وتىرىستى اشقان پالاتا توراعاسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 32-سەسسياسىندا توقتالعان مىندەتتەرگە نازار اۋداردى. سونداي-اق ماۋلەن اشىمباەۆ قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ جولىندا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى.
«پرەزيدەنتىمىز قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان بىرقاتار مىندەتكە توقتالدى. سەنات ءۇشىن بۇل سالا – باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وكىلدەرى – بەس ارىپتەسىمىز جانە باسقا دا سەناتورلار ەتنوسارالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا ارنالعان جۇمىستارعا بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. سەنات الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تۇراقتىلىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسا بەرەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى «1996 جىلعى 26 تامىزداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ازاماتتىق جانە قىلمىستىق iستەر جونىندەگى ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادى. بۇل كەلىسىم ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى. زاڭ نورمالارىنا سايكەس ەكى ەلدىڭ زاڭناماسىن ەسكەرە وتىرىپ, شارتتىڭ بىرقاتار بابىنا وزگەرىس ەنگىزىلەدى.
«شارتقا كەلەسىدەي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ەنگىزۋ ۇسىنىلعان. شارتتىڭ ءتيىستى بابىنا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ كەزىندەگى قاتىناستاردى جۇزەگە اسىراتىن قۇزىرەتتى ورگانداردى ايقىنداۋدى, وعان قاتىستى ديپلوماتيالىق ارنالار ارقىلى ءبىر-ءبىرىن حاباردار ەتۋدى كوزدەيتىن وزگەرىس ەنگىزىلەدى. ەكى مەملەكەتتىڭ قولدانىستاعى زاڭدارىنداعى وزگەرىستەرگە بايلانىستى «سوت شەشىمدەرى» تەرمينىنە قوسىمشا «سوت بۇيرىعى» تۇسىنىگىن ەنگىزۋ ارقىلى, سوت شەشىمدەرىن ورىنداۋ جانە بەرەشەكتەردى ءوندىرىپ الۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى راسىمدەردى رەتتەلەدى.
سونداي-اق قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى قۇزىرەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسىنا بەرىلۋىنە بايلانىستى شارتتىڭ 28-بابىنىڭ كۇشىن جويۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە ىشكى ىستەر ورگاندارى قۇزىرەتىنىڭ الىپ تاستالۋىنا بايلانىستى شارتتىڭ ءتيىستى بابىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن. ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار شارتتىڭ ارەكەت ەتۋى مەن قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات نۇرلان بەكنازاروۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىستا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەناتور جانبولات جورگەنباەۆ ءوز دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سۋاراتىن سۋدىڭ تاپشىلىعى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن قوسىمشا ىلعال كوزدەرىن پايدالانۋ, سونداي-اق الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا سۋارمالى جەرلەردىڭ تيىمدىلىگى مەن كولەمىن ارتتىرۋ پروبلەمالارىن كوتەردى.
دەپۋتات جەتىسۋ وبلىسى پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ وزەندەرىندە ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە سۋ قويمالارىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋدى ماڭىزدى دەپ سانايدى. مۇنداي ءتاسىل اۋدان اۋىلدارىنىڭ سۋارمالى ەگىستىگىن قاجەتتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, سۋارمالى جەرلەردى وڭدەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ – ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى بولىپ وتىر. سوندىقتان بۇل سالانى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ اسا ماڭىزدى.
«وسىعان وراي, «قورعاس», «وسەك», «تىشقان» وزەندەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى وڭىردە سۋ قويمالارىن سالۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ, بالقاش اۋدانىندا ورنالاسقان اقدالا سۋارمالى القابىنداعى تاسمۇرىن ماگيسترالدىق كانالىنىڭ بۇكىل بويىندا شوگىندىلەر مەن سۋ وسىمدىكتەرىنەن, بۇتالاردان مەحانيكالىق تازارتۋ كەرەك. سۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ, ياعني: بiر سۋارۋ كانالىندا نەمەسە ونىڭ بولiگiندە ورنالاسقان ەكi جانە ودان كوپ جەر پايدالانۋشىلارعا تيەسىلى سۋارمالى القاپتاردى سۋارۋ ءۇشىن سۋارۋ كانالىن پايدالانۋدىڭ ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن ەرەجەنى بەكىتۋ جانە دە «سارقىندى» سۋلاردى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانۋ جانە ولاردى ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋ كەرەك», دەدى جانبولات جورگەنباەۆ.
سەناتور نۇريا نيازوۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى بالالار ۇيلەرىندە – مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كوتەرۋدى ۇسىندى. ول وسى تاقىرىپ تۋرالى ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بالالار ۇيلەرىندە جەتىم بالالار, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار, سونداي-اق ءتۇرلى اۋرۋلارى بار بالالار تاربيەلەنىپ, كەشەندى مەديتسينالىق-پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق كومەك الىپ كەلەدى. پەداگوگتار قاۋىمى دا مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارىمەن قاتار وسى ۇيىمداردا بالا تاربيەسىمەن اينالىسادى. الايدا ولار سالالىق پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بولا تۇرسا دا «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ اياسىنان سىرت قالىپ كەلەدى. بۇل جاعداي وسى مەكەمەدەگى مۇعالىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جانە ماتەريالدىق مارتەبەسىن باسقا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى ارىپتەستەرىنە قاراعاندا تومەندەتىپ وتىر.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ, ستاتسيونارلىق جانە جارتىلاي ستاتسيونارلىق ۇلگىدەگى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەردىڭ, ۇيدە قىزمەت كورسەتۋ, ۋاقىتشا بولۋ ۇيىمدارىنىڭ جانە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىندا انا مەن بالانى قورعاۋ سالاسىندا قىزمەت اتقاراتىن مامانداردى الەۋمەتتىك جانە ماتەريالدىق مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن ولاردى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا ەنگىزۋدى ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە تاپسىرۋدى سۇرايمىن. بۇدان باسقا, ەلىمىزدىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە لاۋازىمدىق جالاقىنىڭ بەلگىلەنگەن مولشەرىنە بىرىڭعاي تۇزەتۋ كوەففيتسيەنتى تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ تاپسىرىلسىن, بۇل ولارعا تەڭ قۇقىقتار مەن مۇمكىندىكتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سەناتور نيازوۆا.
سەناتور رۋسلان رۇستەموۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ مۇنايشىلارىنا شەتەلگە كوبىرەك مۇناي ساتۋعا رۇقسات بەرۋدى ۇسىندى. دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالارى وندىرىلگەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ 80 پايىزىن ىشكى نارىققا ساتادى, ال 20 پايىزى عانا ەكسپورتقا كەتەدى. بۇل رەتتە ىشكى نارىقتاعى مۇناي باررەلىنىڭ قۇنى الەمدىك باعادان 2,5 ەسە تومەن. دەمەك, مۇنايشىلار ايتارلىقتاي سومانى الا المايدى.
«2017 جىلدان بەرى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قىزىلوردا وبلىسىنا مۇناي ەكسپورت كۆوتاسىن ۇلعايتۋ ماسەلەسى «كەنكياق-اتىراۋ» رەۆەرسى جوباسى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن عانا تەحنيكالىق مۇمكىن بولادى دەگەن ۇستانىمدا بولىپ كەلدى. بۇل جوبا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارىنىڭ ىشكى نارىققا مۇناي جەتكىزۋ جۇكتەمەسىن 80 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس ەدى. الايدا 2021 جىلى اتالعان رەۆەرس قولدانىسقا بەرىلگەنىمەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قىزىلوردا وبلىسىندا مۇناي كولەمىنىڭ سارقىلۋىنا بايلانىستى كۆوتانى ۇلعايتۋدىڭ مۇمكىندىگى جوق ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ وتىر. اتالعان ماسەلە ۇكىمەت تاراپىنان ەگجەي-تەگجەي قارالىپ, قولداۋ تاپقان جاعدايدا قىزىلوردا وبلىسىنداعى بىرقاتار وزەكتى الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ شەشىمى تابىلاتىنى انىق», دەدى رۋسلان رۇستەموۆ.
