فوتو: www.ortalyq.kz
شالعايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ جاعدايى بەلگىلى. ال وبلىس ورتالىعىنان تاياق تاستام جەردە ورنالاسقان اۋىلداردىڭ ۇدەرە كوشۋىنە نە سەبەپ؟ ەڭ ءبىرىنشى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي. بىرىنشىدەن, اۋىز سۋ جوق. سۋلى-نۋلى اقمولا ءوڭىرىنىڭ 177 اۋىلى تازا سۋعا جارىماي وتىر. اتام قازاق «اۋرۋ – استان», دەيدى. ىشەر سۋى تازا بولماعاننان كەيىن اۋىل ادامدارى ءتۇرلى اۋرۋعا ۇشىراۋدا. قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن جازعى ىستىقتا ءتورت ت ۇلىك مالىن سۋاراتىن سۋ تاپپاي ساندالعان جۇرتتى كورگەندە, وسىنشاما ازاپقا قالاي شىداپ وتىر دەپ تاڭىرقايتىنىڭ دا بار.
ەندىگى ءبىر ماسەلە, تۇراقتى تابىستىڭ جوقتىعى. قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى كوكتەمدە ەگىپ, كۇزدە ورىپ الۋمەن عانا شەكتەلەدى. وندا دا ءىرى شارۋاشىلىقتار ءتۇرلى ماماندى باسقا جاقتان الىپ كەلەدى. ال ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي وتىرعان اۋىل ادامدارى ەشكىمگە قاجەت ەمەس. اۋىل تۇرعىندارى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلۋى ءۇشىن وسىنداي سەرىكتەستىكتەردى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا مىندەتتەۋ كەرەك. اۋىل حالقىنىڭ ءبىرى مالشى, ءبىرى ساۋىنشى بولىپ جۇمىس ىستەپ كۇندەرىن كورەدى. قازىر كوپتەگەن اۋىلدا فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت جوق. باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداي قالسا, اۋدان نەمەسە وبلىسقا قاراي سابىلاسىڭ.
اۋىلدى ۇستاپ تۇرعان مەكتەپ قانا. اينالدىرعان ون وقۋشى وقيتىن ءبىلىم وشاعىندا مۇعالىمدەردەن باسقا وت جاعۋشى, ەدەن جۋشى, كۇزەتشى بولىپ بىرنەشە ادام جۇمىس ىستەيدى. مەكتەپ جابىلعان كۇنى بالالارىنىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان اتا-انا دا, جۇمىسسىز قالعان مۇعالىمدەر دە كوشىپ كەتەدى, كوشىپ تە جاتىر.
وزگە ءوڭىر تۇگىلى تابيعاتى تامىلجىعان زەرەندىنىڭ كوپتەگەن اۋىلى سوڭعى قازىعىن سىپىرىپ, ۇدەرە كوشۋدە. ايتالىق, جىلاندى تاۋىنىڭ بوكتەرىندەگى جاڭاتۋعان اۋىلىنىڭ تابيعاتىن سيپاتتاۋعا ءتىل جەتپەيدى. ماڭگى جاسىل قاراعايلار, ايدىن شالقار كول بار. تاۋ ەتەگىنەن سارقىراپ سانسىز بۇلاق اعىپ جاتىر. تەك جول جوق. قىسى-جازى قاتىناۋدان قينالعان جەتپىس ءۇيلى اۋىل ۇدەرە كوشىپ كەتتى, قازىر جۇرتى عانا جاتىر. ءبىر كەزدە وسى اۋىلدا تۇرعان ادامدارعا كۋرورتتىڭ كەرەگى جوق دەۋشى ەدىك. ىرگەدەگى كرۋپسكايا اۋىلى دا ەتەك-جەڭى كەڭ پىشىلگەن ەل ەدى. قازىر جوق. قۇستىڭ ۇياسىنداي جانعا جىلىلىق ەسىپ تۇراتىن جەتپىس ءۇيلى ۇيالى اۋىلىنىڭ شاشىلعان جۇرتى عانا جاتىر. بۋراباي مەن زەرەندى اۋداندارىنىڭ تۇيىسەتىن تۇسىندا اقتاس اۋىلى بار ەدى. ولار دا تۇگەل كوشىپ كەتتى. زامانىندا سان بۋىن ۇرپاققا قۇتتى قونىس بولعان قىزىلقاينار اۋىلىنا بارساڭىز, ورنىن سيپاپ قالاسىز. قوستوماردا دا ءبىر كەزدە ەكى جۇزدەن استام وتباسى تۇرىپ ەدى. قاراشىلىكتىڭ ءجۇز ۇيىنەن ءبىر ءۇي قالمادى دەسە, سەنەسىز بە؟
ۇرپاق بولاشاعى – بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىنا بايلانىستى. ادام اۋىلدا تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن قالاداعى, اۋىلداعى ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بولماۋى كەرەك. قالا بالاسىنىڭ قوسىمشا ءپان ۇيىرمەلەرىنە بارىپ, سپورت, مۋزىكامەن اينالىسۋىنا, كوركەمسۋرەت, قولونەر مەكتەپتەرىندە وقۋىنا, ءىت ءبىلىمىن جەتىلدىرۋىنە بارلىق مۇمكىندىك بار. ال اۋىل بالاسى شە؟ اتا-انالار الدىمەن وسى جايدى ويلايدى. سوندىقتان دا اۋىلدان كوشىپ جاتىر.
مارات وسپانوۆ,
زەينەتكەر
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى
