كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قىتايدا ۆيزاسىز, ال قىتاي ازاماتتارى قازاقستان اۋماعىندا شەكارادان وتكەن ساتتەن باستاپ 30 كۇننەن اسپايتىن مەرزىمدە بولا الاتىنىن مالىمدەپ, قاۋلى جوباسىن تالقىلاۋعا ۇسىنعالى ءتۇرلى پىكىر ايتىلىپ كەلەدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۆيزاسىز رەجىم تەك تۋريستىك, جەكە جانە ىسكەرلىك ساپارلار ءۇشىن رۇقسات ەتىلەدى.
«قىتاي – ەكونوميكاسى الپاۋىت ەل. قازاقستان جəنە ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ەگەر ەكى ەل اراسىندا ءوزارا ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزىلسە, جەكە ازاماتتار عانا ەمەس, جۇك كولىگىن جۇرگىزۋشىلەر دە شەكارادان ۆيزاسىز وتە الادى. بۇل ءبىراز ماسەلەنى شەشەدى. اراداعى ساۋدا-ساتتىق ءوسىپ, وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق نىعايادى, ەكونوميكامىزعا وڭ əسەر ەتەدى. قازاقستان – ورتالىق ازيادا قىتايمەن ۆيزاسىز رەجىم ورناتقان جالعىز مەملەكەت. مۇنى ءبىز ديپلوماتيالىق جەڭىس دەپ ەسەپتەيمىز», دەپ پىكىر ءبىلدىردى ءسىم رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا ەكى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى وسى ۆيزاسىز رەجىمگە قاتىستى كەلىسىمگە قول قويۋى جوسپارلانعان. مەملەكەت باسشىسى قىتاي-ورتالىق ازيا سامميتىنە دە قاتىسادى. شەتەلدىك باق-تىڭ مالىمەتىنشە, قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ ايماق ەلدەرىنىڭ باسشىلارىنا جولداعان شاقىرۋىندا ونىڭ «قىتاي-قازاقستان قارىم-قاتىناسىنىڭ دامۋىنا كوبىرەك كوڭىل بولەتىنى» اتاپ وتىلگەن.
ماسەلەن, وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆكە جولداعان شاقىرۋىندا قىتاي باسشىسى وتكەن جىلعى ساپارىن ەسكە الىپ, الداعى سامميتتە ورتالىق ازيانىڭ «اۋقىمدى جوسپارلارى» تالقىلاناتىنىن ايتقان. وندا قىتاي – وزبەكستان – قىرعىزستان تەمىرجولىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, وزبەكستان – قازاقستان – قىتاي – لاوس – تايلاند – مالايزيا كولىك ءدالىزىن جۇزەگە اسىرۋدى باستاۋ قاجەت ەكەنىن تىلگە تيەك ەتكەن. سونداي-اق سي تسزينپين تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون مەن تۇرىكمەنستان باسشىسى سەردار بەردىمۇحامەدوۆكە ارناعان حاتىندا, «تۇرىكمەنستان-قىتاي گاز قۇبىرىنىڭ ءتورتىنشى جەلىسىن سالۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت, ول دا تاجىكستان ارقىلى وتۋگە ءتيىس», دەپتى. ال قىرعىزستان باسشىسى سادىر جاپاروۆقا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن ايتقان.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ۆيزاسىز رەجىمگە قايتا ورالساق, «قىتايدا ۆيزاسىز رەجىمگە رۇقسات ەتىلگەن ەلدەر كوپ ەمەس», دەيدى پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باس ساراپشىسى ءادىل كاۋكەنوۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ورتاق ءبىر پروبلەماسى بار, ولار تەڭىزگە تىكەلەي شىعا المايدى. سوندىقتان بۇل تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋدىڭ دا, يمپورتتاۋدىڭ دا لوگيستيكاسىن قيىنداتادى. ال قىتاي بۇل باعىتتا ىنتىماقتاستىققا دايىن. «قازاقستاننىڭ سارى تەڭىزدەگى قىتايدىڭ ليانيۋنگان پورتىنا شىعۋ مۇمكىندىگى بار, بۇل رەسپۋبليكا اۋماعى ارقىلى وتەتىن ءىرى كونتينەنتتىك باعىتتاردى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل مۇمكىندىكتى قىتايدىڭ ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, ورتالىق ازيانىڭ باسقا مەملەكەتتەرى دە الا الادى, ايماقتىق قانا ەمەس, جاھاندىق جوبالارعا قوسىلۋى مۇمكىن», دەگەن پىكىردە ءادىل كاۋكەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بيدايىن الەمدىك نارىققا جەتكىزۋ ءۇشىن وسى جولداردى پايدالانعىسى كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى الەمدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
سونداي-اق ساراپشى مارس ساريەۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا قازىر قىتايمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا تىرىسىپ جاتىر. «ۋكرايناداعى ماسەلەگە بايلانىستى بەيجىڭ مەن ماسكەۋ ورتاق ءتىل تاپتى, ەندى ءبىز ەكى پوليارلى الەم قۇرۋ ارەكەتىن كورىپ وتىرمىز. قىتاي ءداستۇرلى ساقتىق ساياساتىنان الشاقتاپ, ءوز نيەتىن اشىق كورسەتە باستادى. سوندىقتان ورتالىق ازيا ەلدەرى ەندى ءوز ۇستانىمدارىن شەشۋى كەرەك», دەيدى ساراپشى.
