كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا اۆتورمەن بىرگە ياكۋتياداعى «ايار» مەملەكەتتىك باسپاسىنىڭ باس ديرەكتورى اۆگۋست ەگوروۆ, جۋرناليست-جازۋشى اعايدار ىسىموۆ, قاۋىم مەن وقىرمان قاۋىم قاتىستى. ءىس-شارانىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ءسوزىن ساحا-ياكۋتقا قاتىستى اقپاراتتارمەن ساباقتاپ, اۆتور تۋرالى كوسىلىپ, تىڭدارماندى باۋراپ الدى. كىتاپ تۇساۋكەسەرىن بۇل كىسىنىڭ جۇرگىزگەنى دە كەزدەيسوق ەمەس. ويتكەنى الىبەك اسقاروۆتىڭ بۇل ەڭبەگىنىڭ اراسىندا ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ تۋرالى ايتىلادى:
«ياكۋتتاردىڭ لەناسى امازونكا, ءنىل, ميسسيسيپي سياقتى ۇلى وزەندەرمەن تەڭەسىپ, وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە 5100 شاقىرىمعا قىرىق بۇراتىلىپ, يرەلەڭدەي سوزىلىپ جاتىر. رەسەيدىڭ ماقتانىشى ۆولگا مەن امۋر وزەندەرى دە ۇزىندىعى جاعىنان لەناعا ىلەسە المايدى. لەنا دارياسىنىڭ كوگىلدىر ساعىمعا ورانعان اسەم كوركىن تاماشالاپ, وزەن بەتىندە شۋلاعان شاعالالاردى قىزىقتاپ, جاعالاۋدا پاروم كۇتىپ تۇرعانبىز.
– ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ دەگەن مەنىڭ دوسىم وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ىسساپارمەن ياكۋتيادا بولىپ قايتىپتى. مەن وسى جاققا ساپارعا شىعاردا «لەنا وزەنىنىڭ ارعى جاعالاۋى كورىنبەيتىن تۇستارى دا بار ەكەن, سەن سونى دا كورىپ قايتارسىڭ» دەپ تاپسىرىپ ەدى؟ – دەگەندەي, باستاۋشىمىز ۆالەري لۋكوۆتسەۆقا ەكىۇداي ءسوز تاستاعام.
– ءيا, ول كىسى دۇرىس ايتادى… ارعى جاعالاۋ ءدال وسى ءبىز تۇرعان تۇستان دا كورىنبەيدى! – دەدى ۆالەري جايباراقات قانا.
– نەگە ولاي دەيسىڭ؟ انە, الىستاعى كوكجيەكتە جىپتەي سىزىلىپ ارعى جاعالاۋ ەمىس-ەمىس كورىنىپ تۇر عوي؟
– ە, اناۋ ما؟ ول جاعالاۋ ەمەس, وزەننىڭ ورتاسىنداعى قارا بۇتا وسكەن ۇزىن ارال. جاعالاۋ ونىڭ ارعى جاعىندا دا ءبىرشاما جەردە, جاعالاۋ سىزگە بۇل ارادان كورىنبەيدى.
– ماسساعان! وزەن ەمەس بۇل جەردە تەڭىز اعىپ جاتىر دەسەڭشى!».
مىنە, وسىلاي. بۇل كىتاپتىڭ ىشكى مازمۇنى دا اعىپ جاتقان تەلەگەي تەڭىز بولۋى ابدەن مۇمكىن. ءبىز شەت جاعاسىن عانا ءۇزىپ-ج ۇلىپ وقىعاندا اڭعارعانىمىز وسى. جوعارىدا ءبىز ەسىمدەرىن اتاعان كىسىلەر تانىستىرىلىم بارىسىندا ساحالار مەن قازاقتاردىڭ باۋىرلاستىعى ءھام قارىم-قاتىناسى, كىتاپ پەن اۆتور تۋرالى قىزعىلىقتى اڭگىمەلەر ايتتى.
وسى جىلدىڭ باسىندا ەلگە ساحا (ياكۋتيا) رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى ايسەن نيكولاەۆ كەلىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا قازاق پەن ساحا اراسىنداعى تامىرى تەرەڭ تاريحي بايلانىستارعا جاڭاشا سەرپىن بەرىپ, مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستى كەڭەيتە تۇسۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىلعان بولاتىن. سونىڭ ءبىر جارقىن مىسالى وسىنداي دۇنيەلەر. وسىمەن 6-رەت وتكىزىلىپ تۇرعان ەۋرازيا حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكەسىندە تۇساۋى كەسىلگەن الىبەك اسقاروۆتىڭ «Cاحا-ياكۋتيا. اق قار, كوك مۇز الەمىنە ساياحات» اتتى كىتابىن پاراقتاعان قازاق وقىرماندارى ەكى ەلدىڭ ەتەنە تاريحىنا تەرەڭ بويلارى ءسوزسىز.
«ياكۋت ءتىلى – ءوزىنىڭ ءتۇپ توركىنى سانالاتىن تۇركى تىلدەرىنەن ءبىرىنشى بولىپ ءبولىنىپ شىققان ءتىل. وسى سەبەپپەن دە تۇركى تىلدەس وزگە اعايىنداردىڭ ولاردى ءتۇسىنۋى قازىر دە قيىنعا سوعىپ جاتادى. تاريح تەرەڭىنە بويلايتىن بولساق, ساحالاردىڭ ارعى اتالارى ورتالىق ازيانىڭ دالالىق ايماقتارىنان تاراپتى. ولار ءوز زامانىندا التاي مەن سايان تاۋلارىنىڭ قويناۋلارىن مەكەن ەتكەن, بايكال كولى جاعالاۋىن جايلاعان ءبىرشاما تايپالارمەن تىعىز بايلانىستا بولعان ەرتە زامانداردا, سوناۋ حۋن داۋىرىندە پايدا بولعان دەگەن تۇجىرىم ەكەن. قازىرگى ساحالاردىڭ اتا-تەگى قۇرىقاندار دەپ سانالادى. V-IX عاسىرلار ارالىعىندا ءومىر سۇرگەن قۇرىقاندار تۇركى تىلىندە سويلەپ, ورحون رۋنا جازۋلارىن پايدالانىپتى. وسى سەبەپپەن دە بۇگىنگى ياكۋت ءتىلى تۇركى تىلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ كونەسى ساناتىندا», دەپتى اۆتور كىتابىندا.
ىشىندە قازاق پەن ياكۋت ەلىنىڭ ۇقساستىقتارى تۋرالى دا از ايتىلماعان. ارعى جاعى – تالاپتى وقىرماننىڭ تابارىگى.
