز. قاراباقتى قايتارۋ ءۇشىن قاسىق قانى قالعانشا كۇرەسكەن قايسار بوزداقتاردىڭ سانى قانشاما؟! ۇلت رۋحىن كوتەرگەن بۇل جەڭىستىڭ ەسكەرتكىشتەرىن باكۋ قالاسىنان كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى – شەيىتتەر اللەياسى. كەزەكتى شەبەرلىك ساباعىنان كەيىن تمۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن كەلگەن ءبىر توپ جۋرناليست قالانىڭ تورىنەن ورىن تەپكەن وسى شەيىتتەر اللەياسىن ارالادىق. ءارى سول كۇنگى ساباعىمىز دا قاقتىعىس جاعدايىندا جەكە باس قاۋىپسىزدىگىڭدى ساقتاي وتىرىپ, وپەراتيۆتى حابار تاراتۋ جانە جالپى داعدارىس كەزىندە جۇمىس ىستەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى بولعان ەدى. بۇل جونىندە بىزگە تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىس جاعدايىندا جۇمىس ىستەگەن, كورگەن-تۇيگەنى مول «Al-Jazeera» تەلەارناسىنىڭ تاجىريبەلى جۋرناليستەرى ءدارىس وقىدى.
سونداي-اق قاندى قاقتىعىستىڭ تالايىن قاراباق جەرىندە كورگەن ازەربايجاننىڭ باق سالاسىنداعى ماماندارى دا قۇندى مالىمەتتەرىمەن ءبولىستى. بۇل رەتتە ەۋرازيالىق ءباسپاسوز حالىقارالىق قورى ءبىزدى كوپ جايتتان حاباردار ەتتى. اتالعان قوردىڭ باس كەڭسەسى شەيىتتەر اللەياسىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان ەكەن. اللەيانى ارالاپ, بوزداقتاردىڭ رۋحىنا دۇعا باعىشتاعاننان كەيىن قوردىڭ كەڭسەسىنە كىرىپ, جۇمىسىمەن دە تانىستىق.
ءبىزدى قارسى العان ەۋرازيالىق ءباسپاسوز حالىقارالىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ۋمۋد ميرزاەۆ ازات ەتىلگەن قاراباق جەرلەرىنىڭ كارتاسىن كورسەتىپ, وسىناۋ قاقتىعىستىڭ تاريحىنان ءبىراز ماعلۇمات بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قور 1992 جىلى ازەربايجاندا تىركەلگەن تاۋەلسىز حالىقارالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جانە مۇنى ءارتۇرلى ەلدەن كەلگەن جۋرناليستەر توبى قۇرعان. قازىرگى ۋاقىتتا ۇيىم جوعارى بىلىكتى قىزمەتكەرلەرىمەن, مىقتى قارجىلىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن, ۇلكەن الەۋەتىمەن تابىسقا جانە قۇرمەتكە يە بولدى. بۇگىندە بۇل ۇيىمدا 100-گە جۋىق قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 70%-دان استامى سوعىستان كەيىنگى ۋاقىتتا مينالاردان زارداپ شەككەن ازەربايجان اۋماقتارىن تازارتۋ جۇمىستارىنا تارتىلعان. جالپى, 20 جىلدا قاۋىپتى ايماق 11 مىڭ مينادان تازالانعان ەكەن. ۇيىم 5 نەگىزگى سالادا جۇمىس ىستەيدى: باق جانە ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ; قوعامداستىقتى دامىتۋ; بوسقىندار مەن ءماجبۇرلى قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ پروبلەمالارى; بىتىمگەرشىلىك, جانجالداردى شەشۋ جانە ءبىلىم بەرۋ.
بۇدان كەيىن كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنا جاقىن ورنالاسقان اسكەري كورمەگە باردىق. مۇندا قاراباقتاعى سوعىس الاڭىنىڭ كىشىگىرىم كورىنىسىن كورۋگە بولادى: توبەدەي بولىپ ۇيىلگەن تانكتەر, اشىق-شاشىق جاتقان مينالار, جەردەن قازىلعان بەكىنىستەر, كازارما, ءتىپتى ازەربايجاندار باسىپ العان ارمەنيالىقتاردىڭ اسكەري بازاسىنىڭ ماكەتى – ءبارى بار.
ءوز سوزىندە ۋمۋد ميرزاەۆ قاراباق قاسىرەتىن تارتىپ, قايعى جامىلعان ازەربايجان حالقىنا تىلەۋلەس بولىپ, قولداۋ كورسەتكەن تۇركى جۇرتىنا ەرەكشە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, مۇنداي نيەت تۋىسقان حالىقتاردىڭ ودان سايىن جاقىنداستىرا تۇسەتىنىن العا تارتتى.
P.S. وسىلايشا, باكۋ قالاسىندا بولعان از كۇندە رۋحاني ازىق جانە ءوز سالامىزعا قاتىستى پايدالى ساباق بولاتىن كوپ جايتقا قانىعىپ قايتتىق. كونەدەن كەلە جاتقان قالانىڭ تاريحىنا بويلاعان سايىن سورى دا قالىڭ بولعانىن, بىراق سونداي سىننىڭ بارىنەن سىنباي وتكەن شاھاردىڭ بۇگىندە باعى باسىم ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. «جەل وتىندەگى قالا» دەيتىن ماعىنانى بەرەتىن باكۋ قالاسى بۇرىننان بەرى شىعىس پەن باتىس تۇركىلەرىنىڭ اراسىن جالعاپ تۇرعان التىن ارقاۋعا بالانادى. لايىم, وسى ارقاۋدان اجىراماي, تۇركى ىنتىماقتاستىعى ماڭگى جاساي بەرسىن دەگىمىز كەلەدى.
استانا – باكۋ – استانا
