باسەكەگە قابىلەتتىلىك ارتا ءتۇستى

«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كولىكتىك الەۋەتىن ارتتىرۋمەن قاتار, ايرىقشا الەۋمەتتىك ماڭىزعا دا يە. سەبەبى, ايتۋلى قۇرىلىسقا حالىقارالىق ماماندارمەن قاتار, كوپتەگەن جەرگىلىكتى ازاماتتار جۇمىسقا تارتىلدى. وتاندىق كاسىپكەرلەر الەمدىك داعدارىستان كەيىن قايتا باعدار الىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىردى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى اۆتوكولىك جولدارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءساتجان ابلاليەۆپەن  وسى تاقىرىپ اڭگىمە وزەگىنە ارقاۋ بولدى.  – ءساتجان ايتەن ۇلى, بۇگىنگى كۇنى قازاقستان مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق ءىرى جوبانىڭ ءبىرى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوكولىك ءدالىزى ەكەنى بەلگىلى. جوبا­نىڭ باستالعانىنا ءبىراز ۋاقىت بولدى. قازىرگى ناتيجە قانداي؟ – راس ايتاسىز. ءبىز بۇل جوبانى 2009 جىلدان جۇزەگە اسىرا باستادىق. وعان دەيىن, ناقتىراق ايتساق, 2007-2008 جىلدارى قازاقستان حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسىپ اتال­عان جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىزدەمەلەرىن ءازىر­لەدى. 8 مىڭعا جۋىق شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل جول رەسەي فەدە­را­تسياسى, قازاقستان, قىتاي اۋ­ماق­تارىن باسىپ ءوتىپ, سانكت-پەتەربۋرگتى قازاقستان ارقىلى قىتايدىڭ ليان يۋين گان پورتىمەن قوسادى. 2787 شاقىرىمى تىكەلەي ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىمەن وتەدى. گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, بۇل كولىك ءدالىزىنىڭ قىتاي مەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن ەڭ قىسقا قۇرلىق جولى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى. – مەنىڭ تۇسىنگەنىم بويىنشا, ادب «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزىنىڭ تەح­نيكالىق-ەكونوميكالىق نە­گىز­دەمەسىن جاساۋ كەزەڭىندە-اق قىزىعۋشىلىق تانىتا باس­تاعانداي عوي... – ءيا. الايدا, ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل جوبا بارلىق, اتاپ ايتاتىن بولساق, دۇنيەجۇزىلىك بانك, يسلام بانكى, ەۋروپا بانكى, جاپون حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى جانە ادب سياقتى حالىق­ارالىق قارجىلىق ينستيتۋتتارمەن ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەلگەن بولاتىن. – بۇل جوبادا ادب-نىڭ ءرولى قانداي؟ – بارلىق حالىقارالىق قار­جى ينستيتۋتتارى دامۋ ينستيتۋتتارى سياقتى ءبىزدىڭ زەرت­تەۋلەرىمىزدى جان-جاقتى قارا­دى جانە قابىل­دادى. ءبىزدىڭ جۇ­مىسىمىز بۇل ءدالىزدىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ بەردى. سوندىقتان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بىزبەن ارىپتەستىككە نيەت بىلدىرگەن وسى ازيا دامۋ بانكى بولدى. ءبىز 920 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە نەسيە تۋرالى بىرلەسكەن كەلىسىمگە قول قويدىق. بۇگىنگى كۇنى ول قارجىنى تولىقتاي الدىق. ادب نەگىزىنەن جامبىل وبلىسىنا قاتىستى اۋماقتى قارجىلاندىرعان بولاتىن, قازىرگى ۋاقىتتا ول جاقتا قۇرىلىس جۇمىسى اياقتالدى. – ادب-نىڭ ءدال وسى ءدالىزدى تاڭ­داۋىندا قانداي دا ءبىر سەبەپ بار ما؟ – نەگىزىندە بۇل ءدالىز ازيا دامۋ بانكىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىمەن سايكەس كەلەدى. سوندىقتان دا وسى جوبا تاڭداۋعا ىلىگىپ وتىر دەپ ويلايمىن. – بىلۋىمىزشە, ادب كەز كەل­گەن جوبانىڭ الەۋمەتتىك ماڭى­زىنا ايرىقشا باسىمدىق بەرە­دى. ايتىڭىزشى, قازاقستان الەۋ­مەت­تىك جاعىنان قانداي پايدا كوردى؟ – ادب وكىلدەرىمەن بىرگە ءبىز, وسى بانك قارجىلاندىراتىن اۋ­ماقتاردا قوسىمشا زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزدىك. ولاردان ءبىز­دىڭ ەكولوگيالىق تالاپتار, تۇر­عىنداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ بو­يىن­شا ۇيرەنگەنىمىز كوپ بولدى. ءبىز جوبانىڭ توڭىرەككە, تابي­عات­قا, ەكولوگياعا كەرى ىقپالىن تومەن­دەتۋدە بارىنشا سولاردىڭ ۇسىنىمىن ەسەپكە الدىق. سونىڭ ناتيجەسىندە جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە الەمدىك ۇزدىك تاجىريبەلەر پايدالانىلدى. ونىڭ ىشىندە بانكتىڭ تاجىريبەسى دە بار. تيىمدىلىگى وتە زور بولدى. – اشىپ ايتىپ بەرسەڭىز. – مىسالى, جوبانى جۇزەگە اسى­رۋعا ءبىر ۋاقىتتا 35 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستىرىلدى, 3 مىڭنان استام قوندىرعىلار مەن تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. جاڭا زاۋىتتار جۇمىس ىستەي باستادى, شاعىن كاسىپورىندار اشىلدى. بىرنەشە تەمىر-بەتون زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. شىمكەنتتە, قىزىلوردادا بيتۋم زاۋىتتارى جۇمىسقا كىرىستى. سونداي-اق, داعدارىس كەزىندە تاپسىرىس جوق, جۇمىسى توقتاعان كوپتەگەن كومپانيالار وسى جوبا بارىسىندا باعىتىن وزگەرتىپ, جول قۇرىلىسى جۇمىسىنا كىرىستى. قورىتا ايتقاندا, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسىنا ءبىر مەزگىلدە 80-گە جۋىق جول-قۇرىلىس كومپانيالارى قاتىستىرىلدى. – ءسىز ءبىر سوزىڭىزدە قۇرىلىس جۇمىسىنا 35 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى دەدىڭىز. وندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇلەسى قانشا بولدى؟ – قىزىلوردا, جامبىل, ءوڭتۇس­تىك قازاقستان وبلىستارىنان قا­تىس­قان جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 70 پايىزعا جۋىقتايدى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسسىز ءجۇر­گەن ازاماتتار ەڭبەككە تارتىلدى. ازيا دامۋ بانكىمەن اراداعى كەلى­سىم بىزگە جەرگىلىكتى ماماندار­دى كوپتەپ تارتۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. سونداي-اق, كوپتەگەن كونكۋرس­تار, مەردىگەرلەردى تاڭداۋ ادب ەرە­جەسىنە سايكەس جۇرگىزىلدى. حا­لىق­­ارالىق كونكۋرستار دا بولدى. وعان ادب مۇشەلەرى – بارلىق ەل­دەر­­دىڭ مەردىگەر كومپانيالارى قا­­تىس­تى. سوندىقتان, وسىنداي ءۇل­­­كەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ار­قى­­لى قازاقستاندىق ماماندارىمىز تەڭدەسسىز تاجىريبە جيناعانى ءسوزسىز. – وندا وتاندىق كومپا­نيا­لار­دىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ار­تا ءتۇستى دەپ ايتۋعا بولادى عوي؟ – ارينە. ولار شەتەلدىك ارىپتەس­تەرى­نەن كوپتەگەن جاڭا تەحنولوگيا­لاردى الدى. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسى­رىلىپ جاتقانىنا 5 جىل بول­دى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كوپتەگەن قازاقستاندىق كومپانيالار زامانعا ساي قانات جايىپ, وركەندەدى. ەندى وسىنداي ءىرى جوبالارعا وزدەرى بىلەك سىبانا كىرىسۋگە دايىن دەۋگە بولادى. اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان».