الايدا ەل ىشىندە بۇعان قاتىستى ءارتۇرلى پىكىر ايتىلىپ جاتىر. مانيپۋلياتسيا جاساپ, حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىمەن ويناۋ, جالعان اقپارات تاراتىپ, قوعامنىڭ ۇرەيىن ۇدەتۋ – كەز كەلگەن ساياسي, ازاماتتىق جاعداي ءۇشىن سوڭى جاقسىلىقپەن بىتپەيتىنى بەلگىلى. ءبىز ءبىر ءسات مۇنىڭ ءتيىمدى تۇستارىنا نەگە ءۇڭىلىپ كورمەيمىز؟ اسىرەسە ساۋدا-ساتتىق سالاسىندا ەكى ەل اراسىنداعى الىس-بەرىس بۇرىنعىدان گورى ۇلعايادى. بۇل – ەل ەكونوميكاسىنا ەداۋىر ءتيىمدى. ءوزارا بارىس-كەلىس كوبەيسە, تۋريزم دە جاندانادى. مادەني قارىم-قاتىناستاردىڭ ۇلكەن-كىشىلى جولدارى اشىلادى. كەلىسىمشارتتاردىڭ ءجۇرىلۋى جەدەلدەيدى. سوندىقتان بۇل ەڭ ءبىرىنشى ەل ەكونوميكاسىنا قولايلى شەشىم ەكەنىن ەسكەرگەنىمىز ءجون.
ال ونىڭ گەوساياسي-ستراتەگيالىق, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جاعى ول باسقا اڭگىمە. ول ءبىزدىڭ ىشكى زاڭدارىمىزدىڭ اتقارىلۋىنا بايلانىستى. ماسەلەن, قىتايدان كەلگەن ءار وزگە ۇلت وكىلى 30 كۇنگە ۆيزاسىز رەجىممەن كەلگەننەن كەيىن, تەك جۇمىس ىستەۋگە ەمەس, تۋريستىك جانە ەكونيميكالىق باعىتپەن كەلىپ-كەتسە بولدى.
قازىر الەمگە قىتايسىز كۇن جوق. قىتاي تەك بىزدە ەمەس, بۇكىل الەمدە بار. قىتاي – ەڭ اۋەلى ەكونوميكا ەلى, ەكىنشى ءبىزدىڭ قۇدايى كورشىمىز. كورشىمەن قالاي ەسىكتى تارس جاۋىپ شىداپ وتىرۋعا بولادى؟ ەسىكتى جاۋىپ قويساڭ, تەسىكتەن كىرەدى. ودان گورى «ەسىكتى» ديپلوماتيالىق جولمان, زاڭ اياسىندا اشىپ, بارىس-كەلىستىڭ ءتيىمدى جاقتارىن كوزدەگەن ءجون. قىتايدىڭ ءوزىنىڭ «سەن جاقسى – مەن جاقسى» دەگەن ءسوزى بار. ءبىز دە وسى ساياساتتى ۇستانساق, ۇتىلا قويمايمىز.
بۇدان بولەك, تاعى ءبىر ماسەلە بار. قازىر ول جاقتا ءوزىمىزدىڭ قاراكوز اعايىندارىمىز ءالى كوپ. ۆيزاسىز كىرۋ رەجىمى سول اعايىندارىڭ كەلىپ-كەتۋىنە دە سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. قازىر قانشاما قازاق وسى جاقتاعى اعايىن-تۋىستارىنا جەتە الماي قاڭتارىلىپ وتىر. ماسەلەن, سول ۆيزاسىز رەجىممەن كەلگەن اعايىنعا ىقتيارحات نەمەسە ازاماتتىق بەرىپ ۇلگەرەتىن مۇمكىندىكتەر تۋدىرساق, ءتىپتى جاقسى بولار ەدى. قازىر قىتايداعى اعايىننىڭ بەرى قاراي كەلۋى وتە قيىن, ويتكەنى ۆيزا الۋعا تۇرعان كەزەكتىڭ جەتۋ مەرزىمى ءۇش-ءتورت ايعا سوزىلىپ كەتەدى. وسى ماسەلە جەڭىلدەپ, الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس رەتتەلىپ, قالىپتى جىلدارداعىداي تىرشىلىك ورنار ەدى.
ەربوسىن نۇرمۇحان,
كاسىپكەر, پروديۋسەر
